Ana YazarFatma Zehra TOÇOĞLU13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0003-0230-6460

Amerikan-İsrail Halkla İlişkiler Komitesi (AIPAC), ABD’de faaliyet gösteren ve İsrail yanlısı politikaları destekleyen etkili bir lobi kuruluşudur. Bu kuruluş ABD’nin İsrail’e yönelik dış politikasının şekillenmesinde önemli rol oynayan bir aktör olarak değerlendirilmektedir. Kökleri, 1940’ların başında Amerikan Siyonist Acil Durum Konseyi (AZEC)’ne dayanmaktadır (Rossinow, 2018b: 28). AZEC’in yerine 1949’da İsrail’e destek sağlamak amacıyla Washington merkezli Amerikan Siyonist Konseyi (AZC) kurulmuştur (Tabor, 2025). 1953 yılında İsrail’in Batı Şeria’daki Kibya köyüne düzenlediği, çoğunluğu kadın ve çocuklardan oluşan altmışın üzerinde sivilin yaşamını yitirdiği saldırı【1】 (Morris, 1996: 41) ABD kamuoyunda tepkilere yol açmış; Eisenhower yönetimi AZC’nin İsrail tarafından finanse edildiğinden şüphelenmiş ve bunun sonucunda Konsey, kurumsal yapısını yeniden değerlendirilmiştir (Verbeeten, 2006). Bu gelişmeler sonrasında 1954 yılında Amerikan Siyonist Kamu İşleri Komitesi (AZCPA) kurulmuştur. Örgütün lideri Isaiah L. Kenen, bu dönüşümün taktiksel olduğunu, yasal düzenlemelerden olumsuz etkilenmek istemedikleri için değişikliğe gittiklerini, liderlik kadrosunun ve üyelerinin aynı kaldığını belirtmiştir (Kenen, 1982: 107).1959’da AZCPA, adını AIPAC olarak değiştirmiştir (Rossinow, 2018a). 1974’te Kenen’in yerine Morris Amitay’ın geçmesiyle kurum bütçesi ve personel sayısı önemli ölçüde artmıştır (Mearsheimer & Walt, 2007: 119).AIPAC, ABD’nin İsrail’e sağladığı ekonomik ve askeri yardımların sürdürülmesini ve artırılmasını, ayrıca BM kararlarıyla İsrail’in korunmasını savunmaktadır. AIPAC, Cumhuriyetçi ve Demokrat Parti içindeki siyasetçilerle yakın ilişkiler kurarak “iki partili destek” stratejisini sürdürmektedir. Kurumun resmi sitesinde, ABD-İsrail ilişkileri “benzersiz ortaklık” olarak tanımlanmakta【2】 ve bu iş birliğinin “Orta Doğu’daki tehditleri bertaraf etme” amacı taşıdığı ifade edilmektedir (AIPAC, t.y.). Bu çerçevede AIPAC, 2021 yılında “United Democracy Project” (UDP) adlı siyasi eylem komitesini kurarak seçim kampanyalarına doğrudan müdahil olmaya başlamıştır (McGreal, 2024). Böylece, özellikle Demokrat Parti içindeki Filistin yanlısı eğilimlerin artışını önlemek için çabaladığı anlaşılmaktadır. En dikkat çekici örneklerden biri, Kongre üyesi Jamaal Bowman’a karşı yürütülen 14,6 milyon dolarlık kampanyadır. Bowman, Batı Şeria’daki el-Halîl ziyareti sonrası Filistinlilerin yaşadığı baskıyı kamuoyuna aktarmış, bu açıklamaları AIPAC’ın hedefi haline gelmesine yol açmıştır (McHugh, 2024). Aynı yarışta, AIPAC’a yakın “Democratic Majority for Israel” adlı grup da Bowman’ın rakibi George Latimer’ın kampanyasına 1 milyon dolar destek vermiştir (McGreal, 2024). Bu müdahaleler, AIPAC’ın sadece lobicilik değil ABD iç siyasetinde aktif biçimde taraf belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir【3】.AIPAC kendisini “partiler üstü” ve “tarafsız” bir organizasyon olarak tanımlasa da bu söylem akademik ve siyasi çevrelerde eleştirilmektedir. John J Mearsheimer ve Stephen. M. Walt’a göre, bu söylem ideolojik bir örtü işlevi görerek ABD dış politikasını İsrail çıkarları doğrultusunda yönlendirmektedir (Mearsheimer & Walt, 2006: 3). Ayrıca AIPAC, İsrail’in Gazze’ye düzenlediği saldırılara ABD desteğini temin etmek konusunda önemli bir rol oynamaktadır. Bu operasyonların sonucunda yaşanan sivil kayıplar ve insan hakları ihlalleri (uluslararası hukuk açısından “soykırım” olarak değerlendirilebilecek eylemler) bağlamında, AIPAC’ın ABD dış politikasını etkileme gücü eleştiri konusu olmuştur (McGreal, 2024). Bu durum, ABD’nin uluslararası insan hakları söylemiyle çelişmekte ve küresel düzeyde prestij kaybına neden olmaktadır.