Azerbaycan Hükümeti İle Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti Arasında Stratejik Ortaklık Şartı

Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti Arasında Stratejik Ortaklık Şartı, 10 Şubat 2026 tarihinde imzalanan ve iki ülke arasında ekonomi, enerji, bağlantısallık, yapay zeka ve güvenlik alanlarında kapsamlı işbirliğini öngören ikili nitelikte bir stratejik anlaşmadır.

Şart’ın imza töreni 10 Şubat’ta Bakü’de gerçekleştirilmiş olup belge, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile ABD Başkan Yardımcısı James David Vance tarafından imzalanmıştır.

İmzalanma Süreci ve Arka Plan

Ön Hazırlıklar

Stratejik Ortaklık Şartı’nın geliştirilmesine yönelik süreç, 8 Ağustos 2025 tarihinde Washington D.C.’de imzalanan bir mutabakat metnine dayanmaktadır.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, imza töreni sonrasında yaptığı açıklamada altı ay önce Washington’da ABD Başkanı Donald Trump ile bir görüşme gerçekleştirildiğini ve bu görüşmenin ardından Stratejik Ortaklık Şartı’nı geliştirmek üzere bir çalışma grubu kurulmasına karar verildiğini belirtmiştir. Ayrıca Aliyev, Washington’da 8 Ağustos 2025 tarihinde bir Ortak Bildirge imzalandığını ve bu belgeye ABD Başkanı Donald Trump’ın tanıklık ettiğini hatırlatmıştır.

JD Vance’in Bölge Ziyareti ve Barış Süreci Bağlamı

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Stratejik Ortaklık Şartı’nın imzalanması kapsamında Azerbaycan’ı ziyaret etmiş, ziyaret öncesinde 9 Şubat'ta Ermenistan’da da temaslarda bulunmuştur. Vance’in Ermenistan ve Azerbaycan ziyaretinin ABD’nin barış ve ticaret sürecini ilerletme çabalarının bir parçası olduğu belirtilmiştir.

JD Vance, barış sürecine ilişkin olarak şu ifadeyi kullanmıştır: “Umudumuz, (TRIPP’in) ekonomik işbirliği, doğal kaynaklar ve kritik mineraller alanında işbirliği inşa etmeye yardımcı olması ve Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki bu olağanüstü barış anlaşmasının gerçekten kalıcı olmasını mümkün kılmasıdır.”

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, imza töreninde Stratejik Ortaklık Şartı’nın imzalanmasını “samimi çabaların” sonucu olarak nitelendirmiştir. Aynı açıklamada Aliyev, “Güney Kafkasya’da barışa katkıları için Başkan Trump’a ve Başkan Yardımcısına teşekkür ederiz.” ifadelerini kullanmıştır.

Şart’ın Temel İlkeleri

Stratejik Ortaklık Şartı’nda taraflar, egemenlik, bağımsızlık, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığına karşılıklı desteği ikili ilişkilerin temeli olarak yeniden teyit etmiştir.

Taraflar ayrıca, stratejik ortaklığın bölgesel bağlantısallık, ekonomik yatırım ve güvenlik işbirliği dahil olmak üzere karşılıklı çıkar alanlarında geliştirilmesinin önemini vurgulamıştır.

Metinde, diplomatik, ekonomik, enerji, teknolojik ve güvenlik alanlarında ilişkilerin güçlendirilmesi yönündeki ortak irade ile kamu kurumlarının yanı sıra özel sektörün de sürece dahil edilmesinin hayati önemi belirtilmiştir.

Stratejik Ortaklık Şartı’nın birinci bölümü, Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru (Orta Koridor) odağında kara, deniz ve hava ulaştırma altyapısı; enerji ve veri bağlantıları; ticaret ve transit kolaylaştırma; gümrük ve sınır geçişleri alanlarında işbirliğini öngörmektedir.

İkinci bölümde, ekonomik büyümenin teşviki, ikili ticaret ve yatırımın artırılması ve iş ortamının geliştirilmesine yönelik işbirliği yer almaktadır.

