Niğde (İl)

Niğde ili, Türkiye'nin iç Anadolu Bölgesi'nin güneydoğusunda yer almaktadır. 1.229 metre rakıma sahip olan şehir, 2023 verilerine göre 372 708 kişilik nüfusuyla bölgenin önemli yerleşim merkezlerinden biridir.

Niğde'nin Tarihi

Antik Çağ

Niğde'nin tarihi, Hititler dönemine kadar uzanmaktadır. "Nahita" adıyla anılan bölge, M.Ö. 5000'lere kadar giden yerleşim izlerine sahiptir. Hititler'in yanı sıra Asurlular, Frigler ve Medler bölgeye hâkim olmuştur. Persler döneminde (M.Ö. 546) bölge, Satraplık yönetimi altında kalmış, Büyük İskender'in Anadolu'yu fethetmesiyle Helenistik Kapadokya Krallığı'na bağlanmıştır. M.Ö. 17 yılında ise Roma İmparatorluğu bölgeyi ele geçirmiştir.

Bizans Dönemi

395 yılında Roma İmparatorluğu ikiye ayrıldığında, Niğde Bizans topraklarında kalmıştır. Bu dönemde Tyana (Kemerhisar) kenti büyük bir merkez haline gelmiştir. 7. yüzyıldan itibaren bölge Arap akınlarına maruz kalmış, 931 yılında Tyana büyük ölçüde yıkılmıştır. Bizans döneminin önemli kalıntılarından biri Gümüşler Manastırı’dır.

Selçuklu Dönemi

1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından Niğde, Selçuklu yönetimine girmiştir. II. Kılıç Arslan döneminde önemli bir merkez haline gelen şehir, bu dönemde Alaaddin Camii (1223) ve Hüdavent Hatun Türbesi (1312) gibi eserlerle donatılmıştır. 1243 Kösedağ Savaşı'nın ardından Moğol istilasına uğrayan Niğde, İlhanlılar'ın yönetimine geçmiştir. 1357’de ise Karamanoğulları hâkimiyeti başlamıştır.

Osmanlı Dönemi

Niğde, Yıldırım Bayezid döneminde Osmanlı topraklarına katılmış, ancak 1402 Ankara Savaşı sonrasında tekrar Karamanoğulları'nın kontrolüne geçmiştir. Nihayetinde 1471 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından kesin olarak Osmanlı hâkimiyetine alınmıştır. Osmanlı döneminde Karaman Eyaleti'ne bağlı sancak merkezi olarak varlığını sürdürmüştür. 16. yüzyılda yapılan tahrir defterlerine göre şehirde 29 mahalle ve yaklaşık 4000-5000 kişilik bir nüfus yaşamaktaydı. 19. yüzyılda ise Niğde, bağ ve bahçeleriyle gelişmiş, ticaret ve zanaatkârlık ön plana çıkmıştır.

Cumhuriyet Dönemi

Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte Niğde, 1923'te il statüsüne kavuşmuştur. Şehir, demiryolunun 1933'te açılmasıyla ticari ve sosyal açıdan önemli bir ivme kazanmıştır. 1960’lı yıllarda resmi binaların inşası, eğitim kurumlarının artırılması ve sanayi yatırımları ile şehir büyümesini sürdürmüştür. 1992 yılında kurulan Niğde Üniversitesi (günümüzde Ömer Halisdemir Üniversitesi), ilin gelişimine büyük katkı sağlamıştır.

Coğrafya

Niğde, 37°10' ile 38°58' kuzey enlemleri ve 33°10' ile 35°25' doğu boylamları arasında yer alır. Niğde, Aksaray, Nevşehir, Mersin, Adana, Kayseri ve Konya illeri ile komşudur. Coğrafi konumu itibarıyla güneyde Bolkar Dağları ve Aladağlar ile Akdeniz bölgesi sınırını oluşturur. Şehrin Çamardı ve Ulukışla ilçeleri, Akdeniz Bölgesi'nde yer almaktadır.

