Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi

Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM), İzmir’in Çankaya ilçesinde yer alan, tarihî itfaiye binasında faaliyet gösteren bir kent arşivi ve müze kurumudur. Kurum, hem arşiv hem de müze işlevlerini bir arada yürütmekte olup, İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sanat Daire Başkanlığı’na bağlıdır. Türkiye’de bir ilk olma özelliğine sahip olan APİKAM, kentin tarihsel ve kültürel değerlerini korumak, arşivlemek ve kamuya sunmak amacıyla yapılandırılmıştır.

Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi

Tarihçe ve Kuruluş Süreci

Bina, 1932 yılında İzmir’de çıkan büyük yangın sonrası alınan önlemler doğrultusunda, itfaiye merkezi olarak inşa edilmiştir. Mimarı Mesut Özok olan yapı, Cumhuriyet dönemi mimari özelliklerini taşımaktadır. 1932 yılında hizmete açılan itfaiye binası, 2001 yılı Kasım ayına kadar 70 yıl boyunca aralıksız olarak kullanılmıştır.

Bina, çevresinin yüksek katlı yapılarla çevrilmesi ve bulvar üzerindeki yoğun trafik nedeniyle itfaiye merkezi işlevini sürdüremez hale gelince, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Piriştina’nın kent tarihi ve geleneksel değerleri koruma projesi kapsamında, 2002 yılında restorasyon çalışmalarına başlanmıştır. 10 Ocak 2004 tarihinde açılan müze, başlangıçta İzmir Kent Müzesi ve Arşivi (İKEMA) adıyla hizmet vermiş, Ahmet Piriştina’nın vefatından sonra müze ismi Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM) olarak değiştirilmiştir.

Amaç ve Görevler

Müzenin kuruluş amacı, İzmir’in tarihsel ve geleneksel değerlerini titizlikle korumak ve değerlendirmek; kent arşivini çağdaş yöntemlerle belgelemektir. Kurum, kent arşivi ve müze olarak iki ana birimden oluşmakta ve İzmir Büyükşehir Belediyesi adına resmi bir arşiv görevi de üstlenmektedir. Müze, kent sakinlerine İzmir’in tarihsel derinliğini ve kültürel birikimini aktarmayı hedefler.

Müzenin Bölümleri

Kent Arşivi Bölümü

İkinci katta bulunan Kent Arşivi bölümü, tarih, kültür, mimari, sanat tarihi ve etnografya gibi İzmir ile ilgili tüm bilgi ve belgelerin toplandığı bir arşivdir. Arşivlenen dokümanlar tasnif edilip bilgisayar ortamına aktarılmakta ve halkın araştırmasına açılmaktadır. Belgeler, hem mikrofilme hem de bilgisayar ortamına aktarılabilen hibrit bir kamera ile çoğaltılarak korunmaktadır. Ayrıca arşiv araştırma salonunda bilgisayarlı çalışma masaları ve 11 bin kitap kapasitesine sahip bir kütüphane bulunmaktadır.

Kent Müzesi Bölümü

Zemin katta yer alan Kent Müzesi, kentin tarihini görsel olarak sunmayı amaçlar. Okunur müze formatında tasarlanmış olan bu bölümde, farklı temalarda sergiler düzenlenebilmektedir. Ayrıca 55 kişilik drama ve toplantı salonu, İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Kitaplığı yayınlarının satışını yapan bir bölüm ve Milli Kütüphane koleksiyonundan gazete ve el yazması eserlerin araştırmacılara sunulduğu alanlar mevcuttur. Müzenin avlusunda Ege yöresine ait tatların sunulduğu bir restoran ve açık alan sergileri için bahçe alanı bulunmaktadır.

Mimari Özellikler

Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nin hizmet verdiği bina, 1930-1932 yılları arasında itfaiye merkezi olarak inşa edilmiş olup erken Cumhuriyet dönemi mimarisinin etkilerini taşımaktadır. Mimarı Mesut Özok olan yapı, dönemin kısıtlı kaynaklarıyla gerçekleştirilmiş önemli bir belediye yatırımını temsil etmektedir.

Bina, dikdörtgen planlı bir yapıya sahiptir ve Cumhuriyet dönemi kamu yapılarında görülen sadelik ve işlevsellik özelliklerini yansıtmaktadır. Yapının konumu, o dönemde yangınlara hızlı müdahale edebilecek şekilde seçilmiş, doğrudan bir bulvara çıkışı bulunan stratejik bir noktadadır. Zaman içinde bölgedeki yapılaşma ve trafik yoğunluğu nedeniyle itfaiye işlevini sürdürmesi zorlaşmış, ancak bu konum ve yapı, müze ve kent arşivi işlevi için uygun bulunmuştur.

Restorasyon sürecinde, binanın tarihi dokusu korunmuş; tefriş, iç donanım ve sergi alanları, yapının orijinal mimari özellikleriyle uyumlu şekilde modern işlevlerle desteklenmiştir. Bu sayede bina, hem erken Cumhuriyet dönemi mimarisinin bir örneği olarak korunmuş hem de çağdaş bir kent arşivi ve müzesi işlevi kazanmıştır.