Akçakoca Melengücceği Tatlısı

Akçakoca Melengücceği tatlısı, Düzce ili Akçakoca ilçesinde uzun yıllardır geleneksel yöntemlerle üretilen, özgün iç dolgusu “dartı” ile ayırt edilen bir hamur tatlısıdır. Manav kültürünün yaşatıldığı bölgede yüzyıllardır nesilden nesle aktarılan bu tatlı, özellikle düğün ve bayram gibi özel günlerde üretilip ikram edilmektedir. İsmini Akçakoca’dan Karadeniz’e dökülen Melen Nehri ile “güccük/küçük ekmek” anlamına gelen eski Türkçe “güccek” kelimesinin birleşiminden aldığı rivayet edilmektedir. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işareti ile tescillenmiştir.

Tarihçe

Akçakoca Melengücceği tatlısı, Orta Asya’dan göç ederek Batı Karadeniz bölgesine yerleşen ve bugün “Manav” adıyla bilinen Türk boylarının mutfak kültürüne dayanmaktadır. Bu toplulukların Akçakoca yöresine yerleşmeleriyle birlikte yerel kaynaklara uyarlanarak geliştirilen tatlı, yaklaşık 700 yıllık geçmişe sahip olup, günümüze kadar geleneksel yöntemlerle yaşatılmıştır.

Geçmişte Melengücceği tatlısı, özellikle şerbetsiz haliyle “ikramlık” olarak kullanılmış; Manavların birbirlerine misafirliğe gittiklerinde sundukları bir yiyecek olmuştur. Bu tatlının hazırlanması düğün, bayram gibi özel günlerde yaygınlaşmış; zamanla bölgenin geleneksel kültürel kimliğiyle özdeşleşmiştir.

Tatlıya adını verdiği düşünülen “Melengücceği” kelimesinin kökeni hakkında farklı görüşler mevcuttur. Bunlardan en yaygını, Akçakoca’dan Karadeniz’e dökülen Melen Nehri ile eski Türkçede “küçük ekmek” anlamına gelen “güccek” kelimesinin birleşiminden türediği yönündedir. Buna göre “Melen gücceği”, zamanla “Melengücceği” biçimini almıştır.

Osmanlı döneminde saray mutfağına kadar ulaştığı belirtilen tatlı, günümüzde de Düzce’nin Akçakoca ilçesinde özellikle tarihi Yukarı Mahalle’de yaşayanlar tarafından geleneksel üretim yöntemiyle yapılmaya devam etmektedir. Ürünün kültürel ve tarihsel önemini koruyarak gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla 2017 yılında coğrafi işaretle tescillenmiştir.

Ayırt Edici Özellikleri

Akçakoca Melengücceği tatlısını benzerlerinden ayıran en önemli özellik, manda veya inek kaymağının kızartılmasıyla elde edilen ve “dartı” olarak adlandırılan iç malzemedir. Ayrıca, tatlının kızartılarak hazırlanması, ardından özel hazırlanmış şerbet içerisinde bekletilerek lezzetlendirilmesi, sunumunda isteğe bağlı olarak manda kaymağı, dağ çileği reçeli veya kestane balı kullanılması da yöreye özgü uygulamalardandır.

Akçakoca Melengücceği Tatlısı (Düzce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Üretim Metodu

Hamur Hazırlığı

Tatlı için temel hamur malzemeleri şunlardır:

• 2 su bardağı (240 g) buğday unu
• 1 adet yumurta
• 1,5 çay bardağı (150 ml) süt
• ½ çay bardağı (50 ml) fındık yağı
• 10 g kabartma tozu
• 1 tatlı kaşığı (5 ml) sirke
• ½ çay kaşığı (1-1,5 g) tuz

Un, kabartma tozu ve tuz karışımına diğer sıvı malzemeler eklenerek yoğurulur. Elde edilen hamur kulak memesi kıvamına gelene kadar yoğrulur ve 45 dakika ila 1 saat kadar dinlendirilir.

Dartı Hazırlığı

Dartı için yaklaşık 300 g manda veya inek sütü kaymağı derin bir tencerede kısık ateşte sürekli karıştırılarak pişirilir. Kaymaklar tortu haline gelince ocaktan alınır ve çok koyu kıvamlı olmamasına dikkat edilir. Soğumaya bırakılarak iç malzeme olarak kullanıma hazır hale getirilir.

Şerbet Hazırlığı

• 3 su bardağı (500 g) toz şeker
• 3 su bardağı (600 ml) su
• 1 tatlı kaşığı (5 ml) limon suyu

Şeker ve su kaynatıldıktan sonra limon suyu eklenir. 10–15 dakika kaynatılarak koyu kıvamlı şerbet elde edilir ve soğumaya bırakılır.

Şekil Verme ve Pişirme

Dinlenmiş hamurdan 80–100 g’lık bezeler alınır. Oklavayla 60–70 cm çapında açılan hamurun yüzeyine soğutulmuş dartı sürülür. Üzerine 200 g ince çekilmiş ceviz veya fındık serpilir. Rulo yapılan hamur, 6–7 cm uzunluğunda parçalara kesilir. Bu parçalar yuvarlanır ve 7–8 cm çapında, 1–1,5 cm kalınlığında yassılaştırılır.

Tatlılar, 2 su bardağı (400 ml) fındık yağı ile derin tencerede her iki yüzeyi kızarana kadar kızartılır. Kızaran hamurlar 10 dakika dinlendirilir, ardından soğutulmuş şerbetin içinde 5–6 dakika bekletilir. Üzeri ceviz/fındık içiyle süslenerek kaymak, dağ çileği reçeli veya kestane balı ile servis edilir.

Akçakoca Melengücceği Tatlısı (Düzce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Coğrafi İşaret

Akçakoca Melengücceği tatlısı, 18 Aralık 2017 tarihinde, 279 tescil numarası ile mahreç işareti olarak tescillenmiştir. Tescil başvurusu Akçakoca Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yapılmıştır. Coğrafi sınırı Düzce ili Akçakoca ilçesi ile sınırlıdır. Ürün, tarihî ve kültürel bağlamda bölgeyle özdeşleşmiş olup, özellikle düğünler, bayramlar ve özel günlerde geleneksel olarak hazırlanmaktadır. Coğrafi işaret koruması, bu yerel geleneğin sürdürülebilirliğini sağlamak ve kültürel mirası gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla yapılmıştır. Tescil, üretim metodunun ve bileşenlerin yerel uygulamalara uygun olarak sürdürülmesini güvence altına alır.

Denetim

Akçakoca Melengücceği tatlısının coğrafi işaret tesciline uygun şekilde üretilip üretilmediği, Akçakoca Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda oluşturulan denetim komisyonu tarafından denetlenmektedir. Denetim komisyonunda ayrıca Düzce İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Akçakoca Esnaf ve Sanatkârlar Odası yer almaktadır. Komisyon, ürünün üretim, işleme ve sunum aşamalarında tescil belgesinde belirtilen esaslara uygunluğunu denetler; gerekli durumlarda uzman kişi ve kurumlardan teknik destek alabilir. Denetimler, ürünün coğrafi işaret niteliğini koruyarak üretimin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla yürütülmektedir.