Ana YazarAbdullah MARUFOĞLU13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0001-6385-6488

Makroekonomik istikrar ve bireysel refahın temel direklerinden biri olarak kabul edilen “tasarruf”, bireyin veya hanehalkının harcanabilir gelirinden【1】, mevcut tüketim harcamaları çıkarıldığında geriye kalan miktar olarak tanımlanır (OECD, 2025).Hanehalkı tasarrufunun temelinde, gelecekteki tüketim için bugünkü gelirden bir pay ayırma yeteneği yatmaktadır. Ancak Filistin’de yaşananlar, bu temel ön koşulu ortadan kaldırmıştır. Ekim 2023 ile İsrail saldırganlığının yoğunlaşması ile Gazze’de ekonomik faaliyetlerin neredeyse tamamen durması, GSYİH’deki tarihi düşüşler (2024’ün ilk çeyreğinde Gazze’de yüzde 86, Batı Şeria’da yüzde 23 daralma) ve işsizlik oranlarındaki patlama (Gazze’de yüzde 70’in üzerine çıkması) hanehalklarının “harcanabilir geliri” diye bir durumun kalmamasına neden olmuştur (MAS, 2025: 9; UNICEF, 2024: 3; World Bank, 2024b: 1).Filistin’deki ekonomik koşullara ilişkin veri toplama süreci, son dönemde yaşanan gelişmelerden doğrudan etkilenmiştir. Filistin Merkezi İstatistik Bürosu (PCBS) tarafından yürütülen ve hanehalkı harcama, tüketim ve gelir kalıplarına dair temel verileri sağlayan 2023 Hanehalkı Harcama ve Tüketim Anketi (PECS), Gazze Şeridi’nde 2023’ün son çeyreğinde zorunlu koşullardan dolayı durdurulmuştur (PCBS, 2023). Bir ekonominin en temel göstergelerinden biri olan hanehalkı harcama ve tüketim verilerinin toplanamaması, bu alanlarda veri toplanmasına imkân veren ekonomik ve sosyal düzenin temelden yıkıldığının en somut kanıtlarından birisidir. Bu nedenle, Gazze’deki “tasarruf” durumunun incelenmesinde, doğrudan resmi istatistiklerden ziyade, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşların hazırladığı insani ve ekonomik etki raporlarına başvurmak gerekmektedir (UNICEF, 2024: 17).Hanehalkları tasarruf birikimi gerçekleştirmek bir yana, Filistinliler temel yaşam gereksinimlerini (su dahil olmak üzere) karşılayabilmek amacıyla mevcut varlık stoklarını eritme ve yardım yoluna başvurmak durumunda kalmaktadır (IRC, 2025; SETAV, 2025: 20). Bu husus, iktisat teorisinde “negatif tasarruf” kavramı ile kavramsallaştırılan ve hanehalklarının sermaye birikimlerini tüketerek ya da borç stokunu artırarak tüketim harcamalarını finanse ettikleri bir ekonomik durumu yaşadıklarını bizlere göstermektedir (bkz. Grafik 1).Grafik 1. Batı Şeria ve Gazze’de Brüt Ulusal Tasarruf OranıKaynak: CEIC (2025)Grafik 1’de de görüldüğü üzere, “tasarruf oranı” kavramı Filistin ekonomisi açısından anlamını büyük ölçüde yitirmiştir. Özellikle Ekim 2023 ile yoğunlaşan İsrail saldırıları, Gazze ve Batı Şeria ekonomisini neredeyse tamamen felç etmiş; teorik modellerin öngördüğü işleyişten ziyade bir “hayatta kalma ekonomisi”ni zorunlu kılmıştır. Bu süreçte Gayri Safi Yurt İçi Hasılada (GSYİH) yaşanan keskin düşüşler, işsizlik oranlarındaki dramatik artış, yaygın yoksulluk ve temel mallarda görülen hiperenflasyon, gelir akışlarını adeta kurutmuştur (World Bank, 2024a: 8).Bu koşullar altında yalnızca birikim yapma imkânı değil, tasarruf kavramının kendisi dahi işlevsiz hale gelmiştir. Ayrıca üretken varlıkların (örneğin işletmeler ve tarım arazileri) sistematik olarak tahrip edilmesi (WorldBank, 2024b: 10), gelecekte gelir oluşturma kapasitesini ve buna bağlı olarak yeniden tasarruf yapabilme olanağını kalıcı biçimde zedelemiştir. Bu noktada uluslararası toplumun yaşananları görüp etkin adımlar atması gerekmektedir. Aksi takdirde var olan insani kriz daha da derinleşecektir.Okuma ÖnerileriWorld Bank Group, European Union, & United Nations. (2025). Gaza and West Bank Interim Rapid Damage and Needs Assessment. Erişim Tarihi: 17.08.2025, https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/18/new-report-assesses-damages-losses-and-needs-in-gaza-and-the-west-bank.