Eğitim Müfredatı

Müfredat kelimesi Arapça kökenli olup, “tekil, ayrılmış, ferdi olan” anlamındaki müfred kelimesinin çoğuludur. Bu kelime farklı disiplinlerde farklı bağlamlarda kullanılsa da her durumda “tekillik, ayrışmışlık veya özgünlük” anlamı taşır. Bu yönüyle hem dinî ilimlerde hem de modern eğitim sistemlerinde yer bulan çok yönlü bir terimdir.

Modern eğitim sistemlerinde ise müfredat, öğrencilerin kazanması gereken bilgi, beceri, tutum ve değerleri; bunların hangi sırayla ve hangi yöntemlerle öğretileceğini; kullanılan materyalleri ve değerlendirme süreçlerini kapsayan sistematik bir planlama bütünüdür. Batı dillerinde genellikle curriculum olarak adlandırılan bu kavram, hem öğrenme hedeflerini hem de öğrenme süreçlerini içine alır.

Müfredat; öğretmenlerin öğreteceği ve öğrencilerin öğreneceği içerikten ibaret olmayıp aynı zamanda bireylerin sosyal, kültürel, zihinsel ve ahlaki gelişimlerini hedefleyen çok katmanlı bir yapıdır. Bu nedenle sadece akademik bilgi değil, aynı zamanda karakter eğitimi, yurttaşlık bilinci, topluma katkı ve aktif öğrenme gibi yönleri de içinde barındırır.

^{Müfredat Konulu Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Müfredatın temel amacı, eğitim amaç ve hedeflerine ulaşarak öğrenci öğrenimini geliştirmektir. Toplumların temel değerlerini ve ortak inançlarını yansıtan müfredat, dinamik bir yapıya sahiptir ve karar vericilerin bakış açılarını yansıtır.

Müfredat, uygulama, hedef ve içeriğe göre farklı türlere ayrılır:

• Hedeflenen Müfredat: Bir eğitim kurumunun öğretilmesini beklediği veya eğitim sisteminde öğrenme hedefleri olarak belirlediği resmi içeriği ifade eder.
• Ulaşılan Müfredat: Öğrencilerin eğitimleri sonucunda etkin bir şekilde edindikleri beceri, bilgi ve eğilimlerdir.
• Resmi (Yazılı veya Açık) Müfredat: Bir ülkedeki yetkili kurumlar tarafından belirlenen ve yazılı mevzuatla sınırlı olan müfredattır. Gelecek nesillerin yetiştirilmesi için arzu edilen insan ve toplum modeline göre düzenlenir.
• Göz Ardı Edilen Müfredat: Okulda bilerek ya da farkında olmadan öğretilmeyen konuları kapsar. Öğrencilere bu konuların eğitimlerinde veya toplumda önemli olmadığı mesajını verebilir.
• Gizli veya Örtük Müfredat: Genellikle doğrudan öğretilmeyen, yazılı olmayan sosyal kuralları ve davranış beklentilerini tanımlamak için kullanılır. Okulun faaliyetlerine katılarak dolaylı yollardan öğrenilen tutum, değer ve inançları içerir.
• Toplumsal veya Sosyal Müfredat: Aile, akran grupları, kitle iletişim araçları gibi resmi olmayan sosyalleştirici güçlerin şekillendirdiği müfredattır.
• Retorik Müfredat: Politika yapıcılar ve okul yetkilileri tarafından sunulan fikirlerden oluşur.
• Alınan Müfredat: Öğrencilerce gerçekten öğrenilen ve hatırlanan kavramları ve içerikleri kapsar.
• Elektronik Müfredat: İnternet ve elektronik ortamlar aracılığıyla öğrenilen dersleri ifade eder. Medya okuryazarlığı becerilerinin kazandırılmasını önemli kılar.
• Farklılaştırılmamış Müfredat, Temel Eğitim Müfredatı, Öğrenci Merkezli, Çocuk Merkezli, Toplum Merkezli, Bilgi Merkezli veya Eklektik Müfredat: Farklı odaklanma ve yaklaşımlara göre çeşitlenen müfredat türleridir.
• Felsefi Yaklaşımlar: İdealizm, gerçekçilik, daimicilik, esasicilik, deneycilik, varoluşçuluk, yapılandırmacılık, yeniden yapılandırmacılık gibi farklı felsefi akımlar müfredat yaklaşımlarını etkiler.

