Kanlı Divane Ören Yeri

Kanlı Divane Ören Yeri, Antik Dönem’de Kilikia Trakheia (Dağlık Kilikya) bölgesi içerisinde yer alan Kanytella antik yerleşiminin kalıntılarını barındıran arkeolojik bir alandır. Günümüzde Mersin ili Erdemli ilçesine bağlı Kumkuyu (Yemişkumu) Mahallesi’nin 3 kilometre kuzeyinde konumlanmakta olup Mersin şehir merkezine yaklaşık 50 kilometre uzaklıktadır. Yerleşim, çevresine konumlandığı büyük bir doğal obruk yapısının etrafında gelişmiştir.

Kanlı Divane Ören Yeri (Türkiye Kültür Portalı)

Tarihî Süreç

Arkeolojik ve epigrafik verilere göre Kanytella’da yerleşim MÖ 3. yüzyıla, yani Helenistik Dönem’e kadar uzanır. Roma ve Geç Antik Dönem boyunca gelişimini sürdüren yerleşimde MS 7. yüzyıla dek kesintisiz yaşam olduğu tespit edilmiştir. 15. yüzyıldan itibaren bölgeye Türkmen aşiretlerinin yerleşmeye başladığı bilinmektedir. Yapı kalıntıları ve mimari özellikler, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinin etkilerini yansıtmaktadır.

Coğrafi Özellik ve Obruk Yapısı

Antik kent, 50 metre derinliğe, 142 metre uzunluğa, 95 metre genişliğe ve yaklaşık 12.000 m² yüzölçümüne sahip olan ve tavan kısmının çökmesiyle oluşmuş büyük bir obruk çevresine kuruludur. Bu jeolojik oluşum, yerleşimin çekirdeğini teşkil etmektedir.

Adlandırma Üzerine Görüşler

“Kanlı Divane” adının kökenine dair çeşitli görüşler mevcuttur. Bazı kaynaklar, ismin kayaların kırmızımsı tonlarından kaynaklandığını belirtirken, halk rivayetleri, suçluların obruk içine atılarak cezalandırıldığı ve bu nedenle adın “kanlı” ifadesini aldığı yönündedir. “Divane” kelimesi ise Türkmen aşiretlerinin toplantı yaptığı alan anlamındaki “divan” sözcüğünden türetilmiş olabilir.

Öne Çıkan Yapılar ve Kalıntılar

Helenistik Kule

Antik yerleşimin en eski yapısı olan kule, obruğun güneybatısında yer alır. Üç odalı dikdörtgen planlı yapının dış yüzeyinde yer alan yazıttan, Teukros adlı rahip-kral tarafından MÖ 2. yüzyıl başlarında Zeus Olbios adına inşa ettirildiği anlaşılmaktadır.

Helenistik Kule (Türkiye Kültür Portalı)

Kabartmalar

Armaronzas Ailesi Kabartması: MS 1. yüzyıla ait bu kabartmada, altı birey figürü yer almakta olup, yazıtta heykellere zarar verenin Zeus’a 1000 drahmi ceza ödeyeceği belirtilir.

Armaronzas Ailesi Kabartması (Müzekart Resmi Web Sitesi)

Asker Kabartması: “Trogomon” adlı bir askere ait bu kabartma, kuzey cephesindedir ve yazıtın annesi tarafından yazdırıldığı anlaşılmaktadır.

Asker Kabartması (Türkiye Kültür Portalı)

Çanakçı Kaya Mezarları: Obruğun 1 km güneybatısındaki kaya mezarlarında yer alan tasvirler arasında yas tutan kadın kabartması dikkat çeker. MÖ 1. - MS 1. yüzyıllar arasına tarihlendirilir.

Çanakçı Kaya Mezarları (Türkiye Kültür Portalı)

Anıt Mezarlar

Aba’nın Mezarı

Roma tapınak tipi plan şemasına sahip olan bu yapı, Aba isimli bir kadın tarafından eşi Arios ve çocukları için yaptırılmıştır. Anıtsal yazıtı, mezarın yalnızca ailesine ait olduğunu ve ihlal durumunda yüksek miktarda cezaların öngörüldüğünü bildirir. Yapı MS 2. yüzyıla tarihlendirilmektedir.

Aba’nın Mezarı (Turkish Museums)

Üç Ayak Mezar Anıtı

MS 3. yüzyılın ikinci çeyreğine ait bu mezar, mimari olarak benzersizdir. Tonozlu cellası ve üç sütunlu dış cephe düzenlemesiyle dikkat çeker. Mimari formu itibarıyla bölgede bilinen tek örnektir.

Dini Yapılar ve Kent Dokusu

Kiliseler

Yerleşimde obruk çevresine konumlanmış dört kilise kalıntısı belirlenmiştir. Ayrıca apsisi görülebilen beşinci bir kilise ve yeni tespit edilen bir şapel de mevcuttur. Bu yapıların çoğu Geç Antik Dönem’e tarihlenir ve Suriye-Bizans mimarisiyle ortak özellikler taşır. Plan şemaları, galerileri ve bezemeli sütun başlıkları ile 5. ve 6. yüzyıllara tarihlenmektedir.

Kilise (Turkish Museums)

Sivil Yapılar

Alanın zeytin işleme atölyeleri, çok sayıda sarnıç ve su sistemleriyle donatıldığı anlaşılmaktadır. Akkale Antik Limanı’na olan bağlantısı, kentin aynı zamanda bir üretim ve ticaret merkezi olduğunu göstermektedir. Bu özellikler, Kanlı Divane’yi yalnızca bir dini merkez değil, aynı zamanda bölgesel ekonomik faaliyetlerin odak noktası olarak da ön plana çıkarmaktadır.

Arkeolojik Bulgular ve Günümüzdeki Durum

Kazılar sonucu ortaya çıkarılan poligonal duvarlar, bölgenin Helenistik Dönem’de bir kale niteliği taşıdığını düşündürmektedir. Yerleşimdeki nekropolis alanında hem Antik Dönem’e hem de sonraki yüzyıllara ait lahitler ve Türkmen mezar taşları bulunmuştur. Bu durum, alanda kesintisiz kültürel sürekliliği göstermektedir.