Yeryüzü Şekilleri

İlin kuzey ve doğusu engebeli bir yapıya sahipken orta, güney ve batı kesimleri daha düz bir topografya gösterir. Kuzeyde Niğde Masifi, ortalama 2000 metre yükseltide olup yer yer 2700 metreye ulaşan tepelere sahiptir. Demirkazık Tepesi (3.734 m) bölgedeki en yüksek noktadır. Doğuda yer alan ve yüksekliği Demirkazık Tepesi ile 3.734 metreye ulaşan Aladağlar, Ecemiş fayı ile sınırlanmış olup burada dik falezler bulunmaktadır. Volkanik kayalarla örtülmüş orta ve batı kesimler, 1000-1200 metre yükseklikte olup, bu değer güneye doğru artarak Başmakçı Köyü civarında 1500 metreye ulaşmaktadır. Önemli yükseltiler arasında Hurç Dağı (2.887 m), Karabel Tepe (2.014 m) ve Koyak Tepe (2.396 m) bulunmaktadır. Kuzeyi ve doğusu engebeli bir yapıya sahipken güney ve batı kısımları daha düz bir topoğrafyaya sahiptir. Demirkazık Tepesi (3.734 m) bölgedeki en yüksek noktalardan biridir.

Bitki Örtüsü

Yağış miktarının düşük olması nedeniyle, il genelinde step ve bozkır bitki örtüsü yaygındır. Ormanlık alanlar sınırlı olup, özellikle Toros Dağları, Hasan Dağı ve Melendiz Dağları'nın yüksek yamaçlarında bulunmaktadır. Alçak kesimlerde ise bozkır bitkileri, çalı türleri ve kurakçıl otlar yaygın olarak görülmektedir.

Akarsular

• Ecemiş Suyu: Kaynağını Aladağlar'dan alır ve Çamardı yakınlarından geçerek Seyhan Nehri'nin kollarından biri olan Güngör Deresi'ne karışır.
• Karasu Deresi: Aktaş yakınlarından doğarak kuzey-güney yönünde akar. Gümüşler’den Kerci Deresi’ni ve Niğde şehir merkezinden Uzantı Deresi’ni alarak Bor Ovası’nda kaybolur. Üzerinde Akkaya Barajı bulunmaktadır.
• Uluırmak: Melendiz Dağları'ndan doğarak Asmasız ve Ramat bölgelerinden gelen kaynaklarla beslenir ve Çiftlik ile Melendiz Ovası'ndan geçerek Ihlara Vadisi'ne ulaşır.

Göller

• Narlıgöl: Volkanik kökenli olup, Nar Gölü olarak da bilinir. Sıcak su kaynakları ile beslenen mineral bakımından zengin ve acı suya sahip bir göldür.
• Akgöl, Alagöl, Çinigöl, Yedigöl, Karagöl: Bolkar Dağları ve Aladağlar'da buzul aşındırması sonucu oluşmuş sirk gölleridir.
• Krater Gölleri: Hasan Dağı ve Göllüdağ üzerinde yer alan volkanik krater gölleridir.

İklim

Niğde'de kara iklimi hâkim olup, yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçmektedir. Yıllık ortalama sıcaklık 10°C olup, en yüksek sıcaklık 37,7°C (Temmuz), en düşük sıcaklık ise -21°C (Ocak) olarak kaydedilmiştir.

Rüzgarlar

İlde etkili olan rüzgarlar arasında kuzeyden esen Poyraz, güneybatıdan esen Lodos ve doğudan esen Kıble bulunmaktadır. Özellikle kış aylarında Poyraz rüzgarı sıcaklıkları düşürürken, bahar aylarında Lodos rüzgarı hava sıcaklıklarının artmasına neden olmaktadır.

Yağış Rejimi

Niğde'de yıllık ortalama yağış miktarı 0.9 mm olup, en fazla yağış Nisan ayında (78.5 mm), en az yağış ise Temmuz ayında (0.2 mm) görülmektedir. Kış aylarında yağışlar genellikle kar şeklinde olurken, ilkbaharda yağmur olarak düşmektedir.

Nüfus

19. yüzyılda yapılan nüfus sayımlarında şehirde yaklaşık 10.385 kişi yaşarken, Osmanlı döneminde bu sayı artış göstermiştir. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte şehirde nüfus artışı devam etmiş, demiryolu ve sanayi yatırımları nüfusun büyümesine katkı sağlamıştır.

