Pazar (İlçe)

Pazar, Türkiye’nin kuzeydoğusunda yer alan Rize ilinin doğusunda, Karadeniz kıyısında konumlanmış bir ilçedir. Yüzölçümü 173 km² olan ilçe, doğuda Ardeşen, batıda Çayeli, güneyde Hemşin ve Çamlıhemşin ilçeleri ile çevrilidir. Karadeniz’e açılan kuzey sınırı boyunca yaklaşık 15 kilometrelik sahil şeridine sahiptir. İl merkezine uzaklığı yaklaşık 38 kilometredir. İlçenin nüfus yoğunluğu, coğrafi sınırlılığı ve doğal alanlarının kullanımıyla Rize’nin ortalamasına paralel seyretmektedir. Coğrafi konumu nedeniyle ulaşım ve lojistik açısından avantajlıdır. İlçe çay tarımı, kıyı balıkçılığı ve kırsal turizm faaliyetleriyle öne çıkan yerleşimlerden biridir.

^{Pazar (Kaynak:} Pazar Belediyesi⁾

Pazar’ın tarihi, MÖ 6. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Antik dönemde Athina adıyla bilinen bu yerleşim, Kolhis Krallığı’nın sınırları içinde yer almıştır. Yunan mitolojisinde Altın Post efsanesinde anılan coğrafyalardan biridir. Eski çağlarda Doğu Karadeniz’in ticaret noktalarından biri olarak bilinmiştir. Roma döneminde kıyı kasabası olarak gelişmiş, Bizans döneminde ise dini ve idari işlevler görmüştür.

Trabzon İmparatorluğu’nun yönetimine giren bölge, 1461 yılında Osmanlı Padişahı II. Mehmet’in Trabzon’u fethetmesiyle Osmanlı egemenliğine geçmiştir. Bu dönemde Lazistan Sancağı’na bağlı bir nahiye olan Pazar, Cumhuriyet’in ilanından sonra 1928’de ilçe statüsü kazanmıştır. Athina ismi bu süreçte Türkçeleştirilerek “Pazar” olarak değiştirilmiştir. 1953 yılında Ardeşen ilçesinin kurulmasıyla doğudaki bazı köyler bu ilçeye bağlanmıştır.

Pazar ilçesi, Doğu Karadeniz Dağları’nın kuzey eteklerinde, Karadeniz kıyısına yaslanmış dar bir alanda yer almaktadır. Coğrafi yapısı itibarıyla sahilden itibaren yükselen yamaçlara ve dik eğimli vadilere sahiptir. Kıyı kesiminde yerleşim yoğundur; iç kesimlerde ise tarım ve yaylacılık yapılmaktadır.

İklimi tipik Karadeniz iklimidir. Yıl boyunca düzenli yağış ve yüksek nem görülmektedir. Yıllık ortalama sıcaklık 14,3°C, toplam yağış miktarı yaklaşık 2.250 mm’dir. Kışlar nadiren 0°C altına inerken, yazlar serin ve nemlidir. Yağışlar yıl boyunca dengeli dağılmış olup sel ve heyelan riski bulunmaktadır. Mikroklima etkisiyle yüksek kotlardaki bazı yerleşimlerde kısa süreli iklimsel değişiklikler görülebilir.

2024 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre Pazar ilçesinin toplam nüfusu 31.776’dır. Nüfusun 15.981’i kadın, 15.795’i erkektir. İlçede şehir merkezinde yaşayan nüfus fazladır, ancak kırsal mahallelerde de yerleşim sürmektedir. Pazar’da 1 merkez belediye ve 48 köy bulunmaktadır. Nüfusun büyük kısmı eğitim, kamu hizmetleri ve tarımsal üretim alanlarında çalışmaktadır. Genç nüfusun, üniversite ve istihdam nedeniyle büyükşehirlere göç ettiği görülmektedir. Yaz aylarında geçici nüfus artışları yaşanabilmektedir.

Pazar ilçesinin ekonomisi tarım ve hizmet sektörüne dayalıdır. En yaygın tarımsal faaliyet çay üretimidir. 1940’lı yıllardan bu yana devam eden çay tarımı, bölge ekonomisinde merkezi rol oynamaktadır. İlçede birçok özel çay fabrikası ve kooperatif bulunmaktadır. Ayrıca fındık, kivi, mısır ve bazı sebzeler de üretilmektedir. Kıyı kesimlerinde balıkçılık yapılmakta olup, kalkan, istavrit, hamsi ve barbun gibi türler avlanmaktadır.

Ticaret sektörü yerel tüketim ve tarımsal ürünlerin satışı etrafında gelişmiştir. Sanayi faaliyetleri sınırlı düzeydedir; küçük ölçekli gıda işleme ve marangoz atölyeleri bulunmaktadır. Çay sektöründeki nitelikli iş gücü ihtiyacı, bölge ekonomisinde yapısal değişim sürecine neden olmuştur.

Pazar ilçesi, ormanlık alanları, akarsuları ve yaylalarıyla doğa turizmine uygun bir yapıya sahiptir. İlçede yer alan Kız Kalesi, Karadeniz açıklarındaki konumuyla dikkat çeken yapılardan biridir. İlçenin yaylaları, yaz aylarında ziyaretçi çeken alanlar arasında yer almaktadır. Sahil boyunca yürüyüş yolları, sosyal alanlar ve kamp bölgeleri oluşturulmuştur.

Kültürel yaşamda Laz müziği, horon ve kemençe gibi unsurlar öne çıkar. Yayla göçleri, imece geleneği ve yerel şenlikler bölgenin geleneksel uygulamaları arasında yer alır.

Mutfak kültüründe Rize’ye özgü yemek çeşitleri Pazar’da da yaygındır. Karalahana çorbası ve sarması, mısır ekmeği, muhlama, hamsili pilav, laz böreği, pepeçura ve turşu kavurma gibi yemekler sıklıkla tüketilir. Yayla sütüyle yapılan peynir ve yoğurt gibi ürünler, yerel tüketimde önemli bir yere sahiptir.