Tang-Ping

Tang-ping (躺平), "düz yatmak" veya "sırtüstü uzanmak" anlamına gelen, bireyin modern toplumsal beklentilere ve yoğun çalışma temposuna yönelik eleştirel bir tutumu ve minimalist yaşam tarzını tanımlayan sosyokültürel bir terimdir. Kavramsal olarak, sistemin dayattığı aşırı rekabet ve yüksek başarı standartlarını reddederek; yalnızca temel ihtiyaçları karşılayacak kadar çalışmayı ve kişinin kendi fiziksel ve ruhsal huzuruna odaklanmasını esas alan belirli bir yaşam yaklaşımını ifade etmektedir.

Tarihsel Köken ve Dijital Yayılım

Tang-ping (躺平) kavramının modern bir toplumsal fenomen olarak kristalize olması, 17 Nisan 2021 tarihinde Çin'in bilgi paylaşım ve tartışma platformlarından biri olan Baidu Tieba'da yayımlanan bir gönderiyle tetiklenmiştir. Luo Huazhong adlı kullanıcı tarafından "Sichuanlı Gezgin" takma adıyla paylaşılan "Tang-ping Adalettir" başlıklı bu metin, akımın felsefi temel argümanlarını içeren bir metin olarak değerlendirilmektedir. Yazar, bu paylaşımında iki yıldır herhangi bir tam zamanlı işte çalışmadığını, ayda yalnızca 200 yuan (yaklaşık 32 dolar) gibi bir bütçeyle hayatını idame ettirdiğini ifade etmiştir.^【1】 Luo, günlerini sadece temel fiziksel ihtiyaçlarını karşılayarak ve zihinsel dinginliğe odaklanarak geçirdiğini belirterek, geleneksel çalışma etiğine ve toplumsal başarı kriterlerine karşı mesafeli bir tutum sergilemiştir.

Luo Huazhong’un bu kişisel deneyimi, başlangıçta yerel bir forum paylaşımıyken kısa süre içinde Çin’in ana akım sosyal medya platformu olan Sina Weibo ve video paylaşım sitesi Douyin (TikTok'un Çin versiyonu) üzerinde milyonlarca etkileşim almıştır. İnternet kullanıcıları, Luo'nun "düz yatma" eylemini sistemin bitmek bilmeyen taleplerine karşı bir "hayatta kalma stratejisi" olarak yeniden yorumlamıştır. Bu süreçte kavram, birçok internet meme'ine ve dijital sanat eserine örnek vererek çevrimiçi kültürel bir sembol haline gelmiştir. ^【2】

Dijital yayılımın ana taşıyıcısı ve savunucusu, 1990 ve sonrası doğumlu olan Z kuşağı ile milenyum nesli olmuştur. Bu demografik grup, Çin'in hızlı ekonomik büyüme döneminin ardından gelen "içe dönük aşırı rekabet" ortamının içine doğmuştur. Nitekim, bu genç profesyoneller ve öğrenciler, "Tang-ping" terimini bir kimlik etiketi olarak benimsemişlerdir. Sosyal medya platformlarında kurulan özel tartışma grupları, bireylerin birbirlerine düşük tüketimli yaşam tüyoları verdiği ve toplumsal baskılardan nasıl kaçınabileceklerini tartıştıkları dijital alanlara dönüşmüştür.

Akımın dijital mecralardaki yükselişi, devlet destekli medya organlarının ve teknoloji şirketlerinin dikkatini çekmiştir. Resmi yayın organları, Tang-ping'i "toplumsal kalkınmaya engel olan zehirli bir düşünce" olarak nitelendirerek karşı propaganda başlatmışlardır. Bu resmi tepkiler, kavramın daha fazla tartışılmasına ve küresel basında "Çin'in sessiz devrimi" olarak yer bulmasına neden olmuştur. Ancak Çinli yetkililerin internet sansür mekanizmalarını devreye sokarak "Tang-ping" etiketli birçok grubu kapatması ve ilgili içerikleri kısıtlaması, akımın dijital yayılım evresinden daha sınırlı ve kapalı çevrim içi gruplar içinde tartışılmaya devam etmiştir.

Nedenleri ve Sosyolojik Arka Planı

Tang-ping akımı, Çin sosyolojisinde içe dönük aşırı rekabet) olarak tanımlanan durumun doğrudan bir sonucudur. Bu olgu, bireylerin kısıtlı kaynaklar için giderek artan bir enerji ve çaba sarf etmelerine rağmen, bu çabanın karşılığında elde ettikleri kazanımların (gelir, statü, yaşam kalitesi) yerinde sayması veya azalması durumunu ifade eder. Eğitim sisteminden iş hayatına kadar her alanda hissedilen bu rekabet ortamı, bireylerde gösterilen çabanın karşılığının alınamayacağı inancını pekiştirmiştir. Ve gençler, kazanma ihtimalleri düşük olan bu "fare yarışından" çekilmeyi rasyonel bir tercih olarak görmeye başlamışlardır.