2024 verilerine göre Niğde'nin toplam nüfusu 372.708'dir. Niğde'nin kadın nüfusu 186.509 olup erkek nüfusu 186.199'dur.

Ekonomik ve Sosyal Yapı

Niğde'nin ekonomisi tarım, hayvancılık ve sanayiye dayanmaktadır. Niğde Merkez Organize Sanayi, Bor Deri Organize Sanayi ve Birko Koyunlu A.Ş. halı fabrikası, şehrin sanayi altyapısının temel taşlarını oluşturmaktadır.

Elma ağacı sayısında Türkiye genelinde ilk sırada yer alan Niğde, patates üretiminin de yaklaşık %25'ini karşılamaktadır. Ayrıca, Bor Deri Organize Sanayi Bölgesi ve Niğde Merkez Organize Sanayi Bölgesi, ildeki önemli sanayi merkezleri arasındadır. Birko Koyunlu A.Ş. halı fabrikası ve geleneksel el sanatları, şehrin ticari hayatında önemli bir yer tutar. Özellikle Niğde halıları, uluslararası pazarda kendine alıcı bulmaktadır.

Niğde, tarım, hayvancılık ve sanayi alanlarında önemli bir merkez olmanın yanı sıra turizm potansiyeli ve tarihi zenginlikleriyle de dikkat çekmektedir. Cumhuriyet döneminde gelişen eğitim ve altyapı çalışmalarıyla birlikte, şehir bölgesel kalkınmanın temel noktalarından biri olmaya devam etmektedir. Kapadokya bölgesi içerisinde yer alması, ören yerleri ve doğal güzellikleri ile dikkat çeken Niğde, aynı zamanda Cumhuriyet döneminden itibaren eğitim, kültür ve bayındırlık alanlarında da büyük gelişimler kaydetmiştir. Nüfus ve ekonomik yapısındaki büyük dönüşümlerle birlikte, şehir gelecekte de bölgesel kalkınmanın önemli merkezlerinden biri olmaya devam edecektir.

Kültürü

Türküleri

Niğde'nin yöresel anonim türküleri mevcuttur.

^{Niğde Bağları adlı anonim türkü. Seslendiren: İlhan SANCAKTAROĞLU. Ritim Saz ve Vokal: Recep ADIYAMAN. Mix Mastering: Çağdaş ÖZMEN.} https://nigde.ktb.gov.tr/TR-291405/nigde-turkuleri.html

Efsaneleri

Niğde yöresine ait başlıca efsaneler şunlardır:

• Kesikbaş Türbesi: Mevlana'nın isteği üzerine Şems Tebrizi, Hacı Bektaş Veli tarafından Anadolu'ya gönderilir. Ancak öldürülüp başı kesildikten sonra dergâhına döndüğü ve ruhunu teslim ettiği anlatılır.
• Gülbaba Türbesi: 4. Murat’ın Bağdat Seferi sırasında askerlerin yiyecek ihtiyacını karşılayan Misali Baba, gösterdiği tevazuyla "Güllü Baba" olarak anılmaya başlanır. Yaşadığı bölge daha sonra Güllüce Köyü adını alır.
• Narlıgöl: Açgözlü bir köy halkına karşı bir dilencinin bedduası sonucu köy sular altında kalır. Sadece ona yardım eden gelin kurtulur, ancak merakı nedeniyle geriye dönüp baktığında köyün yok oluşuna tanık olur ve orada hayatını kaybeder.
• Alaeddin Camii: Caminin ustası, sancakbeyinin kızına duyduğu umutsuz aşkı taşlara işler. Bugün dahi caminin kapısında, kızın yüzünün ışık oyunlarıyla belirdiğine inanılır.
• Niğde Elması: Bir çobanın elmasını bir dervişle paylaşması üzerine dervişin duasıyla Niğde elmasının kokusu, lezzeti ve çekirdekleri eşsiz hale gelir. Ortasında yıldız biçimli bir desen bulunan elmalar, bu duaya bağlanır.
• Keçi Kalesi: Kuşatılan kale, düşmanın keçilerin boynuzlarına mum bağlayarak oluşturduğu yanıltıcı kalabalık görüntüsü sayesinde ele geçirilir. Bu olay nedeniyle kaleye "Keçi Kalesi" adı verilir.

