Eskiyapar Höyüğü (HT Bilim Tarih Felsefe)
Konum | Eskiyapar köyü, Alaca, Çorum | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Dönemi | Kalkolitik Çağ'dan Bizans dönemine | ||||||||
Türü | Höyük | ||||||||
Yükseklik | 960 m | ||||||||
Boyutlar | 280 m (doğu-batı) - 320 m (kuzey-güney) | ||||||||
Kazı Yılları | 1968–1982 1989–1992 2010 | ||||||||
Başlıca Arkeolojik Buluntular | Eski Tunç Çağı hazineleri, Hitit kült kapları, Orta Hitit tableti | ||||||||
Buluntuların Sergilendiği Yer | Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Çorum Müzesi | ||||||||
Eskiyapar Höyüğü, Çorum ilinin Alaca ilçesine bağlı Eskiyapar köyünde yer alan ve Kalkolitik Çağ'dan Bizans dönemine kadar uzanan yerleşim tabakalarını barındıran bir höyüktür. Höyük, özellikle Eski Tunç Çağı'nın son evresine ait altın ve gümüş hazineleri ile Eski ve Orta Hitit dönemlerine ait kült buluntularıyla bilinir. Höyükte 1968'den bu yana aralıklarla kazı yapılmaktadır.【1】
Höyük, Sungurlu–Alaca kara yolunun güneyinde, Alaca-Hüseyinabad Ovası'nda ve Alaca ilçe merkezinin yaklaşık 5 km batısında bulunur. Boğazköy'e 20,7 km, Alacahöyük'e 10,5 km, Ortaköy'e (Şapinuva) ise 42 km uzaklıktadır. Ovadan geçen dere ve çevredeki tarıma elverişli araziler yerleşimin uzun süre kesintisiz kullanılmasında etkili olmuştur.【2】
Eskiyapar Höyüğü'nün Havadan Görünümü (HT Bilim Tarih Felsefe)
Höyüğün en yüksek noktası deniz seviyesinden 960 m yüksekliktedir ve çevresindeki yoldan yaklaşık 12 m yükselir. Doğu-batı doğrultusunda 280 m, kuzey-güney doğrultusunda 320 m boyutlarını koruyan höyük yaklaşık 70 dönümlük bir alana yayılır. Höyüğün üzeri yakın zamana kadar köy evleriyle kaplıydı.【3】
Höyük, 19. yüzyılda W. J. Hamilton tarafından görülmüş, H. H. von der Osten tarafından "Altıyapan" adıyla anılmıştır. J. G. C. Anderson 1903'te bölgeyi antik Karissa kentiyle ilişkilendirmeyi önermiştir. 1945'te Alacahöyük kazı ekibinden Ekrem Akurgal höyükte sondaj yapmış, aynı yıl Raci Temizer başkanlığındaki bir heyet incelemelerde bulunarak M.Ö 3. binyıla ait bir sur duvarı kalıntısı ile Roma ve Bizans dönemlerine ait yazıtlı taşlar tespit etmiştir.【4】
1968'de bir köylünün bahçesinde bulduğu boğa kabartmalı Eski Hitit kült kabını Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ne teslim etmesinin ardından müze aynı yıl höyükte kazılara başlamıştır. Raci Temizer başkanlığında yürütülen bu dönem kazılarına 1982'de ara verilmiş, 1983–1984 yıllarında höyük üzerindeki köy evleri kaldırılmıştır.【5】
Çorum Müzesi, 1989, 1991 ve 1992 yıllarında höyüğün kuzey yamacında sınırlı kazılar gerçekleştirmiştir. Bu çalışmalarda Frig ve Hitit katları açığa çıkarılmış; kolcuklu bronz bir Hitit baltası ve Mısır kökenli fritten yapılmış bir "Horus gözü" muskası bulunmuştur.【6】
Kazılar, Bakanlar Kurulu kararıyla Ağustos 2010'da Ankara Üniversitesi öğretim üyesi İbrahim Tunç Sipahi başkanlığında yeniden başlamıştır. Bu dönemde höyük yeni bir plankare sistemine alınmış, kuzey yamaçta açılan "A" açmasında ve sonrasında açılan "C" sondajında Eski Tunç Çağı'ndan Demir Çağı'na uzanan kesintisiz bir tabaka dizisi belgelenmiştir.【7】
2010 sonrası kazılara göre höyükte şu kültür tabakaları ayırt edilmektedir:
En alttaki Kalkolitik tabakaya, zemin suyunun yükselmesi nedeniyle henüz ulaşılamamıştır.