Müfredat tasarımı, eğitim hedeflerine ulaşmak amacıyla belirli bir alana ait içeriklerin ve öğrenme faaliyetlerinin bilinçli, amaçlı ve sistematik bir şekilde düzenlenmesi sürecidir. Bu tasarım, eğitimcilerin öğrencilerin ne öğrendiğini, nasıl öğrendiğini ve öğrenim sonunda neleri başarabileceğini şekillendirmek için kullandığı güçlü bir araçtır.

Müfredat tasarlama süreci, genellikle şu dört temel öğeyi içerir ve bu öğeler birbiriyle bağlantılı, döngüsel bir yapıda ele alınır:

• Amaçlar: Öğrenciye kazandırılmak istenen nitelikler olarak tanımlanır. Bunlar bilgi, yetenek, duygu, tutum, beceri ve ilgiler olabilir. "Niçin yetiştiriyoruz?" sorusuna cevap arayan amaçlar, müfredatın kilit noktasını oluşturur ve diğer tüm öğelerin belirlenen bu amaçlar doğrultusunda şekillenmesini sağlar. Amaçlar; uzak amaçlar, genel amaçlar ve özel amaçlar şeklinde sınıflanabilir.
• İçerik: İlgili bilim alanlarının ürettiği bilgi yapısı içinden, programın amaçlarına uygun bir konu alan çerçevesinin oluşturulmasıdır. İçerik, genellikle üniteler/öğrenme alanları üst başlığında yer alan alt konu başlıkları şeklinde düzenlenir. Bu planlanan yapının somutlaşması, bir ders kitabı formatına dönüştürülmesiyle gerçekleşir.
• Öğrenme-Öğretme Süreci: Eğitim programının süreç boyutunu oluşturur. "Nasıl öğrenirler?" sorusuna cevap aranan bu boyutta, öğrencilerin hedeflenen özellikleri kazanmasını sağlayacak öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi ele alınır. 2000'li yıllardan itibaren Türkiye'de eğitim programlarının "Ne öğretelim?" anlayışından "Nasıl öğrenirler?" anlayışına doğru dönüşümü, bu boyuttaki paradigma değişimine örnektir. Öğrencilerin aktif katılımını sağlayacak öğrenme yaşantıları tasarlanır.
• Değerlendirme: Öğretim faaliyetlerinin sonunda, başlangıçta belirlenen hedeflere ulaşıp ulaşılmadığının belirlenmesidir. "Uygulanan eğitim programının ne derece etkin olduğu" sorusuna cevap arar. Bu bileşen, uygulamanın niteliğini, kalitesini ve beklentilere ne ölçüde cevap verdiğini belirlemeye dönük çalışmaları içerir. Geleneksel ölçme-değerlendirme tekniklerinin aksine, günümüzde öğrencinin gerçek hayatta ne yapabileceğine odaklanan alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımları öne çıkmaktadır.

Müfredat tasarımı, bir ders veya eğitim programı içindeki öğretim bloklarının amaçlı, kasıtlı ve sistematik bir şekilde düzenlenmesi sürecidir. Bu süreç, öğretmenlerin öğretim programlarını planlamasına olanak tanır ve nihai hedefi öğrenci öğrenimini geliştirmektir. Ayrıca, ilkokuldan liseye geçiş gibi eğitim kademeleri arasında öğrenme hedeflerinin uyumlu ve birbirini tamamlayıcı olmasını sağlar. Müfredat tasarımında üç temel yaklaşım bulunmaktadır:

Bu tasarım, matematik, biyoloji veya tarih gibi belirli bir akademik disiplin veya konu etrafında şekillenir. Bireyden çok konuya odaklanır ve neyin, nasıl çalışılması gerektiğini tanımlar. Okullar ve ülkeler genelinde standartlaştırılabilen çekirdek müfredat programları bu tasarımın bir örneğidir. Bu yaklaşımda, öğretmenlere genellikle öğretmeleri gereken konuların önceden belirlenmiş bir listesi sunulur. En önemli dezavantajı, öğrencilerin bireysel öğrenme stillerini ve farklılıklarını göz ardı etme eğiliminde olmasıdır. Bu durum, öğrenci motivasyonunu ve katılımını olumsuz etkileyebilir.

