ABD’nin Kanada’ya Yönelik 338. Bölüm Tarifeleri

ABD’nin Kanada’ya Yönelik 338. Bölüm Tarifeleri, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump’ın 20 Temmuz 2026 tarihinde 1930 tarihli Tarife Yasası’nın 338. Bölümü uyarınca imzaladığı üç ayrı başkanlık bildirisiyle, Kanada menşeli belirli mallara yüzde 50 oranında ek gümrük vergisi uygulanmasını öngören karardır. Karar, Kanada’nın otomobil, süt ürünleri ve alkollü içecek sektörlerinde ABD ürünlerine “ayrımcı” muamelede bulunduğu iddiasına dayandırılmıştır. Tarife, imza tarihinden 30 gün sonra, 19 Ağustos 2026’da yürürlüğe girecektir. Karar, Kanada Başbakanı Mark Carney tarafından “tek taraflı ticari eylem” olarak nitelendirilmiştir.

Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, Trump’ın Kanada’nın ABD ticaretine yönelik “ayrımcı” uygulamalarına karşılık olarak üç ayrı başkanlık bildirisi imzaladığı belirtilmiştir.^【1】 Her bir bildirinin Kanada’dan ithal edilen farklı bir ürün grubuna yüzde 50 oranında ek vergi getirdiği kaydedilmiş; bu kapsamda şaraptan hokey sopalarına ve çimentoya kadar çeşitli ürünlerin bulunduğu ifade edilmiştir.^【2】 ABD Ticaret Temsilciliği, tarifenin Kanada’dan yapılan yaklaşık 20 milyar dolarlık ithalatı kapsadığını açıklamış; bu tutarın, ABD Sayım Bürosu verilerine göre ABD’nin 2025 yılında Kanada’dan yaptığı 382 milyar dolarlık ithalatın yaklaşık yüzde 5,2’sine karşılık geldiği belirtilmiştir.^【3】

Tarife kapsamındaki ürünler arasında şarap, hokey sopaları, çimento, süt ürünleri, yüzme havuzları, mobilya, olta kamışları, tohumlar, giyim eşyaları ve perukların yer aldığı bildirilmiştir.^【4】 Listede ayrıca bal, çiçekler, mumlar, mutfak eşyaları, ofis malzemeleri ve kontrplak gibi ürünler de bulunmakta; bira ve elma şarabı (cider) da tarife kapsamına dahil edilmektedir.^【5】 CNN, elektrikli ekipman ve makinelerin de kapsam dahilinde olduğunu ve söz konusu tarifenin Trump yönetiminin herhangi bir ülkeye uyguladığı en yüksek oranlı tarifeler arasında yer aldığını bildirmiştir.^【6】

Söz konusu tarifenin, bir ürünün ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA/CUSMA) kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın tüm ilgili mallara uygulanacağı bildirilmiştir. Beyaz Saray’ın açıklamasında, enerji ürünleri, potas, 232. Bölüm kapsamında tarifeye tabi ürünler ile balık veya kritik mineraller gibi bazı ürünlerin uygulama dışında tutulacağı kaydedilmiştir.^【7】

Trump yönetiminin dayandığı Tarife Yasası’nın 338. Bölümü, bir ülkenin ABD mallarına “makul olmayan” bir tarife ya da engel uyguladığının ya da ABD mallarına karşı ayrımcılık yaptığının tespiti halinde ABD’ye söz konusu ülkeye karşı yüzde 50’ye kadar tarife uygulama yetkisi tanımaktadır.^【8】 Reuters’ın aktardığına göre bu yetki, 1930 tarihli yasanın yaklaşık bir asırlık tarihinde ilk kez bu kapsamda kullanılmıştır.

ABD’li eski ticaret yetkilisi ve George W. Bush yönetiminde görev yapmış John Veroneau, Franklin D. Roosevelt dahil bazı başkanların bu maddeyi değerlendirdiğini ancak Trump’ın Pazartesi günkü bildirilerine kadar hiçbir başkanın bu yetkiyi fiilen kullandığına dair bir kayıt bulunamadığını belirtmiştir.^【9】

Reuters’a göre, 1930 tarihli Tarife Yasası ve özellikle 338. Bölümü, ekonomi tarihçileri tarafından 1930’lu yıllardaki Büyük Buhran’ı derinleştiren kapsamlı tarife artışları ve misilleme niteliğindeki karşı tarifelerle ilişkilendirilmektedir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında ise büyük ekonomiler, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) çerçevesinde oluşturulan "en çok kayrılan ülke" ilkesiyle, savaş öncesi dönemde görülen rekabetçi ticaret kısıtlamaları ve para birimi devalüasyonlarına dayalı politikalara geri dönüşü önlemeyi amaçlamıştır.^【10】