Birinci dönem kazılarında höyüğün kuzeydoğusunda, Eski Tunç Çağı III'ün son evresine ait yanık bir tabakada "A" ve "B" olarak adlandırılan iki hazine bulunmuştur. Altın, gümüş ve elektrondan yapılmış takılar ile metal kaplardan oluşan buluntuların bir bölümü pişmiş toprak bir kabın içinde ele geçmiştir. Hazineler, Tahsin Özgüç ve Raci Temizer tarafından Eski Tunç Çağı'nın son safhasına tarihlendirilmiştir. Uzun saplı metal tava gibi bazı parçaların Troya, Assur ve Hamrin bölgesi buluntularıyla benzerlik göstermesi, Eskiyapar'ın Anadolu ile Ege ve Mezopotamya arasındaki kültürel bağlantılar içindeki yerine işaret eder.【8】
Höyükte Eski Hitit dönemine ait çok sayıda kült kabı ele geçmiştir. Bunlar arasında kabartmalı vazolar, dizleri üzerine çökmüş boğa biçimli ritonlar ve boğa başı aplikleri yer alır. 2010'da bulunan bir kabartmalı vazo parçasında boğa maskesi takmış bir figür tasvir edilmiştir. Orta Hitit tabakalarından ise bronz bir hançer, hiyeroglifli damga mühür baskıları, kırmızı perdahlı çark yapımı seramik, adak kapları ve büyük depolama küpleri çıkmıştır.【9】
Eskiyapar Höyüğü'nde Kazı Çalışmaları (HT Bilim Tarih Felsefe)
2011'de Orta Hitit yazı karakterinde bir çivi yazılı tablet parçası bulunmuştur. Eskiyapar'da ele geçen ilk yazılı belge olan tablette "Arinna" ve "Tahurpa" yer adları geçmektedir.
Eskiyapar'ın Hatti ve Hitit dönemlerindeki adı kesin olarak bilinmemektedir. Araştırmacılar Arinna, Ziplanda, Tawiniya ve Tahurpa adlarını önermiştir.【10】 2011'de bulunan tabletten hareketle kazı başkanı Sipahi, yerleşimin Tahurpa olabileceğini ve bu adın Asur Ticaret Kolonileri Çağı'ndaki Tahruva ile ilişkili olduğunu öne sürmüş, ancak bu önerinin yeni yazılı belgelerle doğrulanması gerektiğini belirtmiştir.【11】
Eskiyapar Höyüğü'nde ele geçen eserler Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi ile Çorum Müzesi'nde korunmaktadır. Bu eserlerin bir bölümü sergilenmekte, bir bölümü ise müze depolarında bulunmaktadır.
Arkeolojik Haber. "Eskiyapar Höyük: Eskiyapar Höyüğü." 29 Aralık 2019. Erişim 16 Ekim 2026. https://www.arkeolojikhaber.com/haber-eskiyapar-hoyuk-eskiyapar-hoyugu-24329/.
HT Bilim Tarih Felsefe. "Eskiyapar Höyüğü'nün Gizemli Hikayesi | Tarihin İzinde." YouTube. Erişim 16 Ekim 2026. https://www.youtube.com/watch?v=f3_bsw_Ie1c.
Otlu, Öznur. "M.Ö. 2. Binde Eskiyapar'ın Orta Kuzey Anadolu Arkeolojisi'ndeki Yeri." Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023. Erişim 16 Ekim 2026. https://dspace.ankara.edu.tr/server/api/core/bitstreams/597aaf1d-ef1a-41c5-a41d-ec790cdb7ae0/content.
Sipahi, İbrahim Tunç. "2013 Çalışmalarının Işığında Eskiyapar Kazıları." 4. Çorum Kazı ve Araştırmalar Sempozyumu içinde, 45–58. Çorum, 2014. Erişim 16 Ekim 2026. https://www.academia.edu/13153744/Eskiyapar_Kaz%C4%B1s%C4%B1_2013.
Sipahi, İbrahim Tunç. "Bir Orta Anadolu Höyüğü Eskiyapar." Anadolu Medeniyetleri Müzesi 100 Yaşında içinde, 127–144. Ankara, 2022. Erişim 16 Ekim 2026. https://www.academia.edu/114928842/Bir_Orta_Anadolu_H%C3%B6y%C3%BC%C4%9F%C3%BC_Eskiyapar_Prof_Dr_%C4%B0_Tun%C3%A7_Sipahi.
Sipahi, İbrahim Tunç. "Eskiyapar 2015 Kazısı Raporu." Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2015. Erişim 16 Ekim 2026. https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2016/11/4-Eskiyapar.pdf.