Çalışma Kültürü ve "996" Sistemi

"996" olarak bilinen ve sabah 9'dan akşam 9'a kadar haftanın 6 günü çalışmayı öngören ağır çalışma modelidir. Özellikle teknoloji ve finans sektörlerinde yaygın olan bu düzen, çalışanlar üzerinde fiziksel ve ruhsal bir tükenmişlik yaratmıştır. İş gücü piyasasının daralması ve rekabetin artmasıyla birlikte, uzun mesai saatleri bir tercih olmaktan çıkıp bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu durum, bireylerin kişisel zamanlarından ve sosyal yaşamlarından tamamen feragat etmelerine yol açmış; Tang-ping ise bu tempoya karşı "hiçbir şey yapmama" hakkını savunan bir savunma mekanizması olarak doğmuştur.

Ekonomik Engeller ve Erişilemez Başarı Kriterleri

Geleneksel Çin toplumunda başarı; ev sahibi olmak, evlenmek ve çocuk sahibi olmakla eşdeğer görülmektedir. Ancak büyük şehirlerde konut fiyatlarının yükselmesi ve çocuk yetiştirme maliyetlerinin artması, gençlerin konut edinme ve aile kurma planlarını ertelemelerine ya da bu planları yeniden değerlendirmelerine yol açabilmektedir. Ne kadar çok çalışırlarsa çalışsınlar bir konut sahibi olamayacaklarını fark eden bireyler, bu yüksek maliyetli sosyal hedeflerden vazgeçerek tüketimi minimuma indirmeyi ve böylece çalışmak zorunda oldukları süreyi azaltmayı tercih etmektedirler.

COVID-19 Pandemisinin Hızlandırıcı Etkisi

COVID-19 pandemisi, Tang-ping akımının kitleselleşmesinde yayılım sürecini hızlandıran faktörlerden biri olmuştur. Karantina süreçleri ve ekonomik belirsizlikler, bireylerin yaşam önceliklerini ve çalışma koşullarını yeniden değerlendirmelerine neden olmuştur. Pandemi süreci, "hayatın amacı nedir?" sorusunu gündeme getirmiş ve birçok genç profesyonelin daha yavaş, daha az tüketim odaklı ve daha huzurlu bir yaşam tarzına yönelmesine zemin hazırlamıştır. Kriz dönemi insanların önceliklerini değiştirmelerine ve toplumsal başarı baskısına karşı dirençli olmalarına neden olan katalizör bir işlev görmüştür.^【3】

Ahlaki ve Kültürel Değerlendirme

Çin kültürel dünyasında çaba göstermek, sadece ekonomik bir gereklilik değil, aynı zamanda Konfüçyüsçü etik değerlere dayanan temel bir ahlaki ödevdir. Geleneksel perspektifte bireyin kendi potansiyelini gerçekleştirmesi ve topluma katkıda bulunması için azimle çalışması "insan olmanın" bir gereği olarak görülür. Bu bağlamda çaba, hem bireysel başarıya ulaştıran bir araç hem de başlı başına ahlaki bir erdem olarak kabul edilir. Bu kültürel kodlar nedeniyle, Tang-ping gibi çabayı reddeden tutumlar, başlangıçta toplumsal normlara ve aile yapısına karşı bir "sorumsuzluk" veya "ahlaki zafiyet" olarak nitelendirilmiştir.^【4】

Getiri Beklentisi ve Hakkaniyet Algısı

Halkın Tang-ping eylemine yönelik ahlaki yargısı "getiri beklentisi" ile doğrudan ilişkilendirilmiştir. Eğer bir birey yoğun çaba sarf etmesine rağmen sistemin yapısal sorunları, adaletsiz dağılım veya aşırı rekabet nedeniyle hak ettiği karşılığı alamıyorsa, "düz yatma" davranışı toplum nezdinde yüksek bir kabul görmektedir.

Adalet Arayışı ve Toplumsal Direniş

Tang-ping, ayrıca "sessiz bir direniş" veya "barışçıl bir protesto" olarak betimlenmektedir.^【5】 Bireyler, mevcut sistemin içinde kalarak onu değiştiremediklerini fark ettiklerinde, sistemin talep ettiği "çaba gösterme" yükümlülüğünü yerine getirmeyerek sisteme karşı pasif bir duruş sergilemektedirler. Bu durum, bireyin kendi üzerindeki sömürüyü minimize etme çabası olarak ahlaki bir meşruiyet kazanmaktadır. Kamuoyunda, adaletsiz çalışma koşulları altında (örneğin 996 sistemi) fiziksel ve ruhsal sağlığını korumak adına düz yatan bireyler, "haksız bir rekabete dahil olmayı reddeden kişiler" olarak görülebilmektedir.