Beyaz Saray’ın açıklamasında, Kanada’nın ABD’den ithal edilen otomobillere belirli tarifeler ve kotalar uygularken, diğer ülkelerden yapılan ithalata aynı uygulamaları getirmediği ifade edilmiştir. Nisan 2025-Mart 2026 döneminde Kanada’nın ABD’den yaptığı motorlu araç ithalatının, 2024-2025 döneminin aynı zaman aralığına kıyasla yaklaşık yüzde 22, yani 5,6 milyar dolar azaldığı; bu dönemde diğer ülkelerden Kanada’ya yapılan motorlu araç ihracatının ise ABD ihracatının bıraktığı talebi karşılamak üzere arttığı kaydedilmiştir.^【11】

Kanada’da eyalet ve bölgelerin çoğunun ABD menşeli alkollü içeceklerin satın alınmasını, dağıtımını veya perakende satışını durdurduğuna ve bu kısıtlamayı diğer ülkelere uygulamadığına işaret edilmiştir. Mart 2025-Şubat 2026 döneminde Kanada’nın ABD’den yaptığı alkollü içecek ithalatının yıllık bazda yaklaşık yüzde 81, yani 582 milyon dolar azaldığı bilgisi paylaşılmıştır.^【12】

Kanada’nın “karmaşık ve korumacı” olarak tanımlanan süt ürünleri sistemi de tarifenin gerekçeleri arasında gösterilmiştir; açıklamada, Kanada’nın ABD peynirine yönelik tarife kotalarının, Kanada’nın hem ABD hem de Avrupa Birliği (AB) ile ticaret anlaşmaları bulunmasına rağmen AB’den yapılan benzer peynir ithalatına uygulanan kotalardan daha kısıtlayıcı olduğu belirtilmiştir. Beyaz Saray, geçtiğimiz bir buçuk yıl içinde ABD tarifelerine müzakere yerine misilleme yapmayı tercih eden yalnızca iki ülke bulunduğunu, bunların Çin Halk Cumhuriyeti ve Kanada olduğunu kaydetmiştir.^【13】

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullanmıştır: “İdare, ticaret ortaklarımızla adil ve karşılıklı ticaret anlaşmaları sağlamaya devam ederken, Kanada diğer ortaklardan ve müttefiklerden farklı olarak, ticareti yeniden dengelemeye ve ulusal güvenlik açısından hassas sektörlerde ABD sanayisini korumaya yönelik çabalarımıza karşılık Amerika Birleşik Devletleri’ne misilleme yapmaya devam ediyor.” Greer, tarife adımının Kanada’yı “misilleme ve ayrımcılığından” dolayı hesap vermeye zorlamayı amaçladığını belirtmiştir.^【14】

Kanada Başbakanlığından yapılan yazılı açıklamada, ABD yönetiminin Kanada mallarına yönelik yeni yüzde 50 tarife uygulama niyetini duyurduğu belirtilmiş; bu adımın, Kanada-Amerika Birleşik Devletleri-Meksika Anlaşması’nı (CUSMA) doğrudan ihlal eden bir dizi tarifeyle başlayan tek taraflı ABD ticari eylemler serisinin sonuncusu olduğu ifade edilmiştir.^【15】

Kanada Başbakanı Mark Carney, ABD’nin kararına ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, söz konusu adımı ABD’nin “tek taraflı ticari eylemler serisinin sonuncusu” olarak nitelendirmiş ve şu ifadeleri kullanmıştır: “Bunlar arasında, CUSMA’yı (Kanada-ABD-Meksika Anlaşması) ihlal ederek Kanada otomobil sektörüne uygulanan gümrük vergileri de yer alıyor.” Carney, Kanada’nın anlaşmazlığın çözülmesi ve CUSMA’nın modernize edilmesi amacıyla kapsamlı ve ayrıntılı teklifler sunduğuna işaret ederek, ülkesinin serbest ve adil ticaretin faydalarına inandığını belirtmiştir. Carney ayrıca, ülkesinin Kanadalı işçileri, çiftçileri, işletmeleri ve aileleri desteklemek için gerekli tüm tedbirleri alacağını kaydetmiştir.

Başbakanlık açıklamasında, Kanada’nın egemenliğine yönelik tehditler olarak nitelenen önlemlere karşılık eyaletlerin, bölgelerin ve Kanadalıların birlik içinde hareket ederek ekonomilerini ve işçilerini, çiftçilerini, işletmelerini ve ailelerini savunmak için gerekli adımları attığı ifade edilmiştir. ABD’nin son 18 aydır CUSMA kapsamındakiler de dahil olmak üzere tüm ticaret ilişkilerini dönüştürmekte olduğu belirtilerek, Kanada’nın anlaşmazlığı çözmek ve CUSMA’yı modernize etmek amacıyla bir dizi ayrıntılı ve kapsamlı teklif sunduğu, önümüzdeki haftalarda görüşmeleri yoğunlaştırmaya hazır olunduğu kaydedilmiştir. Açıklamada, yeni hükümetin 20’den fazla yeni ekonomik ve güvenlik ortaklığı imzaladığına dikkat çekilerek Kanada’nın serbest ve adil ticaretin faydalarına inandığı vurgulanmıştır.^【16】

Ontario Eyalet Başbakanı Doug Ford, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Kanada’nın misilleme yapması gerektiğini savunarak “Eğer bu tarifeler uygulamaya girerse, Kanada tarifeye tarifeyle, dolara dolarla karşılık vermelidir.” demiştir.