Bu yaklaşım, her bir öğrencinin bireysel ihtiyaçlarını, ilgi alanlarını ve hedeflerini merkeze alır. Öğrencilerin tek tip olmadığını kabul eder ve öğretim planlarını bu farklılıklara göre ayarlar. Öğrencileri güçlendirmeyi ve onlara eğitim süreçlerinde seçim yapma hakkı tanımayı hedefler. Farklılaştırılmış öğretim bu modelin temelidir; öğrencilere ödevler, öğrenme deneyimleri veya etkinlikler arasında seçim yapma fırsatı verilir. Bu yaklaşım öğrenciyi motive etse de, her öğrenci için özel materyal ve plan geliştirme gerekliliği nedeniyle öğretmenler için oldukça emek yoğundur.

Öğrenci merkezli yaklaşımın bir alt türü olan bu tasarım, öğrencilere belirli bir probleme nasıl yaklaşacaklarını ve çözüm üreteceklerini öğretmeye odaklanır. Öğrenciler, gerçek hayatta karşılaşabilecekleri sorunlarla yüzleşirler. Bu sayede, öğrendikleri bilgileri pratik durumlara aktarabilecekleri beceriler geliştirirler. Bu model, müfredatın günlük yaşamla olan ilgisini artırır ve öğrencileri yaratıcı ve yenilikçi düşünmeye teşvik eder. Ancak, tıpkı konu merkezli tasarım gibi, öğrencilerin farklı öğrenme stillerini her zaman dikkate almayabilir.

Müfredat geliştirme, sadece bir planlama değil, aynı zamanda felsefi, sosyolojik ve psikolojik temellere dayanan kapsamlı ve döngüsel bir süreçtir. Bu süreç genellikle şu adımları içerir:

1. İhtiyaç Analizi: Müfredat geliştirme süreci, mevcut durumun ve ihtiyaçların belirlenmesiyle başlar. Toplumun, bireyin, sektörün ve ilgili konu alanının beklentileri ve gereksinimleri tespit edilir. Bu aşama, "Niçin böyle bir müfredata ihtiyacımız var?" sorusuna cevap arar ve paydaş beklentileri ile mevcut durum analizi yapılır.
2. Amaçların Belirlenmesi: İhtiyaç analizi sonucunda, müfredatın genel ve özel amaçları net bir şekilde formüle edilir. Bu amaçlar, öğrencilerin ne gibi bilgi, beceri ve tutumlar kazanacağını tanımlar.
3. İçeriğin Seçimi ve Düzenlenmesi: Belirlenen amaçlara ulaşmak için gerekli olan bilgi, kavram ve konular seçilir ve mantıksal bir sıra içinde düzenlenir. İçeriğin güncel, ilgili ve öğrencinin gelişim düzeyine uygun olması esastır.
4. Öğrenme-Öğretme Süreçlerinin Planlanması: İçeriğin öğrencilere nasıl sunulacağı, hangi yöntem ve tekniklerin kullanılacağı belirlenir. Bu aşamada, öğrenci katılımını teşvik eden, farklı öğrenme stillerine uygun ve aktif öğrenmeyi destekleyen stratejiler tasarlanır.
5. Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinin Tasarımı: Öğrencilerin öğrenme çıktılarına ne ölçüde ulaştıklarını belirlemek için uygun ölçme ve değerlendirme araçları ve yöntemleri geliştirilir. Hem sürecin hem de sonucun değerlendirilmesi önemlidir.
6. Uygulama (Pilotlama): Hazırlanan müfredatın küçük ölçekli, seçilmiş okullarda veya sınıflarda test edilmesi aşamasıdır. Bu pilot uygulamalar, müfredatın uygulanabilirliğini, eksiklerini ve güçlü yönlerini ortaya çıkarmak için önemlidir. Genellikle bu uygulamalar öncesinde öğretmenlere gerekli eğitimler verilir.
7. Değerlendirme ve İyileştirme: Pilot uygulamaların sonuçları analiz edilir. Müfredatın hedeflere ulaşıp ulaşmadığı, etkili olup olmadığı ve karşılaşılan sorunlar değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda müfredatta gerekli revizyonlar ve iyileştirmeler yapılır.
8. Yaygınlaştırma: İyileştirilmiş müfredatın ülke genelinde veya belirli bir bölgede yaygın olarak uygulanmaya başlanması. Bu aşamada da öğretmen eğitimleri ve sürekli destek büyük önem taşır.
9. Sürekli İzleme ve Geliştirme: Müfredat, uygulandıktan sonra da sürekli izlenmeli ve zamanla değişen koşullara, yeni bilimsel verilere ve toplumsal ihtiyaçlara göre güncellenmelidir. Bu, müfredatın canlı ve dinamik yapısının bir gereğidir.