Kuşaklararası Değer Çatışması

Kültürel boyutta Tang-ping, Çin toplumundaki kuşaklararası değer değişimini de simgelemektedir. Önceki nesiller için çalışma ve fedakarlık temel varoluş biçimiyken, yeni nesil için "yaşam kalitesi" ve "bireysel özerklik" ön plana çıkmaktadır. Bu yönüyle Tang-ping, katı toplumsal beklentiler ile modern bireyin özgürlük arayışı arasındaki kültürel gerilimin somut bir yansımasıdır.

Toplumsal Etkileri ve Resmi Tepkiler

Tang-ping, bireysel bir yaşam tarzı tercihi olmanın ötesine geçerek, Çin toplumunda mevcut sosyo-ekonomik düzene, artan eşitsizliklere ve sürdürülemez çalışma koşullarına karşı geliştirilen bir "sessiz protesto" niteliği kazanmıştır. Bireylerin evlilik, çocuk sahibi olma ve mülk edinme gibi geleneksel tüketim ve sosyal başarı kalemlerinden vazgeçmesi, sadece ekonomik büyümeyi yavaşlatmakla kalmamış, aynı zamanda aile kurma eğilimleri üzerinde etkili olabileceği yönünde tartışmalar ortaya çıkmıştır.

Resmi Medya ve Devletin Eleştirel Tutumu

Çin hükümeti ve devlet kontrolündeki medya organları, Tang-ping akımına karşı sert ve sistematik bir muhalefet sergilemiştir. Resmi yayın organlarından biri olan Xinhua, yayımladığı makalelerde "düz yatmayı" utanç verici olarak nitelendirmiş ve bu tutumun ülkenin modernleşme hedeflerine zarar verdiğini savunmuştur. Devlet nezdindeki temel endişe, bu akımın iş gücü verimliliğini düşürmesi ve Çin'in küresel rekabet gücünü zayıflatmasıdır. Xinhua yayın organından Wang Qingfeng bu tutumu şu ifadelerle dile getirmiştir:^【6】

Son zamanlarda "Düz Yatmak Adalettir" başlıklı bir makale viral oldu. Yazar, "düz yatmanın adalettir" fikrini savunarak, son derece düşük yaşam maliyetleri ve ara sıra yaptığı geçici işlerle iki yıl boyunca istikrarlı bir işi olmadan nasıl "özgürlük" içinde yaşadığını anlattı. Birçok internet kullanıcısı bunu çok değerli buldu ve "düz yatma çalışmaları" trendini başlattı.

Bir noktada, gençler arasında popüler olan "küçük sevinçler", "küçük üzüntülere" dönüştü ve "tembellik sanatı" ve "yatay uzanma sanatı" gibi yeni ifadeler ara sıra ortaya çıkmaya başladı. Enerji dolu olması gereken bazı gençler, "Budist gençler" haline geldi ve sık sık "Ben neredeyse işe yaramaz biriyim", "Hiçbir şey yapmak istemiyorum" ve "Tembel bir aylak olmanın nesi yanlış?" gibi garip fikirler dile getiriyorlar. Zihinleri sadece rahatlıkla dolu, bu da insanı düşündürüyor: Bu insanlarda ne yanlış var?

Tıklım tıklım dolu metrolardan, sürekli yükselen konut fiyatlarından, "kaplan ebeveynliği" tarzı eğitime kadar, gençlerin karşılaştığı baskı ve kafa karışıklığını anlamak kolaydır. Böylesine hızlı ilerleyen bir çağda, kentli gençler ebeveynlerinin hiç karşılaşmadığı tamamen yeni durumlarla karşılaşıyor ve bu da doğal olarak önemsizlik, güçsüzlük ve çaresizlik duygularına yol açıyor. Hayal kırıklıklarını dile getirmek ve alay etmek için yıkıcı bir dil kullandıklarında, bu davranışların ardındaki gerçek işlevi ve değeri anlayabiliriz.

Ancak, dilin insanların düşüncelerini ve eylemlerini etkilediğini herkese hatırlatmak isteriz. Eğer bir kişi uzun süre "karamsar kültür"ün dilsel çerçevesine dalarsa, kaçınılmaz olarak olumsuz duygularla kirlenir. Gerçekte dünya böyle değil. Görmüyor musunuz, birkaç kişi kolayca pes ederken, hayatın gerçeklerini kavradıktan sonra çok daha fazla genç insan hâlâ çok çalışmayı, hayallerinin peşinden koşmayı ve kendi elleriyle tatmin edici bir hayat kurmayı seçiyor?