Britanya Kolumbiyası (BC) Eyalet Başbakanı David Eby, tarifelerin büyük ölçüde Amerikalıların maliyetlerini artıracağını belirterek “Bu noktada Amerikalılar için üzülüyorum. Eğer Kanadalılarla kavga ediyorsanız, dünyada bir dostunuz yok demektir.” demiştir. Eby, eyalet mülkiyetindeki içki mağazalarının ticaret anlaşmazlığı sürerken ABD alkolünü raflara “kesinlikle” geri koymayacağını da belirtmiştir.

Quebec Eyalet Başbakanı Christine Fréchette, Fransızca yaptığı bir sosyal medya paylaşımında yeni tarife tehditlerini “haksız ve endişe verici” olarak nitelendirmiş; federal hükümeti tarife oranı kota sistemini korumaya çağırarak “arz yönetimi konusunda herhangi bir zayıflatmanın müzakere edilemez” olduğunu belirtmiştir.

Bloc Québécois lideri Yves-François Blanchet, tarifeleri “irrasyonel ve zararlı bir saldırganlık” olarak nitelendirmiş; yeni tarifelerin, Carney hükümetinin uzlaşma stratejisinin başarısızlığını doğruladığını ve bu stratejinin Quebec’in kültürünü ve ekonomisini zedelediğini belirtmiştir.

Yeni Demokrat Parti (NDP) lideri Avi Lewis, sosyal medya paylaşımında yeni tarifelerin duyurulmasını “kontrolden çıkmış ve gerçeklikle bağını yitirmiş bir başkan tarafından sınır ötesinden atılan son ekonomik el bombası” olarak nitelendirmiş; Liberal hükümeti karşı tedbirler ve etkilenen işçiler için destek paketleri hazırlamaya çağırmıştır.

Kanada Muhafazakar Partisi, çeşitli gölge bakanlar imzasıyla yayımlanan açıklamada, Trump’ın son tarifelerini “Kanadalı işçilere ve işletmelerine yönelik bir başka kabul edilemez ve haksız saldırı” olarak nitelendirmiş; Carney hükümetinin, söz verdiği anlaşmayı güvence altına almak için çalışmadan Kanada’nın avantajını bir buçuk yılı aşkın süredir teslim etmekle hatalı davrandığını ileri sürmüştür.

Kanada Ticaret Odası Başkanı ve CEO’su Candace Laing, gelişmeyi “ABD idaresi tarafından yapılan üzücü bir tırmanış” olarak nitelendirmiş, iki tarafın da 30 günlük süreyi resmi görüşmelerde ilerleme kaydetmek için kullanması gerektiğini belirtmiştir. Ontario Ticaret Odası Başkanı ve CEO’su Daniel Tisch ise kararı “gereksiz, pervasız bir tırmanış” olarak nitelendirmiş, tarifelerin daha yüksek maliyetlere, bozulan tedarik zincirlerine ve yatırım kararlarının ertelenmesine yol açtığını belirtmiştir.

ABD Damıtılmış İçkiler Konseyi Başkanı Chris Swonger, Trump yönetiminin Kanada’nın bazı bölgelerinde ABD alkollü içeceklerinin raflardan kaldırılmasının yol açtığı “önemli zarar”ı kabul etmesini takdir ettiğini, ancak meselenin daha fazla tırmanma olmadan çözülmesini umduklarını belirtmiş; yüzde 50 tarifenin ticaret gerilimlerini derinleştirdiğini ve daha fazla misillemenin riskini artırdığını kaydetmiştir.

Kanada Otomotiv Parçaları Üreticileri Birliği Başkanı Flavio Volpe, açıklamanın bir baskı taktiği olabileceğini belirterek sakin bir yanıt çağrısında bulunmuştur. Britanya Kolumbiyası’ndaki Şarap Üreticileri Başkanı ve CEO’su Jeff Guignard ise Kanadalıları yerli üreticileri desteklemeye çağırmıştır.

Borden Ladner Gervais LLP’de ticaret hukukçusu olan Rambod Behboodi, yeni tarifelerin, Kanada’nın misilleme önlemlerinin ABD’de etki yarattığını gösterdiğini belirtmiş; Kentucky Valisi’nin Amerikan viski sektörüne yönelik etkiden şikayetçi olduğuna dikkat çekmiştir. Eski Başbakan Justin Trudeau’nun ABD-Kanada ilişkilerinden sorumlu kıdemli danışmanlarından Diamond Isinger, Carney’nin eyaletleri Amerikan alkolünü yeniden satmaya zorlama konusunda sınırlı yetkisi olduğunu, bu kararın eyalet başbakanlarına ait olduğunu belirtmiştir.