Geleneksel El Sanatları

• Palancılık, Niğde’de at, eşek, deve ve katır gibi yük hayvanları için özel olarak yapılan, iskeletsiz ve "topak berdi" adı verilen otla doldurulan geleneksel bir zanaattır. Usta-çırak ilişkisiyle öğrenilen bu meslek, Niğde’nin köylerinde yük taşımacılığının zorunlu olması nedeniyle uzun yıllar varlığını sürdürmüştür. Günümüzde ise palancılık, Bor ilçesinde birkaç usta tarafından turistik amaçlı oturak ve tabure üretimiyle devam ettirilmektedir.
• Çancılık, Anadolu'da olduğu gibi Niğde'nin Bor ilçesinde de uzun yıllardır süregelen bir el sanatı olup genellikle haberleşme, süsleme ve iletişim amacıyla kullanılmıştır. Çan yapımı, sacın kesilip dövülerek şekillendirilmesi, perçinleme ve tavlama gibi aşamalardan geçerek tamamlanır, en önemli unsuru ise ses kalitesidir. Günümüzde Bor ilçesinde bu meslek, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Geleneksel El Sanatçısı” olarak kayıtlı Ayhan Demirörs tarafından sürdürülmeye çalışılmaktadır.
• Niğde'de halıcılık, geçmişte önemli bir geçim kaynağı olup, Çamardı, Ulukışla, Bor ve çevresinde yüzyıllardır süregelen bir el sanatı olarak icra edilmiştir. Geleneksel motifler ve doğal boyalar kullanılarak dokunan halılar, günümüzde sadece Bor ilçesine bağlı Obruk Köyü'nde sipariş üzerine üretilmekte ve Niğde Valiliği’nin kurduğu Halıcılık Birliği tarafından yaşatılmaya çalışılmaktadır. Azalan ilgiye rağmen, çeşitli köy ve kasabalarda açılan kurslarla Niğde’nin geleneksel halı motifleri korunarak yeniden dokutulmaktadır.

Tarihi ve Kültürel Turizm

Niğde, tarihi ve doğal güzellikleriyle dikkat çeken bir şehirdir. Kapadokya Bölgesi'nde bulunması, Niğde'yi turizm açısından cazip kılmaktadır. Özellikle Gümüşler Manastırı ve Tyana Antik Kenti gibi tarihi mekanlar, bölgenin ziyaretçi potansiyelini artırmaktadır. Termal kaynakları, dağ ve kış turizmi olanakları, zengin tarihi dokusu ve ören yerleri, Niğde'yi turizm merkezi yapabilecek unsurlar arasındadır. Şehrin başlıca akarsuları arasında Ecemiş Suyu ve Uluırmak bulunmaktadır.

Niğde'nin turistik ve kültürel yerleri şunlardır:

1. Gümüşler Manastırı: Bizans dönemine ait olan ve oldukça iyi korunmuş freskleriyle ünlü bir manastırdır. Niğde'nin önemli tarihi yapılarından biridir.
2. Tyana Antik Kenti (Kemerhisar): Roma dönemine ait önemli bir yerleşim alanıdır. Tyana, su kemerleri ve antik yapı kalıntıları ile dikkat çekmektedir.
3. Alaaddin Camii (1223): Anadolu Selçukluları döneminde Niğde Emiri Zeynüddin Beşare tarafından yaptırılmıştır. Selçuklu dönemi taş işçiliğinin önemli örneklerinden biridir.
4. Hüdavent Hatun Türbesi (1312): Selçuklu döneminden kalma önemli bir yapıdır. Dönemin taş işçiliği ve mimari detayları açısından büyük bir kültürel değere sahiptir.
5. Niğde Kalesi: Şehrin merkezinde bulunan kale, Bizans ve Selçuklular döneminde kullanılmış olup, zaman içinde çeşitli onarımlar görmüştür.
6. Göllüdağ Ören Yeri: Hitit dönemine ait kalıntıların bulunduğu önemli bir arkeolojik alan olup, antik dönemden günümüze kadar ulaşan kalıntılar içermektedir.
7. Ecemiş Suyu: Doğal güzellikleriyle öne çıkan ve özellikle doğa turizmi açısından önemli bir alan olan Ecemiş Suyu, Niğde'deki başlıca su kaynaklarından biridir.