Sipahi, İbrahim Tunç. "Yeniden Başlayan Eskiyapar Kazısı ve Buluntuları Üzerine Genel Bir Değerlendirme." Haberler 33 (Ocak 2012): 1–7. İstanbul: Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü. Erişim 16 Ekim 2026. http://turkinst.org/my_documents/my_files/PDF/Haberler/haberler_33.pdf.
Özgüç, Tahsin ve Raci Temizer. "The Eskiyapar Treasure." Aspects of Art and Iconography: Anatolia and Its Neighbors. Studies in Honor of Nimet Özgüç içinde, editörler Machteld J. Mellink, Edith Porada ve Tahsin Özgüç, 613–628. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1993. https://www.academia.edu/13153457/Eskiyapar_Kaz%C4%B1lar%C4%B1_2010
[1]
İbrahim Tunç Sipahi, "Bir Orta Anadolu Höyüğü Eskiyapar," Anadolu Medeniyetleri Müzesi 100 Yaşında içinde (Ankara, 2022), 127–144, erişim 16 Ekim 2026, https://www.academia.edu/114928842/Bir_Orta_Anadolu_H%C3%B6y%C3%BC%C4%9F%C3%BC_Eskiyapar_Prof_Dr_%C4%B0_Tun%C3%A7_Sipahi.
[2]
İbrahim Tunç Sipahi, "Yeniden Başlayan Eskiyapar Kazısı ve Buluntuları Üzerine Genel Bir Değerlendirme," Haberler 33 (Ocak 2012): 6, erişim 15 Ekim 2026, http://turkinst.org/my_documents/my_files/PDF/Haberler/haberler_33.pdf.
[3]
Sipahi, "Yeniden Başlayan Eskiyapar Kazısı," 2–3.
[4]
Sipahi, "Yeniden Başlayan Eskiyapar Kazısı," 2–3, http://turkinst.org/my_documents/my_files/PDF/Haberler/haberler_33.pdf.
[5]
Sipahi, "Yeniden Başlayan Eskiyapar Kazısı," 2, http://turkinst.org/my_documents/my_files/PDF/Haberler/haberler_33.pdf.
[6]
Sipahi, "Yeniden Başlayan Eskiyapar Kazısı," 3, http://turkinst.org/my_documents/my_files/PDF/Haberler/haberler_33.pdf.
[7]
İbrahim Tunç Sipahi, "2013 Çalışmalarının Işığında Eskiyapar Kazıları," 4. Çorum Kazı ve Araştırmalar Sempozyumu içinde (Çorum, 2014), 45–58, erişim 16 Ekim 2026, https://www.academia.edu/13153744/Eskiyapar_Kaz%C4%B1s%C4%B1_2013
[8]
Sipahi, "Bir Orta Anadolu Höyüğü Eskiyapar," 132.
[9]
Sipahi, "Yeniden Başlayan Eskiyapar Kazısı," 5–6
[10]
Sipahi, "Yeniden Başlayan Eskiyapar Kazısı," 6, http://turkinst.org/my_documents/my_files/PDF/Haberler/haberler_33.pdf.
[11]
Sipahi, "Bir Orta Anadolu Höyüğü Eskiyapar," 127–144, https://www.academia.edu/114928842/Bir_Orta_Anadolu_H%C3%B6y%C3%BC%C4%9F%C3%BC_Eskiyapar_Prof_Dr_%C4%B0_Tun%C3%A7_Sipahi.
Eskiyapar Höyüğü (HT Bilim Tarih Felsefe)
Konum | Eskiyapar köyü, Alaca, Çorum | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Dönemi | Kalkolitik Çağ'dan Bizans dönemine | ||||||||
Türü | Höyük | ||||||||
Yükseklik | 960 m | ||||||||
Boyutlar | 280 m (doğu-batı) - 320 m (kuzey-güney) | ||||||||
Kazı Yılları | 1968–1982 1989–1992 2010 | ||||||||
Başlıca Arkeolojik Buluntular | Eski Tunç Çağı hazineleri, Hitit kült kapları, Orta Hitit tableti | ||||||||
Buluntuların Sergilendiği Yer | Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Çorum Müzesi | ||||||||
Henüz Tartışma Girilmemiştir
"Eskiyapar Höyüğü" maddesi için tartışma başlatın
Konumu
Fiziki Özellikleri
Araştırma ve Kazı Tarihçesi
Erken Araştırmalar
Birinci Dönem Kazıları (1968–1982)
İkinci Dönem Kazıları (1989–1992)
Üçüncü Dönem Kazıları (2010–)
Tabakalanma
Önemli Buluntular
Eskiyapar Hazineleri
Hitit Dönemi Buluntuları
Çivi Yazılı Tablet
Antik Adı
Buluntuların Sergilendiği Yerler
Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.
