Ana YazarMetin UÇAR13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0001-8816-4090

Hindistan’ın Britanya’dan bağımsızlığını kazanmasını sağlayan ve dünyanın en etkili liderlerinden biri kabul edilen Mahatma Gandhi (1869-1948), vicdanlı davranış ve şiddetsizlik felsefesi ile tanınmaktadır. Evrensel bir içerik taşıyan mesajı geniş kitleler tarafından sempati ile karşılanan Gandhi, Hindistanlı olmaktan çok evrensel bir figür olarak bilinmektedir (Deliege, 1999: 10). Düşünceleri ile Nelson Mandela’dan Martin Luther King’e 20. yüzyılda öne çıkan birçok önemli lideri etkilemiştir. Mandela (1992) Gandhi için “…felsefesinin 21. yüzyılda insanlığın hayatta kalması için bir anahtar olabileceği” yorumunu yaparken King (1959) “…şiddet içermeyen toplumsal değişim tekniğimizin yol gösterici ışığıydı” diyerek ondan nasıl etkilendiğini ifade etmiştir【1】. Gandhi’nin dikkat çeken özelliklerinden biri de oldukça erken denebilecek bir dönemde Filistin yanlısı tutum takınması ve siyonizmin Yahudi devleti kurma çabalarına ciddi eleştirilerde bulunmasıdır.Sempati duyduğunu dile getirdiği Yahudileri Hristiyanların “dokunulmazları” olarak niteleyen Gandhi, Hristiyanlardan gördükleri baskının altını çizmiştir. Gandhi, “Ancak sempatim beni adaletin gereklerine karşı kör etmiyor” diyerek Yahudilere “ulusal bir yurt çağrısı” yapmayı anlamlı bulmadığını da ifade etmiştir【2】. “Neden onlar da dünyanın diğer halkları gibi, doğdukları ve geçimlerini sağladıkları o ülkeyi yuvaları yapmasınlar ki?” diyerek Yahudilerin Filistin’e göç etmelerini【3】 eleştirmiştir. Gandhi, dünyanın farklı yerlerinden insanların gelip kendilerine ait olmayan toprakları gasp etmesi, bu zalimane eylemin emperyalist güçler tarafından desteklenmesi ve bazı kişilerin tüm bu olanları normal karşılamasını çok adaletsiz bulduğunu belirtmektedir. Ona göre, “Filistin, İngiltere’nin İngilizlere veya Fransa’nın Fransızlara ait olması gibi Araplara aittir. Yahudileri Araplara dayatmak yanlış ve insanlık dışıdır. Bugün Filistin’de olup bitenler hiçbir ahlaki davranış kuralıyla haklı gösterilemez.” (Gandhi, 1938; Gandhi, 1960: 70; Nazareth, 2024).Avrupa’da bir Yahudi sorunu olduğu çok açıktır. Gandhi de bunu görmektedir. Ancak Filistin’e yerleşmenin çözüm olarak sunulması ne adil ne de mantıklıdır. Adil olmaması zaten Filistin’de yaşayan bir halkın varlığı ile ilgilidir. Mantıklı olmaması ise Yahudilerin hâlihazırda yaşadıkları vatanlarının olması ve başka bir vatandan bahsetme durumunun onları bulundukları yerde yabancı hale getirerek kovmak isteyenlere bir alan açacak olmasındandır. O zaman çözüm olarak yapılması gereken Yahudilerin bulundukları yerde adil muamele görmelerini sağlamaktır (Gandhi, 1938; Gandhi, 1960: 71). Gandhi, 1921 gibi erken bir tarihte bu mantıksızlığın bir başka boyutuna daha dikkat çekmiş ve şöyle demiştir: “Bildiğim kadarıyla, Yahudilerin ve Hristiyanların Filistin’i ziyaret etmeleri ve tüm dini ayinlerini yerine getirmeleri önünde hiçbir zaman bir zorluk çıkarılmamıştır.”【4】 (Gandhi: 2016: 429; Benjamin, 2023: 56). Eğer dini gerekçelerle Kudüs’ü ziyaret mümkün ise oraya sahip olmaya çalışmak hatta oradaki insanları katlederek bunu yapmak【5】, Gandhi’nin kabul edebileceği bir durum değildir.Filistin’deki Yahudilerin “yanlış yolda olduklarından hiç şüphem yok” diyen Gandhi onların kutsal kitaptaki Filistin’i yanlış anladığını, buranın zannedildiği gibi “coğrafi bir alan” olmadığını söylemiştir. “Coğrafi Filistin’e ulusal vatanları olarak bakmak zorundalarsa” da bunun yolu “İngiliz silahlarının gölgesinde” aranmamalıdır. Çünkü ona göre “dini bir eylem süngü veya bomba yardımıyla gerçekleştirilemez. Filistin’e ancak Arapların iyi niyetiyle yerleşebilirler. Arap kalbini dönüştürmeye çalışmalıdırlar” (Gandhi, 1938; Gandhi, 1960: 73-74).Filistin’e gelen siyonistler, Gandhi’nin tavsiyelerinin aksine davranır ve yerli halka zulmetmeye başlarlar. 1946’da yazdığı makalede buna değinen Gandhi, siyonistlerin, “Amerika ve İngiltere’nin desteğinin ardından şimdi de çıplak terörizmin yardımıyla【6】 Filistin’e kendilerini dayatmaya çalışırken büyük bir hata yaptılar” diyerek eleştirmeye devam etmiştir. Ona göre zaten dünya vatandaşı olan ve her yerde rahatça yaşayabilme olanağına sahip Yahudilerin Filistin’de katliamlar yaparak tutunmaya çalışması ve bunun için emperyalist güçlere dayanmaları ciddi bir sorundur. “Gandhi “Neden istenmeyen topraklara zorla girmek için Amerikan parasına veya İngiliz silahlarına güvensinler ki? Filistin’e zorla girmelerini haklı çıkarmak için neden terörizme başvursunlar?” diyerek sorgulamasını sürdürmüştür (Gandhi, 1946; Gandhi, 1960: 257). Gandhi aslında sempati duyduğunu söylediği, zulme uğramış, dünya medeniyetine olumlu katkılar sunmuş bir dinsel grubun bu imajının tam tersi bir harekete girişmesine hayıflanmaktadır.Nelson Mandela gibi Mahatma Gandhi de siyonist İsrail’in zulmüne karşı durmak gerektiğini çok net bir biçimde ifade etmiştir. Ancak Mandela’nın kurduğu özgür Güney Afrika onun izinden giderek bu haklı davaya destek olmayı sürdürürken, Gandhi’nin kurduğu Hindistan’ın mevcut hükümeti kurucularının tam karşıtı bir politika uygulamaktadır. Gerçi her ne kadar Hindistan hükümeti bu davranışları ile kamuoyunu manipüle etmeye çalışsa da Hindistan halkından da İsrail’e yönelik tepkiler gelmektedir. Ne var ki Hindistan’ın vicdan sahibi halkının gösterdiği tepkilerin hükümet üzerinde ciddi baskı kurması için daha görünür olması gerekmektedir.