2025 G20 Liderler Zirvesi, 22–23 Kasım 2025 tarihlerinde Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Johannesburg kentinde düzenlenen iki günlük uluslararası toplantıdır. Zirve, G20 tarihinde ilk kez Afrika kıtasında yapılmıştır. Etkinlik, Güney Afrika dönem başkanlığı tarafından “Dayanışma, Eşitlik ve Sürdürülebilirlik” (Solidarity, Equality, Sustainability) temasıyla yürütülmüştür. Zirve sonunda G20 Dönem Başkanlığı Güney Afrika’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne devredilmiştir. 

Güney Afrika'nın Ev Sahipliği

Güney Afrika, G20 dönem başkanlığını Kasım 2024’te devralmış ve başkanlık yılını “Küresel Güney” öncelikleri etrafında kurgulamıştır. Altyapısı kırılgan ülkelerde afet direncinin güçlendirilmesi, düşük ve orta gelirli ülkelerde borç sürdürülebilirliğinin sağlanması, adil enerji dönüşümünün finansmanı ve kritik minerallerin kapsayıcı büyüme ile sürdürülebilir kalkınma için değerlendirilmesi, dönem başkanlığının öne çıkan temaları arasında yer almıştır. Güney Afrika yönetimi, zirveyi; iklim krizi, borç yükü, gelir eşitsizliği ve kalkınma finansmanı gibi meselelerde G20’nin “Küresel Güney’in sesi”ni daha güçlü biçimde duyuracağı bir platform olarak tanımlamıştır.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in Zirve Öncesi Açıklamaları

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, zirve öncesinde Johannesburg’da düzenlediği basın toplantısında dünyanın “çalkantılı bir dönemden geçtiğini” belirterek G20 üyelerine, dünya genelinde çok sayıda ölüme, yıkıma ve istikrarsızlığa yol açan çatışmaları sona erdirmek için nüfuzlarını ve seslerini kullanmaları çağrısında bulunmuştur. Guterres, iklim kaosu, ekonomik belirsizlik, artan borç yükü, eşitsizlikler ve küresel yardımlardaki gerilemenin “dünya genelinde büyük acılar yarattığını” vurgulamış; özellikle Sudan, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Sahel bölgesi ve Gazze Şeridi’nde acil barış ihtiyacına dikkat çekmiştir.

Ayrı bir açıklamasında ise, Ukrayna için önerildiği bildirilen ve ABD destekli 28 maddelik barış planına atıfla, bu planın henüz taraflara resmen sunulmadığını, bununla birlikte Ukrayna’da barışa yönelik herhangi bir düzenlemenin BM Şartı ve Genel Kurul kararlarında vurgulanan “Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne saygı” ilkesine uygun olması gerektiğini ifade etmiştir. Guterres, G20 zirvesini, hem çatışmaların sona erdirilmesi hem de gelişmekte olan ülkelere yönelik finansal destek ve iklim taahhütlerinin hayata geçirilmesi için “özel bir fırsat” olarak nitelendirmiştir.

Katılımcılar ve Diplomatik Düzey

2025 G20 Johannesburg Zirvesi’ne Avrupa Birliği ve Afrika Birliği temsilcilerinin yanı sıra Arjantin, Avustralya, Brezilya, Kanada, Çin, Fransa, Almanya, Hindistan, Endonezya, İtalya, Japonya, Meksika, Rusya, Suudi Arabistan, Güney Afrika, Güney Kore, Türkiye, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere 19 ülkeden liderler katılmıştır. Zirveye ayrıca ev sahibi Güney Afrika tarafından Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Nijerya, Vietnam ve diğer 12 ülke davet edilmiştir.

Güney Afrika makamlarının aktardığı bilgilere göre, Johannesburg’taki zirveye toplam 42 ülke ve uluslararası kuruluş temsilcisi katılmıştır. G20’nin 19 üye ülkesi ile Avrupa Birliği ve 2023’ten itibaren üye statüsü kazanan Afrika Birliği’nin yanı sıra, kalıcı davetli İspanya ile birlikte bu zirve için ayrıca İrlanda ve Hollanda da davet edilmiştir.

ABD hariç, G20 üyelerinin büyük bölümü devlet veya hükümet başkanı düzeyinde ya da dışişleri bakanları ve üst düzey temsilciler aracılığıyla zirvede yer almıştır. Çin’i Başbakan Li Qiang, Fransa’yı Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Hindistan’ı Başbakan Narendra Modi, Birleşik Krallık’ı Başbakan Keir Starmer, Brezilya’yı Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, İtalya’yı Başbakan Giorgia Meloni, Japonya’yı Başbakan Sanae Takaichi, Kanada’yı Başbakan Mark Carney ve Avustralya’yı Başbakan Anthony Albanese temsil etmiştir.

Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres zirvede hazır bulunmuştur. Çin’i Başbakan Li Çiang, Rusya’yı ise Devlet Başkanlığı İdaresi Başkan Yardımcısı Maksim Oreşkin temsil etmiştir. Arjantin ve Meksika dışişleri bakanları düzeyinde katılım sağlamıştır.

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump zirveye katılmamıştır. Washington yönetimi, Güney Afrika’daki beyaz azınlığa yönelik “ırk temelli ayrımcılık” (racial discrimination) iddialarını gerekçe göstererek oturumlara katılmama kararı almıştır. ABD hükümeti, zirvenin kapanışında yapılacak dönem başkanlığı devir törenine Pretorya Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Marc D. Dillard başkanlığında küçük bir heyet göndermiştir. Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, ABD’nin yalnızca maslahatgüzar düzeyinde temsil edilmesi halinde “devir teslim törenini gerçekleştirmeyeceğini” belirtmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 21 Kasım 2025 tarihinde Johannesburg’a gelerek zirveye katılmıştır. Erdoğan’a; Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran’ın da bulunduğu bir heyet eşlik etmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın zirve marjında ikili görüşmeler gerçekleştirmesi, ana oturumların bir bölümünde ve liderler onuruna verilecek akşam yemeğinde yer alması planlanmıştır.

ABD dışında, Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Nijerya Devlet Başkanı Bola Ahmed Tinubu ve Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum da zirveye bizzat katılmamış; bu ülkeler zirvede dışişleri bakanları veya diğer üst düzey temsilcilerle yer almıştır.

Zirve süresince Johannesburg’da güvenlik tedbirleri en üst seviyeye çıkarılmıştır. Nasrec Fuar Merkezi çevresinde yol kapamaları yapılmış, kontrol noktaları kurulmuş ve şehir genelinde 3.500 ek polis görevlendirilmiştir. Ayrıca ordu birimlerinin olası acil durumlara karşı hazır bekletildiği bildirilmiştir.

ABD Boykotu ve Diplomatik Gerilim

ABD Başkanı Donald Trump, Güney Afrika hükümetinin beyaz azınlığa yönelik “baskı” ve “insan hakları ihlali” iddialarını gerekçe göstererek zirveyi boykot etmiştir. Trump, Truth Social hesabı üzerinden yaptığı paylaşımda G20’nin Güney Afrika’da düzenlenmesini “tam bir utanç” olarak nitelendirmiş, “insan hakları ihlallerinin sürdüğü” sürece hiçbir ABD’li yetkilinin zirveye katılmayacağını beyan etmiştir. Aynı mesajda Trump, 2026 G20 Zirvesi’ne Miami, Florida’da ev sahipliği yapmayı “dört gözle beklediğini” vurgulamıştır.

Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa ise ABD’nin kararını “kendi kayıpları” olarak tanımlamış, boykotların genellikle beklenen etkiyi yaratmadığını ve G20’nin işleyişini tek bir ülkenin tutumuna göre şekillendiremeyeceklerini ifade etmiştir. Ramaphosa, dönem başkanlığını sembolik olarak ABD için ayrılmış “boş bir koltuğa” devredeceğini açıklamış; ancak zirvenin ilk kez Afrika’da yapılıyor olmasının öneminin bu tür diplomatik gerilimlerle gölgelenmesine izin verilmeyeceğini vurgulamıştır.

Zirve Gündemi ve Oturumlar

Birinci Oturum: Kapsayıcı ve Sürdürülebilir Ekonomi

2025 G20 Johannesburg Zirvesi’nin ilk oturumu “Kimseyi Geride Bırakmadan Kapsayıcı ve Sürdürülebilir İktisadi Büyüme: Ekonomilerin İnşası, Ticaretin Rolü, Kalkınmanın Finansmanı ve Borç Yükü” başlığıyla düzenlenmiştir. Oturum, 22 Kasım 2025 tarihinde Johannesburg Expo Center’da yapılmıştır.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bu oturumda söz almış ve G20 ülkelerini daha büyük bir küresel sorumluluk almaya davet etmiştir. Erdoğan konuşmasında şu ifadeyi kullanmıştır: “Kimsenin geride bırakılmadığı daha kapsayıcı bir küresel ekonomi inşasında tüm G20’yi daha fazla sorumluluk üstlenmeye davet ediyorum.”