Yapay zeka ve dijital altyapı alanında işbirliği kapsamında, yapay zeka ortaklıklarının geliştirilmesi, Azerbaycan’da yapay zeka veri merkezlerinin kurulması, siber güvenlik ve ileri teknoloji alanlarında Ar-Ge mekanizmalarının oluşturulması hedeflenmiştir.

Şart’ın güvenlik bölümünde, Güney Kafkasya’da barışın iki ülkenin ortak çıkarı olduğu belirtilmiştir. Metinde, imzadan itibaren üç ay içinde ilgili çalışma gruplarının proje listeleri ve yol haritaları üzerinde karar almasının hedeflendiği ifade edilmiştir.

Stratejik Ortaklık Şartı’nın tam metni şu şekildedir:

"Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti:

1. İkili ilişkilerinin temeli olarak birbirlerinin egemenliğine, bağımsızlığına, toprak bütünlüğüne ve sınırlarının dokunulmazlığına verdikleri desteği yeniden teyit ederler;

2. 8 Ağustos 2025 tarihinde Washington D.C.’de imzalanan, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri arasında Stratejik Ortaklık Şartı geliştirmek amacıyla bir Çalışma Grubu kurulmasına ilişkin Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti arasındaki Mutabakat Muhtırası’ndan hareket ederler;

3. Bölgesel bağlantısallık, ekonomik yatırım ve güvenlik iş birliği dahil olmak üzere karşılıklı çıkar ve ortak fayda alanlarında stratejik ortaklıklarının önemini teyit ederler;

4. Diplomatik, ekonomik, enerji, teknolojik ve güvenlik alanları dahil olmak üzere karşılıklı çıkar konularında ilişkilerini güçlendirme yönündeki ortak arzularını vurgularlar;

5. Stratejik ortaklık ve geliştirilmiş iş birliğinin planlanması ve uygulanmasında yalnızca devlet kurumlarının değil, her iki ülkenin özel sektörlerinin de sürece dahil edilmesinin hayati önemini teyit ederler.

Bölüm I: Enerji, Ticaret ve Transit Dahil Bölgesel Bağlantısallık

Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, kara, deniz ve hava taşımacılığı altyapısının geliştirilmesinde iş birliği; enerji ve veri bağlantısallığı; ticaret ve transitin kolaylaştırılması; gümrük kontrolü ve sınır geçişleri; uluslararası çok modlu lojistik; ve diğer ilgili alanlarda iş birliği yoluyla, Trans-Hazar Taşımacılık Koridoru’na (Orta Koridor) odaklanarak bölgesel bağlantısallığı teşvik etmek üzere birlikte çalışmayı amaçlamaktadır. Taraflar, 8 Ağustos 2025 tarihli Washington Barış Zirvesi Bildirisi doğrultusunda, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ana kısmı ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında kesintisiz bağlantı sağlayacak ve ilgili ülkeler için uluslararası ve devlet içi bağlantısallık açısından karşılıklı faydalar sunacak çok modlu bir bağlantısallık projesi olan Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası’nın (TRIPP) önemini kabul etmekte ve bunun bölgenin uluslararası ticaret ve transit potansiyelini ortaya çıkaracağını belirtmektedir.

Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, Azerbaycan-ABD ilişkisinin verimli geçmişi üzerine inşa ederek ve Yüzyılın Anlaşması ile Güney Gaz Koridoru gibi projelerin hayata geçirilmesiyle her iki tarafa ve daha geniş bölgeye sağlanan faydaları dikkate alarak, ikili ekonomik ilişkileri teşvik etmek amacıyla iş ortamını ve ticaret ile yatırım akışlarını iyileştirmek yönünde çalışmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda:

1. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, TRIPP’in ve diğer projelerin geliştirilmesi de dahil olmak üzere, enerji, ulaştırma ve dijital altyapı sektörlerinde Orta Koridor’un geliştirilmesine odaklanarak ekonomik büyümeyi ve bölgesel bağlantısallığı teşvik etmek amacıyla iş birliğini genişletmeyi amaçlamaktadır;

