Ana YazarCem EYERCİ13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-9863-5957

Su ürünleri, dünya genelinde, gıda güvenliği ve beslenmenin sağlanmasında önemli bir yere sahiptir. Balıkçılık sektörü, özellikle gıda üretimi ve gıdaya erişimi kısıtlı ülkelerde çok daha hayati bir konumda olabilmektedir. Söz konusu ülkelerden birisi olan Filistin’de balıkçılık büyük ölçüde Akdeniz’e 42 km kıyısı olan Gazze’de yapılmaktadır. Dünya su ürünü üretiminin (2021 yılında 182,8 milyon ton) yaklaşık yarısı (91,6 milyon ton) avcılık, diğer yarısı (91,1 milyon ton) yetiştiricilikten elde edilmekte olduğu halde (FAO, 2024b) Filistin balık üretiminin neredeyse tamamının kaynağı Gazze’de yürütülen deniz avcılığıdır.Gazzeli balıkçıların 70’li yıllarda bir kısıtlama olmaksızın kıyıdan 180 km uzaklara ulaşan bölgedeki faaliyeti, sonraları İsrail tarafından kıyıdan uzaklığı 82 km olacak şekilde kısıtlandı (Hussein vd., 2022: 210). 1993 tarihli Oslo Anlaşmasına göre 1994’te kıyıdan 20 deniz mili açığa kadar faaliyet gösterilirken, İsrail bu sınırı önce 12 daha sonra 3 deniz miline düşürdü. Balıkçıların faaliyetine izin verilen kıyı uzaklığı uluslararası kuruluşların müdahalelerine rağmen 3 ila 9 deniz mili arasında değişiklik gösterdi.Akdeniz’de balıkçılığın serbestçe yapıldığı 70’li yıllarda günlük 60 tona ulaşan üretim (Hussein vd., 2022: 210), 2007’de yıllık toplam 2,702 ton, 2014’te 2,854 ton ve 2021’de 4,661 ton olarak gerçekleşti. 2021’de en fazla üretilen iki balık türü hamsi (toplamın yüzde 22,5’i) ve sardalya (toplamın yüzde 21,4’ü) oldu. Bu üretim 2007’de 3,060 balıkçı tarafından 723 tekneyle yapılırken, 2014’te 4,341 balıkçı 1,071 tekneyle, 2021’de ise 4,054 balıkçı 1,739 tekneyle faaliyet gösterdi (PCBS, 2021).Sahip olduğu öneme rağmen Filistin balıkçılık sektörü, büyük ölçüde İsrail politikalarının bir sonucu olarak, gelişememiş durumdadır. Bu haliyle, 2021 yılında ortalama hanehalkı büyüklüğü 5,6 kişi olan Gazze’de (PCBS, 2022) yaklaşık 22.700 kişinin geçiminin doğrudan balıkçılık sektöründen sağladığı tahmin edilebilir. Sektörden doğrudan ya da dolaylı olarak 110.000 kişinin fayda sağladığı düşünülmektedir (Word Bank, 2020: 5). Sektör çalışanlarının yüzde 90’ı yoksulluk sınırının altında hayat sürerken, aylık 200-250 ABD dolarından düşük aylık gelir sahibidir. Balıkçılıktan elde edilen kişi başı aylık gelir, 2007’deki 450-900 ABD dolar düzeylerinden, 2020 yılında, 200-300 ABD doları aralığı ve altına düştü. 90’larda, özellikle büyük tekne sahipleri, balıkçılık sektöründe çalışmayı başka sektörlere tercih ederken, 2020’li yıllarda durum değişmiş, sektör rağbet görmez olmuştur (Hussein vd., 2022: 185).Avlanma alanının kısıtlanmasının yanında önceki yıllarda sıklıkla maruz kaldıkları baskı ve saldırılardan son derece olumsuz etkilenen balıkçılık sektörü, İsrail’in 2023 yılı ve sonrasında Gazze’ye yaptığı saldırılar sonucunda çok daha büyük zarar görmüştür. Tahrip edilen balıkçı tekneleri, ağlar ve diğer teçhizatın tamamına yakını kullanılamaz olmuştur (Qraiqea, 2025). Saldırılarda, 2024 yıl sonu itibariyle, Gazzeli balıkçıların 200’den fazlası öldürülmüş ve 4000’e yakını çalışamaz hale gelmiştir (Middle East Monitor, 2024). Kasım 2023-Nisan 2024 döneminde yakalanan günlük ortalama balık miktarı 2022 yılı günlük ortalamasının yüzde 7,3’üne düşmüş ve bu dönemdeki düşüş 17,5 milyon ABD doları tutarında bir kayba sebep olmuştur (FAO, 2024a).Filistin’deki balıkçılık sektörü, İsrail’in hukuksuz uygulamaları nedeniyle gıda krizine dönüşen bir ortamda sıkışmış durumdadır. Filistin balıkçılık sektörünün geleceği, yalnızca teknik kapasitenin restorasyonuna değil aynı zamanda kendi kaynakları üzerindeki egemenlik haklarını tesis edecek adil ve kalıcı bir siyasi çözüme bağlı biçimde kendi kaderini tayin hakkı olarak değerlendirilmelidir.