Zazadin Hanı

Zazadin Hanı, Konya il merkezine yaklaşık 22–25 kilometre mesafede, Aksaray-Konya karayolunun 5 kilometre kadar içeride kalan Tömek Köyü yakınlarında yer almaktadır. Anadolu Selçuklu Devleti’nin Konya'daki en büyük kervansarayı olarak kabul edilen yapı, doğu-batı yönünde uzanan dikdörtgen planlı bir alana inşa edilmiştir.

^{Zazadin Hanı (}T.C. Selçuklu Kaymakamlığı⁾

Zazadin Hanı’nın yapımına Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubat döneminde, 1235 yılında başlanmış; oğlu II. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında, 1237 yılında tamamlanmıştır. Yapı, Selçuklu veziri Sadettin Köpek tarafından yaptırılmıştır. Kitabelerde "Köpek bin Muhammed" olarak geçen bu kişi, aynı zamanda Emir-i Şikar, nakkaş ve mimar olarak da bilinmektedir. Hanın mimarı olabileceği düşünülmektedir. Yapının ilk adı "Sadeddin Hanı" olup zamanla halk arasında "Zazadin Hanı" şeklinde değişmiştir.

^{Zazadin Hanı (}T.C. Selçuklu Kaymakamlığı⁾

Zazadin Hanı, yazlık (avlu) ve kışlık (kapalı/barınak) olmak üzere iki ana bölümden oluşan klasik Selçuklu hanları tipindedir. Avlu kısmı açık alandan oluşurken kapalı kısım özellikle kış aylarında kullanılmıştır. Hanın toplam uzunluğu 104 metre, genişliği ise 62 metredir.

Yapının dış cephe duvarları, dışa taşkın prizmatik kütleler halinde tasarlanmış çokgen, kare ve silindirik planlı payanda ve köşe kuleleriyle desteklenmiştir. Cephe duvarlarında Roma ve Bizans dönemlerine ait devşirme taşlar kullanılmış, bu da yapıya tarihsel bir katmanlaşma kazandırmıştır.

^{Zazadin Hanı (}T.C. Selçuklu Kaymakamlığı⁾

Hem avluya hem de kapalı bölüme açılan iki ayrı taçkapısı bulunan hanın, güney cephesindeki avlu taçkapısı, çift renkli taşların almaşık örgüyle kullanıldığı, geometrik süslemelerin sınırlı yer aldığı dikdörtgen prizmal bir kütle olarak öne çıkar. Bu taçkapının üzerinde, halat örgü motifli sütuncelerle çevrili ve yıldız tonozla örtülü bir mescit bulunmaktadır. Avlunun kuzeybatısındaki merdiven ise mescit ile zemin kat arasında bağlantı sağlamaktadır.

Kapalı bölümün taçkapısı ise avluya açılmakta olup basık kemerli açıklığıyla dikkat çeker. Kapalı mekân, sivri beşik tonozlarla örtülmüş, orta kısmı tromplarla geçilen kubbe ile örtülen daha geniş ve yüksek bir sahından oluşur. Bu kubbenin üzeri, restorasyon sırasında şeffaf polikarbon malzeme ile sekizgen prizmal bir kasnak ve sekizgen piramidal külahla kaplanmıştır.

Zazadin Hanı, avlusunda önleri açık ve kapalı olmak üzere toplam 24 odaya sahiptir. Bunun dışında mescit, hamam, ambar, depo ve ahırlar da yer almaktadır. Güney, doğu ve kuzey kenarlarında yarı açık ve kapalı mekânlarla çevrili avlunun doğu kenarında dört oda, kuzey kenarında ise iki sıra halinde revaklı galeriler ve çeşitli odalar bulunmaktadır. Yapının bazı kısımlarında tuğla örgülü haç tonozlu ve beşik tonozlu örnekler bir arada kullanılmıştır.