Ders Çalışmayı Son Geceye Bırakma Eğilimi: Erteleme mi, Strateji mi?

Birçok öğrenci şu cümleyi kurmuştur: “Zaten son gece daha iyi çalışıyorum.” Gerçekten öyle mi? Yoksa bu, ertelemenin akıllıca paketlenmiş bir versiyonu mu? Ders çalışmayı son geceye bırakma eğilimi, yüzeyde zaman yönetimi sorunu gibi görünür. Oysa çoğu zaman altında kaygı, mükemmeliyetçilik, başarısızlık korkusu ve kısa vadeli rahatlama arayışı vardır.

Bu Davranış Neden Tekrar Eder?

Erteleme, kısa vadede rahatlatır. Çalışmaya başlamadığın sürece başarısızlıkla yüzleşmezsin. “Henüz denemedim” düşüncesi, “yapamadım” düşüncesinden daha az tehdit edicidir. Beyin bu rahatlamayı ödül olarak kaydeder. Son gece çalışıldığında ise adrenalin yükselir. Zaman baskısı odaklanmayı artırır gibi hissedilir. Bu durum, “Ben baskı altında daha iyiyim” inancını güçlendirir. Oysa çoğu zaman olan şudur: Panik, geçici bir yoğunluk sağlar; ama öğrenme kalitesi düşer. Davranışın sürmesinin temel nedeni budur: kısa vadeli rahatlama, uzun vadeli zarardan daha güçlü hissedilir.

Gerçek Sebep Tembellik Değil

Bu eğilimi sadece “disiplinsizlik” olarak görmek yüzeysel olur. Altta genellikle şu dinamikler vardır:

1) Mükemmeliyetçilik

“Ya mükemmel yapamazsam?” düşüncesi, başlamayı zorlaştırır. Kişi yüksek standart koyar, ama o standart gözünde büyüdükçe harekete geçmek zorlaşır.

2) Başarısızlık Korkusu

Başlamamak, performansı test etmemek demektir. Böylece kişi kendi kapasitesiyle yüzleşmez.

3) Görevin Belirsizliği

Ne kadar çalışılacağı, nereden başlanacağı net değilse beyin görevi tehdit olarak algılar.

4) Duygusal Kaçınma

Dersin sıkıcı, zor veya kaygı verici olması; kişiyi ekran, sosyal medya veya başka uyaranlara iter.

5) Zaman Algısı Hatası

İnsan beyni gelecekteki yükü küçümser. “Nasıl olsa yaparım” düşüncesi, gerçek süreyi hesaba katmaz.

Son Gece Çalışmanın Bedeli

Kısa vadede not kurtarabilir. Uzun vadede şu sonuçlar görülür:

• Yüzeysel öğrenme olur. Bilgi kısa süreli hafızada kalır, çabuk unutulur.
• Stres artar. Uyku bölünür, performans dalgalanır.
• Öz güven zedelenir. “Yine son ana kaldı” hissi suçluluk üretir.
• Beden yorulur. Kortizol artışı ve uyku eksikliği dikkat ve hatırlamayı düşürür.

En kritik nokta şu: Sürekli son gece çalışmak, öğrenme değil kriz yönetimi alışkanlığı kazandırır.

“Baskı Altında Daha İyiyim” İnancı Ne Kadar Doğru?

Zaman baskısı dikkati daraltır. Bu bazı kişilerde kısa süreli yoğunluk sağlar. Fakat nörobilim araştırmaları, yüksek stresin karmaşık öğrenmeyi ve uzun süreli hafızayı olumsuz etkilediğini gösterir. Yani baskı, performansı her zaman artırmaz. Özellikle analitik düşünme ve kavramsal öğrenmede stres belirli bir eşiği geçtiğinde performans düşer.

Bu Döngü Nasıl Kırılır?

Sert gerçek şu: Motivasyon beklemek işe yaramaz. Başlamak, motivasyonu üretir.

1) Görevi Parçala

“Bütün konuyu bitireceğim” yerine:

“20 dakika sadece şu başlığa bakacağım.”

Beyin küçük hedefleri tehdit olarak görmez.

2) Başlama Ritüeli Oluştur

Aynı masa, aynı saat, aynı küçük hazırlık. Rutin, karar yükünü azaltır.

3) Zaman Blokları Kullan

25 dakika çalışma, 5 dakika ara gibi net bloklar belirlemek zihinsel eşiği düşürür.

4) Kusurlu Başla

İlk turda mükemmel öğrenme hedefleme. İlk amaç teması kurmak olsun. Detay ikinci turda gelir.

5) Görünür İlerleme Oluştur

Çalıştığın konuları işaretle. Beyin ilerleme gördükçe devam etmek ister.

6) Çevresel Engelleri Azalt

Telefonu başka odaya koymak, bildirimleri kapatmak gibi basit müdahaleler odaklanmayı ciddi biçimde artırır.

Duygusal Tarafı Görmezden Gelme

Eğer sürekli erteleme varsa şu soruyu sor:

“Ben dersten mi kaçıyorum, yoksa o dersle ilgili hissettiğim duygudan mı?”

Bazen konu zor değildir; zor olan kendine dair inançtır. “Yapamayacağım”, “yetişmeyecek”, “zaten geç kaldım” gibi düşünceler davranışı belirler.

Bu noktada kendine daha net bir iç ses gerekir:

“Geç başlamak kötü, ama hiç başlamamak daha kötü.”

Erteleme kronikleşmişse, günlük hayatın birçok alanına yayılmışsa, yoğun kaygı, dikkat dağınıklığı veya motivasyon düşüklüğü eşlik ediyorsa profesyonel destek faydalı olabilir. Özellikle dikkat eksikliği, depresyon veya yüksek kaygı durumlarında bu davranış daha dirençli olabilir.

Ders çalışmayı son geceye bırakmak çoğu zaman tembellik değil, kaygıyı erteleme stratejisidir. Fakat bu strateji uzun vadede bedel ödetir. Döngüyü kırmak için büyük motivasyonlara değil, küçük ve net başlangıçlara ihtiyaç vardır.