Ana YazarMücella ATEŞ13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0003-1449-0605

Batı Şeria, Filistin’de yer alan ve İsrail işgali altında bulunan bir bölgedir. Batı dünyasında “West Bank” veya “Cisjordania” olarak bilinen bu alan, Ürdün Nehri ve Lut Gölü’nün batısında yer alan bölgeleri kapsamaktadır. Yüzölçümü yaklaşık 5.660 kilometrekaredir ve bölgedeki önemli şehirlerarasında Tülkerm, Nablus, Cenin, el-Halîl, Beytüllahim, Ramallah ve Eriha yer almaktadır. Batı Şeria’nın nüfusu, 2025 verilerine göre tahminen 4.209.000’dir. Bu nüfusun 3.500.000’u Filistinli ve 700.000’i gaspçıdır (Britannica, 2025; Kaştan, 2007: 1799). İsrail, Batı Şeria’yı Filistin toprakları olarak değil, İsrail’in doğal bir uzantısı olarak görmektedir (Özkoç, 2021: 317). 2003 yılında İsrail, Filistin kontrolündeki Batı Şeria’da “Batı Şeria Duvarı”nın inşasına başlamıştır. “Apartheid/Ayrım duvarı” da denilen bu bariyer 708 kilometre uzunluğundadır ve sadece yüzde 15’i İsrail’den geçerken geri kalan yüzde 85’i Batı Şeria’dan geçerek bölgenin büyük bir kısmını izole etmektedir. Oldukça tartışmalı olan ve uluslararası hukuka aykırı kabul edilen bu duvar, yerleşimleri birbirinden ayıran fiili bir sınır oluşturmaktadır (Weizman, 2016). İsrail’in sürekli genişlettiği bu duvar, uluslararası alanda tanınan sınırları takip etmemekte ve bölgeyi fiilen dünyanın en büyük açık hava hapishanelerinden birine dönüştürmektedir (Gün, 2023). 2007 yılında, Filistin’deki mekânsal adaletsizlikleri belgelemek ve bu konuda farkındalık yaratmak amacıyla “Filistin’de Adalet için Mimarlar ve Plancılar (Architects and Planners for Justice in Palestine- APJP)” adlı bir birlik kurulmuştur. Abe Hayeem tarafından kurulan bu grup, illegal uygulamaları belgeleyip yetkililerle paylaşarak bölgede adalet sağlama misyonunu üstlenmiştir (Gün, 2023). Yasa dışı gasplara paralel olarak inşa edilen yollar, Batı Şeria’daki küçük yerleşim birimleri arasındaki bağlantıyı koparmakta, Kudüs’ün doğusunu Batı Şeria’dan ayırmakta ve bu sayede İsrail’in sürekli genişleyen işgalini pekiştirmektedir (Kişmiroğlu & Köymen, 2021: 381).Mimari açıdan Batı Şeria zengin tarihi yapıların yanısıra dikkat çekici modern yapılar da barındırmaktadır. Bunlar arasında, Ağa Han Mimarlık Ödülü’nü kazanan yapılar da bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi, İrlandalı mimarlık firması Heneghan Peng Architects tarafından tasarlanan Filistin Müzesi’dir. Bu müze, Filistin mirasını tanıtmayı ve diyalog ile hoşgörü kültürünü teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Tasarım sürecinde, yerel kültür ve peyzajdan ilham alınmıştır【1】. Ürdünlü peyzaj mimarı Lara Zureikat, bu tepelik araziye zeytin, nar, incir, kayısı, badem, keçiboynuzu ve ceviz ağaçları ile aromatik bitkiler ve çiçekler ekmiştir (Bilgiç, 2019).Batı Şeria’da Ağa Han Mimarlık Ödülü listesine seçilen bir diğer önemli yapı Tülkarm Adliyesi’dir. Filistinli ve merkezi Paris’te bulunan mimarlık ofisi AAU Anastas tarafından tasarlanan bu bina, 15. Ağa Han Mimarlık Ödülü kapsamında kısa listeye seçilen 20 projeden biri olmuştur. Tülkarm kasabasında bulunan proje, biri idari ofisler, diğeri ise 10 mahkeme salonu içeren 2 binadan oluşmaktadır. İdari bina, güneş ışığından korunmak için derin pencereler ve açılı taş çerçevelerle donatılmıştır. Her iki bina, zemin kattaki bitkili bir avlu ile birbirine bağlanmaktadır ve binalar arasındaki geçiş ise cam duvarlı iki koridorla sağlanmaktadır (Çınar, 2022).Batı Şeria, tarihî dokusu ve mimari eserleri bakımından büyük zenginliğe sahip olmasına rağmen【2】, İsrail’in inşa ettiği ayrım duvarı ve uyguladığı işgal politikaları nedeniyle ciddi sosyo-kültürel zorluklarla karşı karşıyadır. İsrail’in hukuk dışı uygulamaları, bölgenin kentsel dokusuna zarar vererek tarihî mirasının korunmasını engellemektedir【3】. Ayrıca, Filistinlileri maruz bıraktığı hareket kısıtlamaları halkın yaşam standartlarını düşürmektedir.Okuma ÖnerileriCurtis, Michael (2021). Antisemitism in the Contemporary World. UK: Routledge. Weizman, Eyal (2017). Hollow Land: Israel’s Architecture of Occupation. New York: Verso.