Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi

Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA), tüketicilerin belirli ambalajları iade ederek depozito bedelini geri almasını sağlayan bir geri dönüşüm sistemidir. Türkiye'de Sıfır Atık Hareketi kapsamında hayata geçirilmiştir. DOA sistemi, çevre kirliliğini azaltmayı, doğal kaynakları korumayı ve döngüsel ekonomiyi teşvik etmeyi hedefleyen bir uygulamadır.

_{Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemine ait bir iade makinesi ve mobil uygulama ekranı - Anadolu Ajansı}

Tarihçe ve Uygulama Süreci

DOA sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yönetilen Depozito Yönetim Sistemi (DYS) çerçevesinde geliştirilmiştir. İlk olarak 2023 yılında pilot uygulama olarak başlatılmış, Sakarya'da hayata geçirilmiştir. 2025 yılı sonuna kadar Türkiye'nin tüm il ve ilçelerinde uygulanması planlanmıştır.

Sistem, Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) liderliğinde, kamu ve özel sektör iş birliğiyle yürütülmektedir. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) gibi kuruluşlar projeye destek vermektedir.

Sistemin Amaçları

DOA sistemi, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine uygun olarak birçok çevresel ve ekonomik fayda sağlamayı hedeflemektedir:

• Geri dönüşümün teşvik edilmesi: Ambalajların kaynağında ayrı toplanması, geri dönüşüm oranlarını artırır ve atık yönetimini kolaylaştırır.
• Doğal kaynakların korunması: İkincil ham madde kullanımıyla enerji tasarrufu sağlanır, birincil kaynak tüketimi azalır.
• Karbon emisyonlarının azaltılması: Döngüsel ekonomi ilkeleri doğrultusunda, çevre üzerindeki karbon ayak izi küçültülür.
• Ekonomik katkı: Yılda yaklaşık 25 milyar adet ambalajın geri kazanımı ile ekonomiye yıllık 520 milyon avro değerinde katkı sağlanması beklenmektedir.

Sistemin İşleyişi

DOA sistemi, tüketicilere kolay, hızlı ve erişilebilir bir geri dönüşüm süreci sunar:

• Depozito Ödemesi: Ambalajlı ürün satın alırken belirli bir depozito bedeli tahsil edilir. 
• Ambalajların İadesi: Tüketiciler, boş ambalajları depozito iade makinelerine veya manuel iade noktalarına teslim eder.
• Dijital Ödeme: İade edilen ambalajlar karşılığında ödenen depozito bedeli, tüketicilerin DOA mobil uygulamasındaki dijital cüzdanına aktarılır.
• Kullanım Seçenekleri: Biriken bakiye, QR kod ile anlaşmalı restoran, market veya POS cihazlarında kullanılabilir ya da banka hesaplarına transfer edilebilir.

Teknik ve Dijital Altyapı

DOA sistemi, Türkiye Emlak Katılım Bankası altyapısıyla entegre çalışır. DOA mobil uygulaması, hem Android hem de iOS platformlarında mevcuttur.

Kapsama Giren Ambalajlar

DOA kapsamındaki ambalajlar:

• Malzeme Türü: Cam, plastik ve alüminyum.
• Hacim: 0,1 litre ile 3 litre arasındaki tek kullanımlık ambalajlar.
• İşaretleme: Depozito logosu taşımaları zorunludur.

Ekonomik ve Çevresel Etkiler

Sistem kapsamında yılda 25 milyar adet ambalajın geri kazanılması hedeflenmektedir. Bu süreç, ülke ekonomisine yıllık 520 milyon avro değerinde katkı sağlayacaktır. Ayrıca, depozito iade noktalarının ve lojistik süreçlerin oluşturulması yeni iş olanakları yaratacaktır. Geri dönüşüm oranlarının artırılmasıyla birlikte, karbon emisyonlarının azaltılması ve enerji tasarrufu sağlanması beklenmektedir.