Kodokushi

Kodokushi, Japonca bir terim olup, kişilerin sosyal bağlarının kopması nedeniyle evlerinde tek başlarına, yalnız ve kimsesiz şekilde hayatlarını kaybetmesini ifade eder. Bu ölüm biçiminde, bireylerin vefatı genellikle uzun süre boyunca kimse tarafından fark edilmemekte ve cesetler uzun süre sonra keşfedilmektedir. Kodokushi, genel olarak yalnız yaşayan kişilerin intihar gibi doğal olmayan veya açıklanamayan nedenlerle evlerinde hayatını kaybetmesi şeklinde de ele alınmaktadır.

Kodokushi, bireylerin ailevi, akraba veya toplumsal bağlarının tamamen kopması neticesinde kendi yaşam alanlarında tek başlarına, kimsesiz ve yardımsız bir şekilde hayatlarını kaybetmelerini ifade eden yapısal bir olgudur. Bu ölüm biçiminin özelliği, kişilerin vefatının ardından geçen günlerde, haftalarda veya aylarda durumun yakın çevre ya da dış dünya tarafından fark edilmemesi, dolayısıyla cansız bedenlerin ancak uzun süreler geçtikten sonra tesadüfen ya da lojistik sebeplerle keşfedilmesidir.

^{Kodokushi Örneği (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Günümüzde Japonya'daki merkezi devlet kurumları, bakanlıklar ve yerel belediyeler arasında kodokushi kavramı üzerinde yasal veya bürokratik olarak tam anlamıyla uzlaşılmış, standart tek bir hukuki tanım bulunmamaktadır.^【1】 Bu tanım eksikliği nedeniyle olgu, genel olarak yalnız ikamet eden bireylerin ani gelişen kronik rahatsızlıklar, intihar gibi doğal olmayan durumlar ya da tıbbi olarak tam açıklanamayan çeşitli nedenlerle evlerinde tek başlarına can vermesi çerçevesinde de ele alınmaktadır.^【2】

Toplumsal alanda ise bu tür yalnız ölümlerin, ölen kişinin ailesi, akrabaları ve hatta olayın gerçekleştiği mahalle ya da apartman sakinleri üzerinde bir sosyal lekelenmeye ve damgalanmaya yol açabileceğine dair bir inanış hakimdir.^【3】

Bu sosyal dışlanma ve itibar kaybı korkusu, toplumsal bir baskı oluşturara hem geride kalan aile bireylerinin hem de bazı yerel çevrelerin yaşanan vakaları resmi makamlardan veya kamuoyundan olabildiğince gizleme, örtbas etme ya da yansıtılmasını engelleme eğilimi göstermesine neden olmaktadır.^【4】

Japonya'da kodokushi vakaları, yaşlanan nüfus, yalnız yaşayan kişilerin sayısının artması ve aile içi ilişkilerin zayıflaması gibi nedenlerle yaygınlaşan toplumsal bir olgudur.

• Yıllık Bilanço: Japonya genelinde polis tarafından kayda geçirilen ölümler incelendiğinde, yılda yaklaşık 60.466 kişinin evinde tek başına hayatını kaybettiği görülmektedir.^【5】
• 65 Yaş Üstü Yoğunluk: Yalnız ölümlerin %80'ini (yaklaşık 68.000 vaka) 65 yaş ve üzerindeki yaşlı nüfus oluşturmaktadır.^【6】

• Yaş Sınırının Esnemesi: Kodokushi sadece yaşlıların bir sorunu olarak görülse de veriler riskin genç kuşaklara kaydığını doğrulamaktadır. Tokyo'nun merkez ilçelerinde yapılan araştırmalara göre, 10-39 yaş arası genç ve erken yetişkinlik dönemindeki yüzlerce kişi evinde yalnız ölü olarak bulunmuştur. Bu vakaların en yüksek olduğu alt yaş grubu 30-39 arası iken, bunu 20-29 yaş grubu takip etmektedir.^【7】
• Tetileyici Unsurlar: Genç yaş gruplarındaki yalnız ölümler genellikle intihar, ağır ekonomik güvencesizlik (sözleşmeli/geçici işlerde çalışma), sosyal hayattan tamamen çekilme (hikikomori) ve öz bakım ihmali (self-neglect) ile doğrudan ilişkilidir.
• Gençlerde Tespit Süresi: Tokyo Adli Tıp Kurumu'nun 10-39 yaş grubunu kapsayan verileri, gençlerin de dış dünya ile bağını ne derece kopardığını göstermektedir; genç yaşta tek başına ölenlerin yaklaşık %40'ının cesedi ancak 4. günden sonra bulunabilmektedir.^【8】

Kodokushi olgusunun zemininde, bireyi toplumdan tamamen koparan psikolojik, sosyo-ekonomik ve kültürel dinamikler yer almaktadır. Bu sürecin etkenlerinden biri, bireylerin aileleri, akrabaları ve yakın sosyal çevreleriyle olan bağlarının tamamen kopması neticesinde bir yalnızlık ve iletişim eksikliği yaşamalarıdır. Kişiler; ekonomik zorluklar, iş yerinde maruz kalınan psikolojik baskılar, toplumsal yaşama karşı gelişen uyum bozuklukları veya yaşlılık döneminde ortaya çıkan bunama gibi kronik sağlık sorunlarının etkisiyle zamanla tüm dış bağlarını tamamen kesmektedir.

