Mihrişah Sultan Türbesi

Mihrişah Sultan Türbesi, İstanbul’un Eyüpsultan ilçesinde bulunan ve 18. yüzyıl sonu Osmanlı mimarisinin barok özelliklerini taşıyan anıtsal bir mezar yapısıdır.^【1】

Türbe, Sultan III. Selim’in annesi Mihrişah Vâlide Sultan tarafından yaptırılan külliyenin bir parçası olarak 1792-1796 yılları arasında inşa edilmiştir. Yapının inşasına Mimarbaşı Ahmed Nûrullah Ağa döneminde başlanmış, onun 1795 yılındaki vefatı üzerine Mimar Mehmed Ârif Ağa tarafından tamamlanmıştır. ^【2】

^{Mihrişah Sultan Türbesi (}Eyüpsultan Belediyesi⁾

Bina emini olarak Anadolu kazaskerlerinden Kavafzâde Mehmed Emin Efendi görev yapmıştır. Türbenin inşasında Aynalıkavak Sarayı’ndan getirilen taşların kullanıldığı bilinmektedir. Yapının tamamlanmasına dair şair Aynî tarafından 1208 (1793) tarihli bir manzume düşürülmüştür.^【3】

Külliyenin ve türbenin yapımına 26 Şevval 1207 (6 Haziran 1793) tarihinde başlanmış ve inşaat 1210 (1796) yılı sonunda tamamlanmıştır.^【4】

Türbe, beyaz mermerden inşa edilmiş olup on iki oval yüzlü bir plana sahiptir. Yapının her yüzü altlı üstlü çift sıra pencerelerle düzenlenmiş, pencerelerin aralarına duvarlara gömülü sütunlar ve köşeli pilastırlar yerleştirilmiştir.^【5】

Dış cephe, pencere alt ve üstlerinde bulunan yatay silmelerle bölümlendirilmiştir. Alt kat pencereleri dökme demir şebekeli, üst kat pencereleri ise revzenlidir. Kilit taşlarında stilize istiridye kabuğu motifleri kullanılmış olup pencereler "S" profilli kemerlere sahiptir. Yapının üzeri tek ve büyük bir kubbe ile örtülüdür.^【6】

Türbe girişi, üç bölümlü ve revaklı bir mimariye sahiptir. Ortada bir kubbe, yanlarda ise tonozlarla örtülü olan bu revak bölümünün iç yüzeyleri kalem işi bezemelerle süslenmiştir. Türbe kapısı siyah-beyaz mermerden yapılmış olup kilit taşı istiridye kabuğu motifli bir kemere sahiptir.^【7】

Avlu kapısı üzerinde "Zâikatü’l-mevt" (Her nefis ölümü tadacaktır) ayeti ile yanlarda kelime-i tevhidin yazılı olduğu madalyonlar bulunmaktadır.^【8】

Kapının iki yanında yüksek kaideler üzerinde yükselen helozonik kıvrımlı ve akant yapraklı başlıklara sahip sütunlar yer alır. Bu sütunların arasındaki içbükey bölümlerde küçük yalaklı süs çeşmecikleri mevcuttur.^【9】

Türbenin iç kısmında köşelerdeki geçişleri yumuşatan on iki adet sütun bulunmaktadır. Alt kat pencerelerinin üzerinde celî sülüs hatla yazılmış bir ayet kitabesi dolaşmaktadır. Üst kat pencerelerinin üzerinde ise ism-i celâl, ism-i nebî, dört halife ve sahabe isimlerinin yazılı olduğu madalyonlar yer alır; bu hat çalışmaları Hattat Mahmud Celâleddin Efendi’ye aittir.^【10】

Türbenin nakkaşlık işlerini Mehmed Şevki üstlenmiştir. Kubbenin iç yüzeyi, merkezdeki bir madalyondan ayrılan on iki kollu, beş farklı renkten oluşan dalgalı şeritler ve barok-rokoko üslubunda buket motifleriyle bezelidir. Mihrişah Vâlide Sultan’ın sandukası girişin sağında yer alır ve sedef kakmalı ahşap bir korkulukla çevrilidir.^【11】

^{Mihrişah Sultan Türbesi (}Eyüpsultan Belediyesi⁾

Türbe içerisinde beş adet sanduka bulunmaktadır. Defnedilen kişiler şunlardır:

• Mihrişah Vâlide Sultan: III. Mustafa’nın başkadını ve III. Selim’in annesidir; 1805 yılında vefat etmiştir.
• Hatice Sultan: III. Mustafa’nın kızıdır; 1822 yılında vefat etmiştir.
• Beyhan Sultan: III. Mustafa’nın kızıdır; 1824 yılında vefat etmiştir.
• Refet Kadın: III. Selim’in dördüncü kadınıdır; 1867 yılında vefat etmiştir.
• Rahime Perestû Kadın: Sultan Abdülmecid’in dördüncü kadını ve II. Abdülhamid’in manevi annesidir; 1904 yılında vefat etmiştir.^【12】