ABD'nin Dünya Sağlık Örgütü’nden Ayrılması

Amerika Birleşik Devletleri’nin, Birleşmiş Milletler’e bağlı Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) üyeliğinden ayrılma sürecinin resmî olarak tamamlanmasıdır. Amerika Birleşik Devletleri Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, ayrılık kararı alınmasından bir yıl sonra, ülkenin DSÖ’ye yönelik 78 yıllık üyeliği sona ermiştir. Açıklamada, DSÖ’ye aktarılan tüm Amerikan fonlarının kesildiği ve örgüt bünyesinde görev yapan ABD’li personelin geri çağırıldığı bildirilmiştir.

Hukuki ve İdari Çerçeve

DSÖ’den ayrılma süreci, ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci görev döneminin ilk gününde imzaladığı başkanlık kararnamesiyle başlatılmıştır. Bu kararname ile yürürlüğe giren süreç, belirlenen yasal takvimin tamamlanmasıyla resmiyet kazanmıştır. ABD’li yetkililer, çekilmenin hukuken tamamlandığını, ancak uygulamada “tam ve sorunsuz” bir ayrılıktan söz edilemeyeceğini ifade etmiştir.

Mali Yükümlülükler ve Borç Durumu

DSÖ tarafından paylaşılan verilere göre, ABD’nin kuruma olan borcu 130 milyon ABD dolarını aşmıştır. Ayrılıkla birlikte ABD’nin DSÖ’ye yaptığı zorunlu ve gönüllü katkılar da sonlandırılmıştır. Resmî kayıtlara göre ABD, örgüte yıllık yaklaşık 111 milyon dolar aidat ve 570 milyon dolar gönüllü katkı sağlayarak toplamda yaklaşık 680 milyon dolarlık destek sunmaktaydı. Bu katkılar, ABD’yi DSÖ’nün en büyük finansal destekçilerinden biri konumuna getirmiştir.

DSÖ’nün Küresel Sağlık Alanındaki Rolü

DSÖ, mpox, Ebola ve çocuk felci gibi küresel sağlık tehditlerine yönelik müdahalelerin koordinasyonunu sağlamakta; düşük gelirli ülkelere teknik destek sunmakta; aşı ve tedavilerin dağıtım süreçlerine katkıda bulunmakta ve yüzlerce hastalık için rehber ilkeler yayımlamaktadır. Kuruluşun üyeleri arasında dünyadaki hemen hemen tüm ülkeler yer almaktadır.

Ayrılma Gerekçeleri

Başkanlık kararnamesinde, ABD’nin DSÖ’den çekilme gerekçeleri ayrıntılı biçimde sıralanmıştır. Metinde, DSÖ’nün Wuhan, Çin ve diğer küresel sağlık krizlerinden kaynaklanan Kovid-19 salgınını kötü yönettiği, gerekli reformları benimsemediği ve üye devletlerin uygunsuz siyasi etkisine karşı kurumsal bağımsızlığını koruyamadığı ileri sürülmüştür. Ayrıca DSÖ’nün ABD’den haksız biçimde ağır mali yükümlülükler talep ettiği iddia edilmiştir.

ABD’nin Küresel Sağlık Politikalarındaki Yeniden Yapılanma

Ayrılık açıklamasında yer alan bilgilere göre, ABD hükümeti DSÖ ile resmi işbirliği içinde “gözlemci” olarak yer almayı ve üye devletlere destek sağladığı geleneksel mekanizmaları sürdürmeyi planlamadığını bildirmiştir. Bunun yerine, Washington’un üye devletler ile doğrudan ikili işbirlikleri geliştirmeyi, “uluslararası bir örgüt üzerinden ziyade” doğrudan ortaklıklar kurarak salgın gözetimi ve diğer sağlık öncelikleri üzerinde çalışmayı hedeflediği ifade edilmiştir.

DSÖ İçinden ve Uluslararası Tepkiler

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, ABD’nin ayrılık kararını uluslararası toplumun sağlık iş birliğinde önemli bir kayıp olarak nitelendirmiş ve kararı yeniden gözden geçirme çağrısı yapmıştır. Bunun yanında küresel sağlık uzmanları, ayrılığın uluslararası hastalık gözetim ağlarının etkinliğini ve DSÖ’nün diğer sağlık programlarını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunmuştur.