Ana YazarCem EYERCİ13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-9863-5957

Gıda güvenliği ve beslenmenin temel kaynaklarından birisi olan hayvancılığın önemli bir parçası olduğu tarım, avcılık, ormancılık ve balıkçılık faaliyetlerinden 2023 yılında dünya genelinde elde edilen katma değer, tüm dünya katma değerinin yüzde 4’ünün biraz üstündedir. Bu oranın Filistin için yüzde 7,7 olduğu tahmin edilmektedir (UNSD, 2025).Filistin’de yürütülen hayvancılık faaliyetleri geçmişte olduğu gibi günümüzde de gerek ulusal ve gerekse hanehalkı düzeyinde ekonominin önemli bir bileşeni durumundadır. Filistin’in 2012 yılı Gayri Safi Yurt İçi Hasılasının yüzde 5,9’unun kaynağı olan tarım sektörü katma değerinin yüzde 40’ı hayvancılık alt sektörünce üretilmiştir. Hayvancılık işletmeleri ülke geneli için gelir, tasarruf ve istihdam olanakları sağlarken birçok hanehalkı besin ihtiyacını doğrudan yetiştirdikleri hayvanların et, süt ve yumurtalarından karşılamaktadır (Ministry of Agriculture, 2015: 6).Bununla birlikte, Filistinli hayvan yetiştiricileri İsrail tarafından 1990’larda inşa edilmeye başlanan (Metais, 2021: 74) tecrit duvarı (UNRWA, 2012), İsrail’in arazilerine el koymaları ve kapatılmış askeri bölgelerin varlığı gibi çeşitli sebeplerden olumsuz etkilenmektedirler. Bu sebeplerle zorlaşan otlatmanın alternatifi olan ithal hayvan yeminin yüksek maliyetli oluşu, sıklaşan kuraklıklar ve önlenemeyen hayvan hastalıkları hayvancılık sektörünün gelişimini engellemektedir. Nitekim 2011 yılında 39.625 sığır, 732.399 koyun, 240.136 keçi, 8.744 bin kümes hayvanı ve 44.278 arı kovanı (Ministry of Agriculture, 2015: 6) ile yürütülen hayvancılık faaliyeti sonraki 10 yılda düşük sayılabilecek bir gelişme göstermiştir.Filistin’de 2011 yılında 105.238 olan tarımsal işletme sayısı (Ministry of Agriculture, 2015: 6) 2021 yılına gelindiğinde 140.568’e çıktı. Tamamına yakını hanehalkı işletmelerinden oluşan bu tarımsal işletmelerin 19.909’u (Batı Şeria’da 12.278, Gazze’de 7.631) sadece hayvancılık ve 17.516’sı (Batı Şeria’da 13.813, Gazze’de 3.703) hem hayvancılık hem bitkisel üretim yapıyordu (PCBS, 2023: 42).Hayvancılık yapılan işletmelerde, 2021 yılında, 53.182’si Batı Şeria’da ve 14.578’i Gazze’de olmak üzere toplam 67.760 sığır bulunuyordu. Bunların yüzde 29,6’sı sadece süt, yüzde 41,0’ı sadece et ve kalanı hem süt hem et üretimi için besleniyordu (PCBS, 2023: 57). Yılın toplamında ineklerden 171.913 ton süt elde edildi (FAO, 2025). Aynı yıl belediyelere bağlı mezbahalarda 43.267 sığırın kesimi yapıldı (PCBS, 2021). Ayrıca, 2021 yılında Filistin’de, 998’i Batı Şeria’da ve 549’u Gazze’de olmak üzere 1.547 deve bulunuyordu (PCBS, 2023: 58).Aynı dönemde, bu işletmelerde bulunan 771.168 koyunun (Batı Şeria’da 713.271, Gazze’de 57.897) yüzde 12,9’u sadece süt, yüzde 11,5’i sadece et ve kalanı hem süt hem et üretimi için; 239.966 keçinin (Batı Şeria’da 231.328, Gazze’de 8.638) yüzde 14,0’ı sadece süt, yüzde 6,7’si sadece et ve kalanı hem süt hem et üretimi için besleniyordu (PCBS, 2023: 57). 2021 yılında 90.660 ton koyun sütü ve 41.034 ton keçi sütü üretildi (FAO, 2025). 2021 yılında belediyelere bağlı mezbahalarda 61.332 koyun ve 3.223 keçinin kesimi yapıldı (PCBS, 2021).2021 yılında Filistin’de 71.019 bin et tavuğu ve 453 bin anaç et tavuğu, 3.646 bin yumurta tavuğu, 528 bin hindi, 201 bin bıldırcın ve 173 bin diğer kümes hayvanı türleri yetiştirildi. Yılda birden çok dönemde yetiştirilen kümes hayvanlarının sayısı son Filistin tarım sayımının yapıldığı 1 Ekim 2021 tarihi itibariyle 11.137 bin et tavuğu, 311 bin anaç et tavuğu, 2.812 bin yumurta tavuğu, 147 bin hindi, 54 bin bıldırcın ve 23 bin diğer kümes hayvanı şeklinde belirlendi. Aynı tarihte, Filistin’de 64.360 kovan (Batı Şeria’da 47,595, Gazze’de 16.765) ile arıcılık yapılıyordu (PCBS, 2023: 63). Bu faaliyetin sonucu olarak 2021 yılında 540 ton bal üretildi (FAO, 2025).2024 yılı itibariyle, diğer tüm sektörlerde olduğu gibi, Gazze’de yürütülen söz konusu hayvancılık faaliyetlerinin de durduğunu belirtmek gerekir. Zira 2023 yılı ve sonrasındaki İsrail saldırıları sonucu Gazze hayvan varlığının büyük çoğunluğu yok olmuş, kalanlar kesilerek tüketilmiş, süt üretimi durmuştur (FAO, 2024; WAFA, 2024).