Erdoğan, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’nin temelini oluşturan “kimseyi geride bırakmama” taahhüdüne atıfta bulunmuştur. Konuşmasında, “dünya genelinde her 10 kişiden birinin hâlâ aşırı yoksullukla mücadele ettiğini” belirtmiştir.

Kalkınma yardımlarına ilişkin olarak, “2024 yılında yüzde 9 azalan toplam küresel kalkınma yardımlarının 2025 yılında yüzde 17’lere varan düşüşleri görmesinin beklendiğini” ifade etmiştir. Türkiye’nin bu süreçte resmi kalkınma yardımlarını artırdığını belirterek, “Resmi kalkınma yardımlarımızı 2023’te 6,8 milyar dolar seviyesinden 2024 yılında 7,4 milyar dolara çıkarttık” demiştir.

Oturum kapsamında, gelişmekte olan ülkelerde borç yükünün azaltılması, finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi, kapsayıcı büyümenin desteklenmesi ve Küresel Güney ülkeleri arasında ticaretin kolaylaştırılması konuları gündeme alınmıştır.

İkinci Oturum: Dirençli Bir Dünya – Afet, İklim ve Enerji

G20 Johannesburg Zirvesi’nin ikinci oturumu 23 Kasım 2025 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Oturumun genel başlığı “Dirençli Bir Dünya – Afet Riskini Azaltma, İklim Değişikliğiyle Mücadele ve Adil Enerji Dönüşümü”dür. Oturumda küresel ölçekte artan doğal afetlerin sosyoekonomik etkileri, iklim değişikliğine uyum politikaları ve temiz enerjiye erişim konuları ele alınmıştır. Gelişmekte olan ülkelerdeki altyapı direncinin güçlendirilmesi ve düşük karbonlu enerji kaynaklarına geçişte finansal desteklerin artırılması üzerinde durulmuştur.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu oturumda yaptığı konuşmada Gazze’deki yıkıma değinmiş ve şu ifadeyi kullanmıştır: “İsrail'in Gazze'de yol açtığı yıkım Filistin'in kalkınma çabalarını 70 yıl geriye götürmüştür.”

Erdoğan, Filistin halkının karşı karşıya kaldığı yıkımın bölgesel kalkınmayı olumsuz etkilediğini belirtmiş, bu bağlamda uluslararası toplumun adalet ve sorumluluk ilkeleri doğrultusunda hareket etmesi gerektiğini ifade etmiştir.

Oturumda, afet riskinin azaltılması ve iklim dayanıklılığının artırılması konularında ülkeler arası teknik işbirliği imkânları tartışılmıştır. Katılımcılar, yenilenebilir enerji yatırımlarının genişletilmesi, temiz enerji teknolojilerinin geliştirilmesi ve enerjiye erişimde eşitsizliklerin azaltılması konularında görüş alışverişinde bulunmuştur.

Üçüncü Oturum: Herkes İçin Adil ve Makul Bir Gelecek

Zirvenin üçüncü oturumu 23 Kasım 2025 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Oturumun başlığı “Herkes İçin Adil ve Makul Bir Gelecek: Kritik Mineraller, İnsana Yaraşır İş ve Yapay Zekâ” olmuştur. Oturumda dijital dönüşümün sosyal ve ekonomik etkileri, yapay zekâ teknolojilerinin etik kullanımı, iş gücü piyasasında dönüşüm ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik katılımı konuları ele alınmıştır. Ayrıca, kritik minerallerin küresel arz zincirlerinde adil paylaşımı ve sanayi politikaları çerçevesinde yerel katma değer üretimi üzerinde durulmuştur.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bu oturumda yaptığı konuşmada, teknoloji alanındaki gelişmelerin insan odaklı olması gerektiğini vurgulamıştır. Erdoğan, yapay zekâ sistemlerinin küresel ölçekte adil kullanımına ilişkin şunları söylemiştir: “Yapay zekâ, insanlığın ortak menfaatine hizmet etmeli; insanın yerine geçmemeli, ona yardımcı olmalıdır.” Erdoğan konuşmasında ayrıca, gelişmekte olan ülkelerin teknolojiye erişimde karşılaştığı zorluklara dikkat çekmiş ve uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Oturum kapsamında, istihdamın niteliğini artırmaya yönelik politikalar, genç nüfus ve kadınların üretken iş gücüne katılımı ile sosyal koruma sistemlerinin dijital çağda yeniden yapılandırılması konuları tartışılmıştır. Katılımcı ülkeler, teknolojik ilerlemenin sosyal eşitsizlikleri derinleştirmemesi için ortak etik standartların oluşturulması gerektiği yönünde görüş bildirmiştir.