Türkiye’de müfredat, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte önemli dönüşümler geçirmiştir. Osmanlı döneminde, sıbyan mektepleri ve medreselerde modern anlamda bir müfredattan ziyade hoca merkezli öğretim programları uygulanmıştır. XVII. ve XVIII. yüzyıllarda, İshak Tokadî, Saçaklızâde Mehmed Maraşî ve Erzurumlu İbrâhim Hakkı gibi âlimler, medrese müfredatlarını düzenleyen eserler kaleme almıştır. Tanzimat döneminde, Osmanlı eğitim sistemine Batı dilleri, tarih ve coğrafya gibi dersler eklenerek modernleşme çabaları hız kazanmıştır. II. Abdülhamid döneminde, matematik, fizik ve kimya gibi dersler medrese müfredatına dahil edilmiştir.

Osmanlı döneminde Batılılaşma çabaları, Batı düşüncesinin aktarımı ve eğitim yoluyla yeni bir birey ve toplum modeli oluşturma hedefleri, kurulan modern eğitim kurumlarının programları aracılığıyla hayata geçirilmeye çalışılmıştır. Bu dönemdeki en önemli tartışmalar, eğitimin amaçları ve bireye kazandırılması beklenen nitelikler etrafında yoğunlaşmıştır.

Cumhuriyet'in kuruluşuyla birlikte, 1924-1930 yılları arasında Türkiye'de eğitim programlarına ilişkin önemli çalışmalar yapılmıştır. Yeni yetiştirilecek nesillere Cumhuriyet rejimini ve bu rejimin niteliklerini benimsetmek, programların temel felsefesi olmuştur. Bu dönemde, Amerika Birleşik Devletleri'nde eğitimde örnek uygulamalar geliştiren John Dewey Türkiye'ye davet edilmiş, hazırladığı rapor ve önerileriyle eğitim uygulamalarına katkıda bulunmuştur. Dewey'in ilerlemeci akımına dayalı bu çalışmaların etkileri, 1930'lu ve 1950'li yıllarda yapılan programlarda kendini göstermiştir.

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte müfredatlar millîlik çerçevesinde yeniden düzenlenmiştir. 1924’te kabul edilen Tevhîd-i Tedrisat Kanunu ve Talim ve Terbiye Heyeti’nin kurulması, müfredatların standartlaştırılmasında dönüm noktası olmuştur. 1924 müfredat değişikliği, Türkçe, hayat bilgisi, matematik, tarih ve din derslerini öne çıkarmış; Latin harflerine geçişle Arapça ve Farsça müfredattan çıkarılmıştır. 1935’ten itibaren cumhuriyetçilik, milliyetçilik ve laiklik gibi ilkeler müfredata eklenmiştir. 1950’li yıllarda din dersleri yeniden müfredata alınmış ve İmam-Hatip okulları açılmıştır.

