Ana YazarMücella ATEŞ13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0003-1449-0605

“Filistin’de Adalet İçin Mimarlar ve Plancılar” (Architects and Planners for Justice in Palestine - APJP) organizasyonu Yahudi kökenli bir mimar olan Abe Hayeem tarafından Londra’da kurulmuştur (APJP, 2006). Resmi olarak APJP’nin kuruluşu 2007 yılında ilan edilmiş, İngiliz mimar Lord Richard Rogers’ın Londra’daki ofisinde, Charles Jencks, Ted Cullinan ve Neave Brown gibi tanınmış mimarların katıldığı bir toplantı sırasında duyurulmuştur. APJP, tasarım profesyonellerinden oluşan bağımsız bir uluslararası baskı grubu olarak faaliyet göstermektedir. Örgütün ilk eylemlerinden biri, Batı Şeria’da inşa edilmeye başlanan “Apartheid Duvarı”na karşı çıkmak olmuştur. Duvarın inşası için gerçekleştirilen yıkımları yapan firmaları hedef almışlar ve bu yıkımlarda kullanılan inşaat makinelerini tedarik eden Caterpillar’a karşı kampanyalar düzenlemişlerdir. Ayrıca, The Times gazetesinde yayımlanan geniş katılımlı bir dilekçede, İsrailli mimarların katıldığı bazı projelerin yasa dışı olduğunu ayrıntılı bir şekilde vurgulamış ve bu projelerin durdurulmasını talep etmişlerdir (Şentek, 2015).APJP, İsrail’in işgal politikalarına karşı yürüttüğü eylemlerde İsrail’deki meslek örgütlerini de bilinçlendirmeyi amaçlamıştır. Örneğin organizasyonun başkanı Abe Hayeem, ilk olarak İsrail Mimarlar Birliği’ne (IAUA) ayrıntılı bir mektup yazarak bu konudaki endişelerini dile getirmiştir. Ancak, Birlik Başkanı’ndan “IAUA politika dışı bir kuruluştur ve sadece mesleki konularla ilgilenir” şeklinde bir yanıt almış ve girişimleri sonuçsuz kalmıştır (Segal & Weizman, 2003: 95).Birliğin temel olarak karşı çıktığı ve desteklediği konular şu şekilde sıralanabilir: (1) kontrol noktaları, ithal gaspçılara yönelik otoyollar ve özellikle Tecrit Duvarı (Utanç Duvarı/Apartheid Duvarı) gibi projelere karşı durmak, (2) işgal altındaki bölgelerde mimarlık mesleğinin etik ve adaletli bir biçimde icra edilmesini savunmak, (3) işgale ve işgal edilen topraklar üzerindeki yapılaşmaya göz yumulmasını ve bu duruma ortak olunmasını destekleyen tutumlara karşı çıkan kampanyaları desteklemek, (4) APJP, yasa dışı İsrail gasp birimlerinden olan Ma’ale Adumim’in genişletilerek Kudüs’ün metropol bölgesine dahil edilmesini hedefleyen, Batı Şeria’nın kuzey ve güney bölgelerini birbirinden ayıracak ve gelecekte bir Filistin Devleti’nin toprak bütünlüğünü ortadan kaldıracak E1 Master Planı’na muhalefet etmek, (5) Kudüs’ün doğu yamaçlarında yer alan Silwan Köyü’nde, İsrail vatandaşlarının yararına zorla ele geçirilmiş topraklar üzerinde, mevcut Filistinli sakinlerin dışlanması ve gasp alanlarının güçlendirilmesini amaçlayan planları eleştirmek, (6) İsrailli ve uluslararası mimarları, şehir plancıları ve inşaat sektöründekileri, Filistin topraklarının ilhak edilmesi ve bu topraklarda yapılacak projelerle ilgili tüm haksız uygulamalara dair endişelerini dile getirmeye çağırmak (APJP, 2006). Bu noktada, APJP uluslararası hukuk, mimarlık mesleğinin etik kuralları ve genel ahlaki prensipler doğrultusunda hareket ederek İsrailli mimarlara ve İsrail Mimarlar Birliği’ne (IAUA) sorumluluklarını hatırlattığı ve bu çerçevede aktif eylemler gerçekleştirdiği (Şentek, 2015) söylenebilir.Hayeem, Batı Şeria’daki yasa dışı gasp birimlerinin stratejik olarak yüksek noktalara inşa edilmesi nedeniyle bu alanların adeta gözetleme kuleleri haline geldiğini ifade etmiştir. Bununla mücadele etmek amacıyla ayrıca APJP, oluşturduğu bir ekip ile yasa dışı uygulamaları belgeleyip ilgililere ileterek mekânsal adaleti sağlama görevini üstlenmiştir (Kişmiroğlu & Köymen, 2021: 381). Filistin Devleti’nin kültürel ve mekânsal bileşenlerinin kaybettirilmesi karşısında durmakta olan APJP (Çobanoğlu, 2014) işgalci İsrail’in ifşa edilmesinde önemli görevlerden birini yürütmektedir.