Bu turistik ve kültürel mekanlar, Niğde'nin tarihi zenginliğini ve doğal güzelliklerini yansıtmaktadır.

İdari Yapısı

Yüz ölçümü 731.200 km² olan Niğde'nin 5 ilçesi, 29 belediyesi, 23 beldesi ve 131 köyü mevcuttur. Güncel belediye başkanı Emrah Özdemir'dir.

İlçeleri

Niğde'nin 5 ilçesi vardır:

• Altunhisar
• Bor
• Çamardı
• Çiftlik
• Ulukışla

Valileri

Güncel valisi Cahit Çelik'tir. Niğde'de görev yapmış valiler sırasıyla aşağıdadır:

Asım Bey 23.10.1924 - 09.03.1925

Salih Cemal GÜLEN 19.03.1925-06.11.1925

Hüsnü Bey 14.11.1926-20.09.1931

Sakıp BEYGO 20.09.1931-27.05.1933

Ziya Bey 27.05.1933-20.11.1936

Faik ÜSTÜN 22.11.1936-11.07.1939

İsmail Sefa APAYDIN 29.07.1939-25.05.1942

Fevzi GÜREL 08.06.1942-19.06.1942

Hamit ONAT 01.07.1942-23.03.1943

Raşit DEMİRTAŞ 04.05.1943-10.06.1944

Ahmet Niyazi MERGEN 24.12.1944-06.02.1947

Yahya Ömer ERYETKİN 30.02.1947 -28.07.1949

Tevfik KUTLAR 29.07.1949-16.06.1950

Saadettin ERTÜRK 28.07.1950-17.05.1951

Hasip KOYLAN 18.05.1951-16.02.1953

Taki GÜRKÖK 08.06.1953-15.06.1956

Sedat TULGA 16.06.1956-25.09.1956

Hilmi İNANÇ 29.09.1956-19.05.1958

Hayrettin NAKİPOĞLU 31.07.1958-03.02.1959

Mahmut Nedim EVLİYA 20.02.1959-27.05.1960

Ahmet ÖCAL 27.05.1960-13.06.1960

Niyazi TOKER 13.06.1960-25.10.1960

Dündar EGEL 27.10.1960-13.05.1961

Vefik KİTAPÇIGİL 17.06.1961-05.07.1963

İbrahim ÖZTÜRK 05.07.1963-27.01.1966

Enver KAZANOĞLU 28.01.1966-18.09.1970

Hüseyin ÖĞÜTCEN 18.09.1970-28.06.1971

Selami CELAYİR 30.06.1971-19.07.1975

Zekeriya ÇELİKBİLEKLİ 21.07.1975-13.02.1978

E. Berki KOÇOĞLU 15.02.1978-06.12.1979

Behçet GÜLER 10.12.1979-10.09.1980

İlhan SÖZGEN 12.09.1980-25.10.1980

Bedri NAZLIOĞLU 26.10.1980-06.09.1982

Ünal ÖZGÖDEK 20.09.1982-29.02.1988

Ahmet ÖZYURT 29.02.1988-14.08.1991

Tuncer PERÇİNLER 19.08.1991-21.02.1992

Muammer GÜLER 27.02.1992-27.09.1993

Zeki ŞANAL 27.09.1993-24.06.1994

Mevlüt ÇETİNKAYA 01.07.1994-15.04.1996

Adil YAZAR 17.04.1996-04.10.1999

Refik Arslan ÖZTÜRK 05.10.1999-07.02.2003

Gündüz BEDER 11.02.2003-10.12.2007

Sebahattin ÖZTÜRK 12.12.2007-04.10.2009

Alim BARUT 04.10.2009-06.08.2013

Necmeddin KILIÇ 15.08.2013-01.06.2016

Ertan PEYNİRCİOĞLU 01.06.2016-29.06.2017

Yılmaz ŞİMŞEK 30.06.2017- 18.05.2022

Mustafa KOÇ 18.05.2022-09.08.2023

Cahit ÇELİK 17.08.2023-