Türk eğitim sisteminde "eğitim programı" ifadesi, 1950'lere kadar genellikle dersler ve konular listesi olarak anlaşılmıştır. 1950'li yıllardan sonra bu anlayış yerini daha modern bir "eğitim programı" kavramına bırakmış olsa da, 1960'lı yıllara kadar yapılan çalışmalar daha çok ders çizelgeleri belirleme ve okullarda okutulacak ders adları ile haftalık ders saatlerinin tespit edilmesiyle sınırlı kalmıştır.

Bir bilim alanı olarak eğitimde program geliştirmenin Türkiye'de gerçek anlamda gelişmesi, Millî Eğitim Bakanlığı'nın bu dönemdeki çalışmalarından daha sonra, akademik alanda başlamıştır. 1950'li yıllarda lisansüstü eğitim için ABD'ye gönderilen Selahattin Ertürk ve Fatma Varış gibi isimlerin dönüşüyle, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi bünyesinde eğitimde program geliştirme alanında bilimsel çalışmalar ortaya çıkmıştır.

1980'li yıllarda Millî Eğitim Bakanlığı öncülüğünde program geliştirme çalışmaları tekrar ağırlık kazanmıştır. 1982 yılında üniversitelerle iş birliği yapılarak bir program modeli oluşturulmuş ve 14 Şubat 1984 tarihli Talim ve Terbiye Kurulu kararıyla amaç, davranış, işleyiş ve değerlendirme boyutlarını içeren eğitim programlarının hazırlanması kararlaştırılmıştır.

1990'lı yıllarda Millî Eğitim Bakanlığı, Dünya Bankası destekli "Millî Eğitimi Geliştirme Projesi" ile yabancı uzmanlardan da destek alarak program geliştirme süreçlerini ilerletmiştir. Bu dönemde Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi (EARGED) tarafından daha sistematik modeller geliştirilmiştir.

Mesleki ve teknik eğitim alanında ise, 1990'larda başlatılan METGE Projesi ile önemli yenilikler yapılmıştır. Bu projeyle:

• Yerel ihtiyaçlara duyarlı, modüler programlar geliştirilmiştir.
• Kadın istihdamını desteklemek ve sektörle iş birliğini artırmak amaçlanmıştır.
• Meslek standartları eğitim programlarına entegre edilerek modern teknikler ve teknolojiler kullanılmıştır.
• Müfredat Laboratuvar Okulları (MLO) projesiyle yeni programlar pilot okullarda test edilmiş, hatalar giderilerek yaygın uygulamaya geçilmiştir.

2000'li yıllarda Avrupa Birliği üyelik süreci kapsamında çeşitli projeler yürütülmüş, bu kapsamda 2005 yılında yürürlüğe konulan eğitim programlarında yapılandırmacı ve öğrenen merkezli anlayış öne çıkmıştır.

Ancak, Cumhuriyet döneminde eğitim sistemi teorik olarak ilerlemecilik felsefesini benimsemiş olsa da, uygulamada daha çok öğretmen ve müfredata dayalı esasicilik ve daimicilik anlayışları hâkim olmuştur. Bu durum, öğrenci ihtiyaçlarının yeterince karşılanamamasına, ezberci ve pasif öğrenme yöntemlerinin yaygınlaşmasına neden olmuştur.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024 yılında kamuoyunun görüşüne sunulan ve 2025-2026 eğitim-öğretim yılından itibaren okul öncesi, ilkokul 1. sınıf, ortaokul 5. sınıf ve lise 9. sınıflarda kademeli olarak uygulanmaya başlanacak yeni müfredat taslağıdır. Bu model, 10 yıllık uzun soluklu bir çalışmanın ürünü olup, akademisyenler, öğretmenler ve diğer eğitim paydaşlarının katılımıyla gerçekleştirilen 20 çalıştay, 1000’den fazla toplantı ve 1000’in üzerinde eğitim paydaşının katkısıyla şekillenmiştir.

