Ana YazarÖzgür YILMAZ13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0001-7559-7583

BM Güvenlik Konseyi (BMGK) uluslararası güvenlik konusunda çeşitli sorumluluklara sahip bir BM organıdır. Uluslararası düzeni doğrudan etkileyebilecek bağlayıcı karar alma, yaptırım uygulama ya da zorlama ve askeri müdahaleleri belirleme gibi yetkilere sahiptir. Beş daimi üyenin (P5: ABD, Birleşik Krallık, Çin, Fransa ve Rusya) yanında Genel Kurul tarafından iki yıllık dönemler için seçilen on üye yer alır. Daimî üyeler veto yetkisine sahiptir (Mingst vd., 2018: 25-39). Daimi üyelerin veto yetkisi istikrar sağladığı iddiasıyla uygulanmakta ancak üyelerin kararları 5 daimi üyenin tahakkümü ile yok sayılabildiği için BM Genel Kurulu’na ciddi eleştiriler yöneltilmektedir.İsrail ve Filistin arasındaki ilişkilerin bölgesel ve küresel aktörler üzerinde de etkisi vardır. Bu nedenle İsrail’in hukuksuz uygulamaları【1】, BM kararlarını hiçe sayması, barış süreçlerindeki tutumu BMGK’nin gündemine çoğunlukla gelir ve ilgili hususlarda çeşitli kararlar alınır.【2】 BMGK kararlarında Filistin’in toprak bütünlüğü, yasa dışı yerleşimler (gasp alanları), zorla yerinden edilerek mülteci durumuna düşen Filistinlilerin geri dönüş hakları, müzakere yoluyla barışçıl çözüme gitme gibi konular öne çıkmaktadır. Bu çerçevede Kudüs’ün statüsü, İsrailli yasa dışı yerleşimciler (gaspçılar), toprak anlaşmazlıkları, Filistinli mültecilerin hakları ve kalıcı barış inşası konularında pek çok girişimde de bulunmuştur. İsrailli yasa dışı/ithal gaspçı yerleşimcilerin konu edinildiği kararlar, İsrail’in işgal ettiği topraklardan çekilmesini ve yasa dışı yollarla gasp edilen yerlerin gerçek hak sahiplerine iadesini ön görür. İsrail’in Filistin topraklarında hukuksuz olarak genişlemeye devam etmesi gaspçı yerleşimcilerin şiddet olaylarına karışmaları belgelenmiştir. Gasp alanlarının sayılarını artırması ve yapılan uyarılara rağmen yeni inşaat alanlarına karar vermesi karşısında BM yetkilileri, tüm uyarılara rağmen sadece “hayal kırıklığına uğradık” açıklaması yapmıştır. (Hatuel-Radoshitzky, 2017: 91).BMGK kararlarında, İsrail’in Kudüs’ü kendi topraklarına katma ve statüsünü değiştirme girişimlerinin de hukuki bir geçerliğinin olmadığı belirtilmiştir. İsrail’e yasa dışı gasp faaliyetlerini durdurması ve işgal altındaki toprakların demografik yapısını değiştirmekten kaçınması çağrısında bulunulmuştur. İsrail’in Filistin’e ait topraklar üzerinde hak iddia etmesinin hukuki bir zemininin olmadığının altı çizilmiştir. Peel Komisyonu tarafından önerilen İsrail ve Filistin’in barış içinde yaşayabileceği iki devletli çözümü BM Güvenlik Konseyi tarafından da büyük ölçüde desteklenmektedir. Ancak bölgedeki siyasi gerçekler, adil ve kalıcı bir barışın gerçekleşmesinin önüne set çekmektedir.ABD sahip olduğu veto yetkisini, İsrail’in aleyhine olacağını düşündüğü kararlarda ısrarla kullanmaktadır. Örneğin Filistin’in tam üyeliğine ilişkin görüşmelerde 12 üye lehte, Birleşik Krallık ve İsviçre ise çekimser oy kullanmış buna rağmen karar ABD tarafından 18 Nisan 2024’te veto edilmiştir【3】 (UNSC, 2024). ABD’nin veto silahını kullanmasından dolayı BMGK üyelerinin çoğunluğunun desteğini alan Filistin’in BM’ye tam üyeliği engellenmiştir. Böylece BMGK’nin bölgede istikrar yaratabilecek pek çok girişimi etkisiz kalmakta, temenninin ötesine geçememektedir.İsrail’in Filistin’de uyguladığı hukuksuz uygulamaları çözmeye yönelik girişimlere yakından bakmak, uluslararası toplumun karşılaştığı sorunları anlamak açısından da önemlidir. Çünkü barış ve güvenliği sağlamada en büyük sorumluluğa sahip olduğu varsayılan yapı (BMGK) çatışmaları önleyememektedir. Böylece İsrail, taahhüt ettiği kararları uygulamazken caydırıcı yaptırımlara maruz kalmamaktadır. Sonuç olarak 1948’den beri yaptıkları yanına kar kalan İsrail, daha da cesaretlenerek Ekim 2023 sonrasında Filistinlilere yönelik soykırıma girişebilmiştir (Yılmaz & Alagöz, 2023: 122). BMGK’nin, İsrail ile Filistin arasında ateşkes kararlarına etkisi ve esir takaslarına desteği dikkate alındığında- sınırlı da olsa yönlendirici bir etkiye sahip olduğu görülür. Aynı şekilde özellikle açıklamaları ile dünya kamuoyuna birçok meseleyi duyurma konusunda da BMGK’in etkili olduğu söylenebilir. Ancak tüm bu işlevlerin kendisinden beklenenleri karşılamadığı da ortadadır. Bu nedenle uzun yıllardır BMGK’nin günümüz uluslararası toplumunu yansıtmadığı ve reforma ihtiyaç duyduğu çağrıları, Ekim 2023 sonrası daha yüksek sesle ifade edilmektedir. Karar süreçlerinin daha demokratik ve kapsayıcı olması pek çok ülke tarafından vurgulanmaktadır.Okuma ÖnerileriAral, Berdal (2023). “Uluslararası Hukuk Bağlamında Birleşmiş Milletler’in Batı ve Doğu Kudüs’ün İsrail Tarafından İşgaline Yönelik Tutumu”.Journal of Islamicjerusalem Studies, 23 (1), 1-18.Aziza, Ismi Aulia & Setiyono, Joko (2024). “The Influence of the United States’ Veto Right on the Failure of Palestine to Become a Member of the UN”.International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, 11 (7), 546-549.