Ana YazarYusuf USLU13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0001-5120-284X

Son zamanlarda sıklıkla gündeme gelen ve BDS (Boycott, Divestment and Sanctions/Boykot, Tecrit ve Yaptırımlar) gibi Filistin yanlısı hareketlerin öncelikli gündemlerinden biri olarak kabul edilen (Barghouti, 2015) etik hac kavramı; hac ibadeti esnasında yapılan tüm harcamalarda, İsrail yanlısı olduğu düşünülen hiçbir kurumla ekonomik ilişki kurulmaması gerektiğine dikkati çeken bir kavramdır. Bu anlayış; hava yolu şirketlerinden konaklama yerlerine kadar hac sürecinin bütün aşamalarında İsrail ile bağlantılı veya İsrail’e ekonomik olarak destek olan şirketlerden ve kurumlardan kaçınmayı hedeflemektedir.Hac kavramının etimolojik kökenleri ve İslami terminolojideki anlamları incelendiğinde dikkat çekici bağlantılar ortaya çıkmaktadır. İbranicede “bir şeyin etrafında dönmek, dolanmak” anlamlarına gelen “hag” kelimesi ile Arapçada “gitmek, yönelmek ve ziyaret etmek” anlamlarına gelen “hac” kelimesi arasındaki yakınlık; kavramın tarihsel ve kültürel derinliğine işaret etmektedir. İslami literatürde hac; maddi ve sıhhi imkânı bulunan her Müslümanın, belirli bir zaman dilimi içerisinde Mekke’de yer alan Kâbe, Arafat, Müzdelife ve Mina gibi kutsal mekanları ziyaret ederek; İslam dininin öngördüğü özel ibadetleri yerine getirmesini içeren temel bir dini yükümlülüktür. Sadece coğrafi bir yolculuktan ve bir dizi ritüelden ibaret olmayan bu ibadet, aynı zamanda Müslümanlar için derin manevi anlamlar içeren tevhit inancının somut bir ifadesi ve ümmet bilincini pekiştiren önemli bir eylemdir (Harman, 1996).Hac, bireylerin manevi temizlik arayışını ve yaşamlarını erdemli bir şekilde sürdürme kararlılığını simgelemektedir. Bu nedenle hac esnasında çevreye saygı, hayvanlara zarar vermeme, insan haklarına riayet gibi evrensel etik değerlerin gözetilmesi; Müslümanların dünya üzerindeki tüm varlıklara karşı sorumluluklarını hatırlatması bakımından dikkat çekicidir. Bu doğrultuda Filistinlilerin maruz kaldıkları İsrail zulmü karşısında; Müslümanların, İsrail ekonomisini hedef alan boykotlara katılmaları, dini ve etik boyutları olan bir mesele haline gelmektedir. Bu boykot, Filistinlilerin maruz kaldığı zulme karşı bir duruş sergilemek ve İsrail’in ekonomik kaynaklarını sınırlayarak, politikalarına tepki göstermek anlamlarına geldiğinden; etik açıdan haksızlığa ve zulme karşı direnmenin bir aracı olarak görülmektedir (Diyanet, 2023).İslam’da zulme karşı çıkmak ve adaleti savunmak temel dini yükümlülüklerden biri olduğundan boykot, Müslümanlar için dayanışmanın bir ifadesi olarak etik bir değer hüviyeti taşımaktadır. Bu nedenle İslam’ın beş şartından biri olan hac ibadeti esnasında boykot hassasiyetlerine uygun davranarak ibadeti tamamlamak; ilkesel olarak ibadetin etik boyutlarının olduğunu göstermektedir (Akyüz, 2019). Bu bağlamda hac ibadeti, Müslüman bireylerin manevi tekâmül sürecindeki önemli bir dönüm noktası olup, sadece bireysel arınmayı değil aynı zamanda evrensel etik değerlerle bütünleşmiş olan bir yaşam anlayışını da temsil etmektedir. Bu bağlamda Filistin halkının maruz kaldığı İsrail zulmüne karşı geliştirilen boykot eylemleri, salt siyasi bir tepkinin ötesinde İslam’ın zulme karşı çıkma ve adaleti tesis etme yönündeki temel öğretileriyle yoğrulmuş derin bir etik tavır olarak da ele alınabilir. Öyle ki Filistin’le dayanışma amacı taşıyan boykot, hac ibadetinin ruhuna uygun bir şekilde mazlumun yanında yer alma ve zalimin zulmüne karşı direnme iradesinin somut bir ifadesi olarak ibadetin ruhunu oluşturan adalet, merhamet ve kardeşlik ilkeleriyle doğrudan ilişkilidir. Sonuç olarak hac ibadetini yerine getiren bir Müslümanın, boykot hassasiyetine riayet etmesi; bu ibadetin sadece dini değil aynı zamanda ahlaki, etik ve vicdani boyutlarının da olduğunu göstermektedir.