Taslak kamuoyunun görüşüne sunulmuş, ardından Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından gelen eleştiri, görüş ve öneriler doğrultusunda revize edilerek son haline getirilmiştir. Model, Türk eğitim sisteminin millî, manevi ve insani değerler doğrultusunda, esnek, beceri odaklı ve bütüncül bir yaklaşımla yeniden yapılandırılmasını amaçlar.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, millî bilince sahip, ahlaklı, erdemli, milleti ve insanlık için faydalı ve güzel olanı yapmayı ideal edinmiş, beden, zihin, kalp ve ruh bütünlüğüne sahip “yetkin ve erdemli” bireyler yetiştirmeyi hedefler. Model, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun genel amaçları ve ilkeleri esas alınarak hazırlanmış olup, eğitimde fırsat eşitliğini sağlama, bireysel farklılıkları merkeze alma ve disiplinler arası yaklaşımları teşvik etme gibi temel ilkeler üzerine kurulmuştur. Eğitim, herkesin hayat boyu erişiminin teminat altına alındığı bir hak olarak görülürken, bilme ve sorumluluk kavramları birbirini tamamlayan unsurlar olarak öne çıkar.

^{Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli} (AA)

Model, öğrenciyi zihinsel, sosyal, duygusal, duyuşsal, fiziksel ve ahlaki açıdan bir bütün olarak ele alan bütüncül eğitim yaklaşımını benimser. Bu yaklaşım, insanın fıtrî özelliklerini koruma ve geliştirme, şahsiyet bütünlüğünü oluşturma ve karakter gelişimini sağlama hedeflerine odaklanır. Öğrencilerin inanç, kimlik veya sosyoekonomik durumları nedeniyle dezavantajlı olmadığı bir öğrenme süreci tasarlanarak, olası dezavantajları giderici adil bir eğitim ortamı oluşturulması amaçlanır.

Yeni müfredat, mevcut müfredatın uluslararası muadillerine kıyasla yaklaşık iki kat daha ağır olduğu tespitinden hareketle %35 oranında sadeleştirilmiştir. Bu sadeleştirme, bilgi erişiminin kolaylaştığı çağdaş koşullara uygun olarak derinlemesine öğrenmeyi teşvik eden bir beceri odaklı yaklaşım üzerine kurulmuştur. Öğrencilerin öğrenme çıktıları, bilgi ve alana özgü becerilerle birleştirilerek, ezberci yaklaşımlardan uzak, kavramsal ve işlevsel bir öğrenme deneyimi sunulur.

Türkçenin öğretimi, modelin temel politikalarından biridir. Türkçe, toplumun iletişimini anlamlandırma, kültür unsurlarını nesilden nesile aktarma ve estetik bir dil bilinci oluşturma aracı olarak görülür. Eğitimin her aşamasında Türkçenin doğru ve etkili kullanımı tüm derslerin ortak hedefi olup, dil becerilerinin geliştirilmesi önceliklidir. Özellikle Türkçe derslerinde, dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerini kapsayan dört dil becerisi odaklı köklü değişiklikler yapılmıştır.

İlkokulda 8 zorunlu tema belirlenerek uygulama birliği sağlanmış, öğrenme hedefleri 289’dan 80’e indirilerek sadeleştirilmiştir. İlk okuma-yazma öğretiminde ses grupları, kullanım sıklığı ve yazım kolaylığı dikkate alınarak yeniden düzenlenmiş; örneğin, çocuklar ilk olarak “an”, “ana” ve “anne” gibi yakın çevre kelimelerini öğrenmeye başlamıştır. Ortaokulda dil bilgisi öğretimi, işlevsel dil bilgisi yaklaşımıyla “dil yapıları” olarak yeniden tanımlanmış, ezberci yöntemler yerine dil yapılarının metinlere katkısı ve işlevselliği vurgulanmıştır. Liselerde ise edebiyat atölyeleri kurularak öğrencilerin metin tahlili ve yaratıcı üretim yoluyla dil becerilerini geliştirmeleri hedeflenmiştir.

Müfredat, derslere özgü alan becerilerini tanımlayarak öğrencilerin disiplinler arası ve üst düzey düşünme becerilerini geliştirmeyi amaçlar:

• Matematik: Matematiksel muhakeme, problem çözme, matematiksel temsil, veri ile çalışma ve matematiksel araç/teknoloji kullanımı olmak üzere 5 beceri.
• Fen Bilimleri: Bilimsel gözlem, sınıflandırma, hipotez oluşturma, deney yapma ve bilimsel sorgulama gibi 13 beceri.
• Sosyal Bilimler: Zamanı algılama, tarihsel empati, coğrafi sorgulama, felsefi muhakeme ve eleştirel sosyolojik düşünme gibi 17 beceri.