2. Bölgesel bağlantısallığın önemini kabul ederek, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, enerji ve ulaştırma sektörlerinde ve dijital altyapının geliştirilmesinde kamu ve özel sektör yatırımlarının harekete geçirilmesine yönelik fırsatları araştırmayı amaçlamaktadır;

3. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin enerji güvenliğinde güvenilir bir ortak olarak stratejik önemini kabul ederek, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, petrol, gaz ve elektrik sektörlerinde ikili düzeyde ve üçüncü ülkelerle ortaklıklar yoluyla ara bağlantı projeleri gibi ortak projelerin hayata geçirilmesi ve arz güzergâhlarının çeşitlendirilmesi yönünde enerji iş birliğini genişletmeyi amaçlamaktadır;

4. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, sivil nükleer iş birliğini derinleştirmeyi amaçlamaktadır;

5. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, kritik minerallerin Orta Koridor aracılığıyla küresel pazarlara transitinin kolaylaştırılmasında iş birliği yapma niyetlerini ifade etmektedir.

Bölüm II: Yapay Zeka (YZ) ve Dijital Altyapı Dahil Ekonomik Yatırım

1. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, ekonomik büyümeyi artırmak, yatırımı teşvik etmek ve ikili iş ortamını iyileştirmek amacıyla iş birliğini genişletmeyi amaçlamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin küresel ekonomiye daha fazla entegre olma ve Hazar bölgesi için enerji, ticaret, veri, finans, ulaştırma ve lojistik merkezi konumunu güçlendirme yönündeki çabalarını memnuniyetle karşılamaktadır.

2. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, ekonomik veya ticari diyalog platformlarının toplanması olasılığının araştırılması da dahil olmak üzere, ikili ticaret ve yatırımı artırmaya yönelik stratejik fırsatları belirlemeyi amaçlamaktadır;

3. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, özel sektörün aktif katılımıyla ikili ve bölgesel ekonomik, ticari ve yatırım iş birliğini ilerletmek amacıyla iş birliğini genişletmeyi amaçlamaktadır;

4. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, yapay zekâ ortaklıklarının geliştirilmesine yönelik iş birliğini genişletmeyi ve uygun olduğu durumlarda uzay sanayisinde iş birliğini ve özel sektörle iş birliği içinde Azerbaycan Cumhuriyeti’nde yapay zeka veri merkezlerinin geliştirilmesi dahil dijital altyapıya yatırım yapılmasını teşvik etmeyi amaçlamaktadır;

5. Uluslararası en iyi uygulamalara dayanarak, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, özel girişim sermayesini harekete geçirmek, erken aşama teknoloji geliştirmedeki riskleri azaltmak ve ticarileştirmeyi hızlandırmak üzere tasarlanmış ortak Ar-Ge destek araçları, inovasyon köprü platformları ve siber güvenlik ile yapay zeka alanlarında sektör odaklı girişimler gibi özel mekanizmaların oluşturulmasını incelemeyi amaçlamaktadır;

6. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, destekleyici bir düzenleyici ortam temelinde Azerbaycan Cumhuriyeti’nde yetenek geliştirme ve nitelikli teknoloji iş gücünün büyümesi için ortaklıkları teşvik etmeyi, gelişmekte olan teknolojilerin, platformların ve iş uygulamalarının uygulanmasında en iyi uygulamaları paylaşmayı ve teknik yardım sağlamayı ve sınır ötesi ve Trans-Hazar dijital bağlantısallık için yatırımları teşvik etmeyi amaçlamaktadır;

7. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, yasal ve düzenleyici çerçevelerle uyumlu olarak, Azerbaycan Cumhuriyeti’nde dijital altyapının geliştirilmesi ve yapay zekânın uygulanması amacıyla ortak araştırma, geliştirme, ticarileştirme, teknoloji koruma ve karşılıklı olarak belirlenen şartlar temelinde gönüllü teknoloji transferini desteklemek üzere hükümetler arası düzeyde ve kamu-özel sektör ortaklıkları aracılığıyla iş birliği yapmayı amaçlamaktadır.