Dış dünyadan izole olmak bireyde hayata tutunma motivasyonunu yok ederek, tıp ve sosyolojide "öz bakım ihmali" (self-neglect) olarak adlandırılan bir eğilimi doğurur. Öz bakım ihmali sürecine giren kişiler, sağlık sorunları yaşasalar dahi gerekli olan tıbbi tedavileri reddederler; eş zamanlı olarak günlük beslenme düzenlerini ve kişisel hijyenlerini tamamen bırakarak kendilerini sağlıksız yaşam koşullarına bırakırlar.

^{Kişisel Hijyenini Bırakıp Sosyal İzolasyona Geçen Japon Bir Birey (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Yapılan araştırmalar, bu öz bakım ihmali riskinin sanılanın aksine genç yetişkinler arasında daha yüksek olduğunu ve bu bireylerin yaşadıkları kriz anlarında çevrelerinden destek arama olasılıklarının daha düşük olduğunu göstermektedir.^【9】

Tüm bu süreçlerin yanı sıra, Japon kültüründe başkalarına yük olmama, çevreye rahatsızlık vermeme prensibi ve kişilerin kendi sorunlarını kimsenin desteği olmadan tek başına çözme gayreti de bireyleri kurumsal veya sosyal yardımlardan uzaklaştırmaktadır.^【10】

Kodokushi vakaları, Japon toplumunda sosyo-ekonomik ve kurumsal etkiler yaratmaktadır. Evlerde yalnız gerçekleşen ölümlerin ardından cesetlerin geç bulunması ve buna bağlı olarak gelişen çürüme süreçleri, adli tıp uzmanlarının ölüm nedenlerini tam olarak belirlemesini imkansız kılmaktadır. Bu durum olayın yaşandığı gayrimenkullerde hasarlara ve maddi zararlara yol açarak mülk değerlerinde düşüşleri beraberinde getirmektedir.

Vefat eden bireyin hayatta kalan, ulaşılan ya da sorumluluk almayı kabul eden bir akrabasının bulunmadığı senaryolarda ise kimsesiz cenazelerin kaldırılması, defnedilmesi ve geride kalan yaşam alanlarının tasfiye edilmesi gibi tüm lojistik ve finansal işlemler yerel yönetimlere bırakılmaktadır. Yaşanan bu durum karşısında Japon hükümeti ve yerel otoriteler, yalnızlık ve sosyal izolasyonu çözülmesi gereken yapısal bir toplumsal sorun olarak kabul etmiştir.^【11】

Bu doğrultuda, yalnız ölümlerin gerçek boyutunu anlamak, veri toplamak ve etkin politikalar geliştirmek amacıyla resmi düzeyde özel çalışma grupları kurulmuştur. Makro düzeydeki bu idari önlemlerin yanı sıra toplumsal alanda da sivil ve resmi adımlar gerçekleştirilmiştir; bu kapsamda yalnız yaşayan risk altındaki insanları bir araya getirecek sosyal buluşma fırsatları yaratılmaktadır.^【12】

Yalnız ölümlerin gerçekleştiği daire, apartman ve evlerde, cesetler adli otoritelerce kaldırıldıktan sonra mekandaki biyolojik atıkların giderilmesi, dezenfeksiyon ve geride kalan eşyaların tasfiyesi amacıyla özel bir temizlik ve eşya ayıklama süreci yürütülmektedir. Bu ihtiyacı karşılamak adına Japonya genelinde profesyonel düzeyde hizmet veren, "tokushu seiso" (özel temizlik) olarak adlandırılan alanda uzmanlaşmış temizlik ve hatıra düzenleme şirketi faaliyet göstermektedir. Bu şirketlerde görev yapan eğitimli personeller, uzun süre fark edilmeyen ölümler nedeniyle evlerde oluşan kirliliği ve kokuyu endüstriyel yöntemlerle temizlemekte, mülkü yeniden yaşanabilir veya kiralanabilir hale getirecek şekilde eski durumuna döndürmektedir.

^{Vaka Sonrası Süreci İfade Eden Bir Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)}

Aynı zamanda bu uzmanlar, yığınlar halindeki eşyaların arasında bir arama yürüterek ölen kişilerin geride bıraktığı mektuplar, fotoğraflar, resmi belgeler, madeni paralar veya kuponlar gibi hatıra ve maddi değeri olan kişisel unsurları tek tek ayıklamaktadır.

Ancak yalnız ölen kişilerin genellikle aileleriyle ilişkilerinin yıllar öncesinden kopmuş, zayıflamış veya tamamen kötüleşmiş olması nedeniyle, birçok vakada ulaşılan yasal varisler ve aileler geride kalan bu kişisel eşyaları ya da hatıraları teslim almayı reddetmektedir.^【13】

Böyle durumlarda, ölen kişinin anısına saygı gösterilmesi amacıyla bu sahipsiz eşyalar, özel dini ritüellerin ve kutsama işlemlerinin gerçekleştirilmesi için tapınaklarına götürülerek dualar eşliğinde yakılmak suretiyle imha edilmektedir.^【14】