Terzi Baba Cami

Terzi Baba Cami, Türkiye'de tek kubbe altında en fazla kişiyi ağırlayabilen cami olmasıyla dikkat çeken bir ibadethanedir. Erzincan il merkezinde yer alan cami, adını 19. yüzyılda yaşamış olan ve halk arasında "Terzi Baba" olarak bilinen Mehmed Vehbi'den almıştır. Cami, 7000 kişi kapasiteli olup bu kapasitenin yaklaşık 4000 kişilik bölümü doğrudan ana kubbe altında yer almaktadır.

Terzi Baba Cami (Türkiye'nin Tarihi Eserleri)

Mimari Özellikler

Cami, 1990 yılında mimar Danyal Tevfik Çiper (1932–2008) tarafından tasarlanmıştır. Yapının proje aşamasında modern malzemeler ve çağdaş tasarım ilkeleri ön planda tutulmuştur. Cami planında ibadet alanı, sosyal donatılar ve ticari birimler bir arada düşünülmüştür. Ana ibadet alanı, 7000 kişi kapasiteye sahiptir; bu kapasitenin yaklaşık 4000 kişilik bölümü doğrudan merkezi kubbe altında yer almaktadır.

Kubbe, 37 metre çapında ve 14 metre yüksekliğindedir. İlk tasarıma göre caminin kubbesi çelik taşıyıcılı ve şeffaf malzeme ile örtülü olarak planlanmış, ancak uygulamada maliyet ve yapı yükü gerekçeleriyle polikarbon malzeme tercih edilmiştir. Kubbenin üst örtüsünde başlangıçta altıgen formda güneşten koruma sağlayacak şemsiye benzeri açıklıklar düşünülmüşse de, bu detaylar uygulanamamıştır.

Kadınlar mahfili üç kollu merdiven sistemi ile üst kata bağlanmakta ve yaklaşık 500 kişilik kapasiteye sahiptir. İç mekânda kullanılan mavi zeminli, sarı noktalı halılar gökyüzü izlenimi vermek amacıyla seçilmiş, camlar ise çevredeki dağ silüetine yönlendirilmiştir. Böylece ibadet alanı hem doğal ışıkla aydınlatılmış hem de dış çevre ile görsel bütünlük sağlanmıştır.

Minareler, kılıç formundan esinlenerek kıble yönüne dönük olarak konumlandırılmıştır. İki minare, çelik konstrüksiyon içermekte ve içerisine asansör sistemi yerleştirilmiştir.

Terzi Baba Cami (Türkiye'nin Tarihi Eserleri)

İnşa Süreci ve Kullanım

Terzi Baba Cami’nin inşa süreci 1990 yılında başlamış ve 2002 yılı Ramazan ayında tamamlanmıştır. Temeli 1991 yılında atılan caminin inşası, 1992 Erzincan depremi ve yaşanan mali sıkıntılar nedeniyle gecikmiştir. İnşaat sürecinde bütçe yetersizlikleri nedeniyle projede birçok değişiklik yapılmak zorunda kalınmıştır. Örneğin, tasarlanan çelik ve şeffaf malzemeden yapılması öngörülen kubbe yerine polikarbon kaplama kullanılmıştır. Ayrıca ilk projede yer alan sosyal alanlar ve işlevsel birimler bütünüyle hayata geçirilememiştir.

Yapı, sadece ibadet amacıyla değil; aynı zamanda eğitim, konferans, okuma salonu, kütüphane, cenaze hizmetleri, aşevi, temizlik alanları ve ticari birimler gibi çok yönlü işlevler içerecek şekilde planlanmıştır. Ancak bugün bu alanlardan bazıları kullanılmamaktadır. Planlanan 22 bağımsız ticari birimin bir kısmı, günümüzde zincir marketler tarafından tek parça olarak kullanılmakta; diğer birimleri ise depo ya da işlevsiz alanlar olarak kullanılmaktadır.

Terzi Baba Cami (Türkiye'nin Tarihi Eserleri)

Toplumsal Kabul

İnşa sürecinde modern mimari tarzı nedeniyle çeşitli eleştiriler alsa da zamanla Erzincan halkı tarafından benimsenmiş ve kentin önemli simgelerinden biri hâline gelmiştir. Cami, sadece ibadet amacıyla değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel etkinlikler için de kullanılan çok işlevli bir yapıdır. Mimari planlaması ve işlevselliği ile çağdaş cami mimarisi örnekleri arasında yer almaktadır.