Hekimhan (İlçe)

Hekimhan, Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Malatya ilinin kuzeybatısında yer alan bir ilçedir. Malatya şehir merkezine 85 kilometre uzaklıkta bulunan ilçe, 1844 km² yüzölçümü ile Malatya’nın yüzölçümü bakımından en büyük ilçesi konumundadır. İlçenin sınırları; doğuda Arguvan, güneydoğuda Yazıhan ve Malatya merkez, güneyde Akçadağ, batıda Kuluncak ve Darende, kuzeyde ise Sivas'ın Kangal ilçesi ile çevrilidir.

Deniz seviyesinden 1040 metre yükseklikte yer alan ilçe merkezi, çevresindeki dağlık alanlara göre daha alçak bir mevkide bulunmakla birlikte genel arazi yapısı dağlık ve engebelidir. İlçenin en yüksek noktasını 2680 metre rakımlı Yamadağı oluşturmaktadır.

Bölgede karasal iklim hüküm sürmekte olup yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk ve kar yağışlı geçmektedir. Kuruçay ve Yağca Çayı ilçenin temel akarsularıdır. Bitki örtüsü bakımından zayıf olan ilçede bozuk meşelikler, ardıç ve alıç türleri görülmektedir. Orman varlığının azlığı nedeniyle dik yamaçlarda erozyon ve taşkın olaylarına rastlanmaktadır. 2024 yılı verilerine göre ilçenin toplam nüfusu 18.015’tir.

Etimoloji ve Tarihsel Gelişim

İlçenin ismine dair temel rivayet, Mısır’dan Malatya’ya sürgün edilen Emrullah isimli bir hekimin, İstanbul’a dönüşü sırasında bölgedeki Taşhan’da konaklamasına ve hanın harap kısımlarını onararak üzerine ismini yazdırmasına dayanmaktadır. "Han-ı Hekim" olarak anılan bu yapı, zamanla yerleşim birimine adını vermiştir.

İlçenin bir yerleşim yeri olarak önem kazanması, Osmanlı İmparatorluğu döneminde 1656-1661 yılları arasında Köprülü Mehmet Paşa’nın bölgeyi askeri amaçlarla tesis etmesiyle başlamıştır. Bu süreçte Selçuklulardan kalma han onarılmış ve yanına Köprülü Mehmet Paşa Camii inşa edilmiştir. İdari olarak başlangıçta Keban’a bağlı bir köy, ardından Akçadağ’a bağlı bir bucak olan yerleşim; 1 Temmuz 1921 tarihinde Hasançelebi ve Gelengeç bucaklarının birleştirilmesiyle müstakil ilçe statüsünü kazanmıştır.

Ekonomik Yapı, Madencilik ve Tarımsal Faaliyetler

Hekimhan ekonomisi madencilik, tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. İlçe, demir ve krom rezervleri bakımından Türkiye’nin merkezlerinden biridir. 1953 yılında Bilfer Madencilik’in demir madenlerini işletmeye açması ve 1978 yılında bu tesislerin Demir Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne devredilmesi bölgedeki istihdam kapasitesini artırmıştır. Hekimhan Garı, maden cevheri nakliyatı açısından Türkiye’nin 11. büyük istasyonu konumundadır.

Tarımsal faaliyetler dağlar arasındaki dere yataklarında ve kısıtlı arazilerde yapılmaktadır. Kurşunlu ve çevresindeki yüksek platolarda hububat ekimi yapılırken, ilçenin en belirgin tarımsal ürünü cevizdir. Son yıllarda kayısı üretimi de ekonomik bir değer olarak öne çıkmış ve halkın geçim standartlarını etkilemiştir. İlçede sanayi faaliyetleri tuğla fabrikası, kayısı işleme tesisleri ve küçük ölçekli atölyelerle temsil edilmektedir.

Sosyal Altyapı, Eğitim ve Sağlık Hizmetleri

İlçede eğitim seviyesi ve okuryazarlık oranı yüksektir. Eğitim altyapısı; anaokulu, ilkokul, ortaokul ve çeşitli lise türlerini kapsamaktadır. Ayrıca taşımalı eğitim, yatılı bölge ortaokulları ve pansiyonlu liseler barınma hizmeti sunmaktadır. Sağlık hizmetleri, ilçe merkezindeki 30 yataklı devlet hastanesi, acil servis istasyonu ve mahallelerde bulunan sağlık evleri aracılığıyla yürütülmektedir.

Kültürel Miras ve Turizm Potansiyeli

İlçenin tarihi dokusunu 1218 yılında Selçuklu döneminde Ebül Hasan El-Malatı tarafından yaptırılan Taşhan oluşturmaktadır. Osmanlı mimarisini yansıtan Köprülü Mehmet Paşa Camii bir diğer önemli yapıdır. Arkeolojik açıdan Boğazgören Hitit Yazıtı, Çimenlik Kalesi ve Yayladamı Tümülüsleri bulunmaktadır. Doğal turizm alanları arasında Girmana Kanyonu, Yamadağı Kayak Merkezi, Hasançelebi Ilıca Mesire Alanı, Şıpşıpı ve Dipsiz Göl yer almaktadır. Ulaşım, Malatya-Sivas karayolu ve demir yolu hattı üzerinden sağlanmaktadır.