Bölüm III: Güvenlik İş Birliği

Güney Kafkasya’da barış, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri’nin ortak çıkarınadır ve Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki güvenlik iş birliği her iki ülkeye olduğu kadar uluslararası ve bölgesel barış ve güvenliğe de fayda sağlamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri, Azerbaycan güçlerinin uluslararası ve bölgesel güvenliği ilerletmek amacıyla Amerika Birleşik Devletleri ve koalisyon ortaklarıyla birlikte görev yaptığı uluslararası barışı koruma çabalarına Azerbaycan’ın katkılarına büyük değer vermektedir.

1. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, savunma satışları dahil olmak üzere savunma ve güvenlik iş birliğinin kapsamını genişletmeyi amaçlamaktadır;

2. Terörizmin yıkıcı etkileriyle mücadeleye yönelik ortak taahhütleri doğrultusunda, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri mevcut terörle mücadele iş birliğini genişletmeyi amaçlamaktadır;

3. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, siber güvenlik ve kritik altyapının korunması alanlarında kapasitenin artırılması amacıyla iş birliği yapmayı amaçlamaktadır;

4. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kara mayınları ve diğer patlayıcı maddelerle kirlenme nedeniyle karşı karşıya olduğu ciddi zorlukları göz önünde bulundurarak, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, insani mayın temizleme alanında mali destek ve teknoloji transferi yoluyla kapasite geliştirme konusunda iş birliği yapmayı amaçlamaktadır.

Bölüm IV: Kurumsal Çerçeve ve Uygulama

Bu Şart’ın taahhütlerinin uygulanmasına yönelik ortak arzuyu kabul ederek, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, mevcut Stratejik Ortaklık çerçevesi kapsamında, ekonomi ve ticaret; enerji; bağlantısallık, yapay zeka ve dijital gelişim; ile güvenlik ve savunma dahil olmak üzere iş birliği alanlarında çalışma grupları kurabilir.

Bu Şart’ın imzalanmasından itibaren üç ay içinde, ilgili Çalışma Grupları, projelerin listesi ve bunların uygulanmasına yönelik yol haritaları hakkında karar vermeyi amaçlamaktadır.

Azerbaycan Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, bu Şart çerçevesinde en az yılda bir kez düzenli olarak bir araya gelmeyi amaçlamakta olup, ortaklıklarının uygulanması için gerekli görülen ve karşılıklı olarak belirlenen diğer diyalog platformlarını da oluşturabilir. "

Liderlerin Açıklamaları

İmza töreninin ardından Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan ile ABD arasındaki ilişkilerin “tamamen yeni bir aşamaya girdiğini” ifade etmiştir. Aliyev, Stratejik Ortaklık Şartı’nın güvenlik, terörle mücadele ve enerji güvenliği dahil olmak üzere birçok alanı kapsadığını belirtmiştir.

TRIPP projesine ilişkin olarak Aliyev, bu güzergahın Azerbaycan’ın iki bölümünü birbirine bağlayacağını ve Asya ile Avrupa’yı Azerbaycan, Ermenistan ve komşu ülkeler üzerinden bağlayan önemli bir ulaştırma koridoru olacağını ifade etmiştir. Ayrıca bu projenin bölgedeki barış sürecinin güçlendirilmesine katkı sağlayacağını belirtmiştir.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, imzalanan Stratejik Ortaklık Şartı ile iki ülke arasındaki ilişkinin kalıcı ve resmi hale geldiğini belirtmiştir. Vance, Azerbaycan’a kara sularının güvenliğinde yardımcı olmak amacıyla yeni tekneler gönderileceğini bildirmiştir.

Vance ayrıca Afganistan’daki çok uluslu güce atıfta bulunarak Azerbaycan’ın katkılarına ilişkin “Azerbaycanlılar, Afganistan'dan en son ayrılanlar arasındaydı. Terörle küresel mücadelede çok destek oldular. Afganistan'da ABD Deniz Piyadeleri ile birlikte savaştılar ve hatta dünyanın en sert ve en çetin askeri birlikleri olarak ün kazandılar.” ifadelerini kullanmıştır.