Türkiye’nin Diplomasi Trafiği

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Güney Afrika’nın Johannesburg kentinde düzenlenen G20 Liderler Zirvesi kapsamında çok sayıda ikili ve çok taraflı diplomatik temas gerçekleştirmiştir.

Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ali ile Görüşme

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ali’yi Johannesburg Expo Center’da kabul etmiştir. Kabulde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Cumhurbaşkanı Dış Politika ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Halit Yerebakan ve MHP Genel Sekreteri İsmet Büyükataman yer almıştır. Görüşmede, Türkiye-Etiyopya ikili ilişkileri ile bölgesel ve küresel gelişmeler değerlendirilmiştir.

Erdoğan, Türkiye’nin Etiyopya ile ticaret başta olmak üzere birçok alanda işbirliğini geliştirmek için çalıştığını, “atılacak adımlarla bu ilişkilerin daha ileri seviyelere taşınacağına inandığını” belirtmiştir. Ayrıca, Ankara Deklarasyonu ile tesis edilen Etiyopya-Somali uzlaşmasının geliştirilmesinin önemine değinerek, bu sürecin bölgedeki diğer anlaşmazlıkların çözümüne “olumlu örnek teşkil edeceğini” ifade etmiştir.

MIKTA Liderler Görüşmesi

Erdoğan, G20 marjında Meksika, Endonezya, Güney Kore, Türkiye ve Avustralya’nın yer aldığı MIKTA grubunun liderleriyle bir araya gelmiştir. Görüşmeye Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, Endonezya Cumhurbaşkanı Yardımcısı Gibran Rakabuming Raka, Avustralya Başbakanı Anthony Albanese ve Meksika Hazine Bakanı Edgar Amador katılmıştır. Toplantıda, MIKTA ülkeleri arasında siyasi istişarelerin güçlendirilmesi, ticari ilişkilerin artırılması ve küresel tedarik zincirlerinin istikrara kavuşturulması konuları ele alınmıştır.

Kanada Başbakanı Mark Carney ile Görüşme

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kanada Başbakanı Mark Carney ile zirve alanında bir görüşme gerçekleştirmiştir. Görüşmede iki ülke arasındaki ticaret, yatırım, enerji ve savunma sanayii alanlarındaki işbirliği fırsatları üzerinde durulmuştur. Carney’in, Kanada’nın Türkiye ile “savunma ve uzay sanayii alanlarında daha derin bir işbirliği arayışında olduğunu” ifade ettiği aktarılmıştır.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Görüşme

Erdoğan, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile de G20 zirvesi marjında ikili bir görüşme gerçekleştirmiştir. Görüşmede Gazze’deki durum, ateşkes girişimleri, iki devletli çözüm süreci, Ukrayna’daki savaş ve Afrika’da güvenliğin sağlanması gibi başlıklar ele alınmıştır. Macron’un “G20 çerçevesini güçlendirmeye devam etmeliyiz” ifadesi toplantı sırasında gündeme gelmiştir.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile Görüşme

Cumhurbaşkanı Erdoğan ile İtalya Başbakanı Giorgia Meloni arasındaki görüşmede ekonomik ilişkiler, savunma sanayii ve göç konuları değerlendirilmiştir. İki ülke arasındaki ticaret hacminin artırılmasına yönelik adımlar ele alınmıştır. Ayrıca Meloni’nin, terörizmin finansmanı ile mücadelede İtalya’nın Hindistan ile ortak başlattığı girişimi hatırlattığı kaydedilmiştir.

Singapur Başbakanı Lawrence Wong ile Görüşme

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Singapur Başbakanı Lawrence Wong ile ikili ilişkileri değerlendirmiştir. Görüşmede ekonomi, yatırım, savunma sanayii ve dijital ticaret alanlarındaki işbirliği konuları ele alınmıştır.

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ile Görüşme

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ile bir görüşme gerçekleştirmiştir. Görüşmede, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesi, savunma ve yenilikçi teknolojiler alanlarında ortak çalışmalar yapılması konuları ele alınmıştır.

Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile Görüşme

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile kısa bir görüşme yapmıştır. Görüşmede Latin Amerika ve Afrika ülkeleriyle ekonomik ve diplomatik ilişkilerin geliştirilmesi ele alınmıştır. Lula da Silva, aynı gün Brezilya’da eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro hakkında “gözaltına alınan Bolsonaro’nun cezasını çekeceğini” ifadelerini kullanmıştır.