Her şeye rağmen, gençlerin geleceğe güven duymaları gerekir. Bazıları genç neslin giderek "düşük istekli" hale geldiğine ve bunun toplumun genelini de yavaş yavaş düşük istekli bir duruma sürüklediğine inanıyor olsa da, bu aslında temelsiz bir spekülasyondur. Bilim insanları, düşük istekliliğin temel nedeninin gelişme için yetersiz motivasyon olduğuna inanmaktadır. Çin, bol iş gücü kaynaklarına ve büyük bir pazar avantajına sahip dünyanın en kalabalık ülkesidir ve ekonomik kalkınma beklentileri geniştir. Başka bir deyişle, bu topraklarda, yeterince gayretli olunduğu sürece, kendini gerçekleştirme ve başarma hala mümkündür.

Çabalama başlı başına bir mutluluk biçimidir; sadece çabalama dolu bir hayata mutlu hayat denebilir. Dış baskılar göz ardı edilemezken, yakınmak ve şikayet etmek yerine, ayağa kalkıp yetişmek daha iyidir. Hırslı gençler baskıyla yüzleşecek ve sıkı çalışarak kendi yollarını çizeceklerdir. Her neslin kendine özgü zorlukları ve mücadeleleri vardır; kimsenin hayatı sorunsuz geçmez. Küçük zorluklar karşısında kolayca yenilmek ve sürekli olarak "umutsuzluk kültürü"ne kapılmak, çağdaş gençliğin karakterine kesinlikle uymuyor. İlk baskı belirtisinde "gerileme" diye bağırıp, ilk aksilikte "pes etmek" istersek, hayatımızı nasıl değiştirebiliriz?

Zaman veya gelişim aşaması ne olursa olsun, çabalama her zaman gençliğin en canlı rengidir. Baskı karşısında "pes etmeyi" seçmek sadece adaletsiz değil, aynı zamanda utanç vericidir; bu tür "zehirli pozitifliğin" hiçbir değeri yoktur. Gençlerin çoğunun bunu açıkça anlayabileceğine ve bir anlık küçümsemenin ardından yine de cesurca ilerleyip hayallerinin peşinden koşacağına inanıyorum.

Üst Düzey Siyasi Müdahaleler ve Xi Jinping’in Vurguları

Akımın yayılması, en üst düzey devlet kademelerinde de karşılık bulmuştur. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Komünist Parti'nin teorik dergisi Qiushi'de yayımlanan konuşmalarında, "ortak refah" hedefine vurgu yaparak, toplumsal sınıflaşmanın önlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Xi, bireylerin yukarı yönlü sosyal hareketliliğini sağlayacak kanalların açık tutulmasının önemine değinirken, aynı zamanda hem "içe dönük aşırı rekabetten" hem de "düz yatma" eğiliminden kaçınılması gerektiği konusunda halkı uyarmıştır. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping bu tutumu şu ifadelerle dile getirmiştir:^【7】

Mutlu bir yaşam, sıkı çalışmayla elde edilir ve ortak refah, çalışkanlık ve bilgeliğe bağlıdır. Kalkınma sürecinde insanların geçim kaynaklarını güvence altına alma ve iyileştirme ilkesini savunmalı, yüksek kaliteli kalkınmaya öncelik vermeli, insanların eğitim seviyelerini yükseltmeleri ve gelişim kapasitelerini artırmaları için daha kapsayıcı ve adil koşullar yaratmalı, tüm toplumun insan sermayesini ve mesleki becerilerini geliştirmeli, istihdam ve girişimcilik kapasitelerini artırmalı ve zenginleşme yeteneklerini güçlendirmeliyiz. Sosyal sınıfların katılaşmasını önlemeli, yukarı doğru hareketlilik kanallarını açmalı, daha fazla insan için daha fazla zenginlik yaratma fırsatı oluşturmalı, herkesin katıldığı bir kalkınma ortamı yaratmalı ve "gerilemeyi" ve "durgunluğu" önlemeliyiz.

Dijital Sansür ve Platform Kısıtlamaları

Kavramın dijital mecralardaki etkisi, devletin sansür mekanizmalarını harekete geçirmiştir. Öyle ki bu mekanizmalar Çin'deki popüler sosyal medya ve tartışma platformları (örneğin Douban ve Weibo), Tang-ping ile ilgili on binlerce üyesi olan grupları kapatmış ve ilgili hashtag'lerin kullanımına kısıtlamalar getirmiştir.