Modelde ilk kez tanıtılan Erdem-Değer-Eylem Modeli, değerlerin eğitim sürecinde doğal bir şekilde kazandırılmasını amaçlar. Adalet, saygı ve sorumluluk üst değerler olarak belirlenmiş; duyarlılık, merhamet, çalışkanlık, vatanseverlik gibi değerler ise “huzurlu insan, aile ve toplum” ile “yaşanabilir çevre” hedeflerine yönelik olarak programlara entegre edilmiştir.

Sistem okuryazarlığı ilk kez müfredata dahil edilerek, öğrencilerin kendi öğrenme yöntemlerini belirlemesi ve kendi kendine öğrenmesi teşvik edilmiştir. Bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik ve sanat okuryazarlığı gibi 9 alt okuryazarlık türü, okul öncesinden itibaren sarmal bir yapıda kazandırılır.

Spor, sanat, kulüpler, gönüllülük faaliyetleri, kamplar, yarışmalar, sergiler ve konferanslar gibi disiplinler üstü ve ötesi etkinlikler, öğrencilerin temel yaşam becerilerini keşfetmelerine ve geliştirmelerine olanak tanır.

Model, sonuç odaklı yerine süreç odaklı ölçme-değerlendirme yaklaşımını benimser. Tanılayıcı, biçimlendirici ve düzey belirleyici değerlendirme yöntemleriyle denge sağlanır. Bu yaklaşım, öğrenme sürecinin niteliğini ve etkililiğini sürekli izlemeyi hedefler.

Yerel ve bölgesel ihtiyaçlara göre esnek planlama imkânı sunularak, öğretmenlerin işbirliğine dayalı karar alma süreçleri desteklenir. 10. sınıf, meslek seçimi ve kariyer planlama için ayrılmış olup, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı faaliyetleri bu kapsamda yürütülür.

Model, okul öncesi (3-5 yaş), ilkokul, ortaokul ve lise kademelerinde aşağıdaki dersleri kapsar:

• İlkokul ve Ortaokul: Fen bilimleri (3-8. sınıf), hayat bilgisi (1-3. sınıf), matematik (1-8. sınıf), Türkçe (1-8. sınıf), insan hakları, vatandaşlık ve demokrasi (4. sınıf), sosyal bilgiler (4-7. sınıf), T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük (8. sınıf), din kültürü ve ahlak bilgisi (4-8. sınıf).
• Lise: Biyoloji, coğrafya, fizik, kimya, matematik, Türk dili ve edebiyatı, din kültürü ve ahlak bilgisi (9-12. sınıf), felsefe (10-11. sınıf), tarih (9-11. sınıf), T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük (12. sınıf).
• Seçmeli Dersler: Din Öğretimi Genel Müdürlüğü tarafından güncellenen seçmeli ders programları.

Türkçe dersleri, dört dil becerisini (dinleme, konuşma, okuma, yazma) merkeze alarak yeniden yapılandırılmıştır:

• İlkokul: 8 zorunlu tema ile uygulama birliği sağlanmış, ses grupları kullanım kolaylığına göre düzenlenmiş, yazma alanı sadeleştirilmiştir (1 cm genişliğinde, iki çizgi tek aralık). Çevrim içi okuma ve dijital ortam unsurları müfredata eklenmiştir.
• Ortaokul: Atölye faaliyetleri (dinleme/izleme, okuma, üretim) ile dil becerileri desteklenmiş, tema sayısı 8’den 6’ya indirilmiştir. Hiper metin, infografik, vlog gibi yeni metin türleri eklenmiş, dil bilgisi yerine dil yapıları kavramı benimsenmiştir.
• Lise: Edebiyat atölyeleri ile metin tahlili ve yaratıcı üretim teşvik edilmiş, her sınıfta 4 tema ve tam metin okuma yaklaşımı benimsenmiştir. Her dönemde 2 eser ve bir eleştirel film analizi zorunludur.