Ana YazarBeyza Baran BOZ13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0009-0007-8128-6985

Dünya Sağlık Örgütü Anayasası ve 1978 Alma-Ata Bildirgesi, sağlığı “Yalnızca hasta olma veya sakat olmama hâli değil, fiziksel, zihinsel ve sosyal anlamda tam bir iyi olma hâli” olarak tanımlanmıştır. Sağlık hakkı ise yaşam hakkı ile değerlendirilmiş ve uluslararası belgelerde bu ifadeye çok fazla önem verilmiştir. Yaşam hakkı ve sağlık hakkı, kişinin anne rahmine düştüğü andan başlayıp ölüm anına kadar sürer. Bu hak sadece hastalık durumunda kazanılan bir hak olmayıp yaşayan her insanın ömrünün sonuna kadar sahip olduğu haklardan biridir. Yani sadece hastalığı tedavi etmekle kalmayıp koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında sağlığı tehdit edebilecek durumları da kapsamaktadır (Döner, 2015).Sağlık hakkına, uluslararası belgelerde ilk olarak İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nde yer verilmiştir. 1948 tarihli bildirgenin 25. maddesine göre, “Herkesin, kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir” (UN, 2023). Burada sağlık hakkı yaşam hakkı ile ilişkilendirilmiştir. Bu düzenleme, sağlık hakkının ayrı ve bağımsız bir hak olarak tanınması bakımından büyük önem taşımaktadır.İsrail’in uzun yıllardır Gazze’ye yönelik devam ettirdiği saldırıların şiddeti, Ekim 2023‘ten itibaren artış göstermiş, sağlık kavramını kapsayan her ilke, hak, kurum, kuruluş hatta terim hasar görmüş, uluslararası hukuk ve insani normlar önemsenmediğinden keyfi uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Filistin halkı fiziksel ve ruhsal açıdan zarar görmüş, tüm sosyal alanları kısıtlanmış, temel yaşam ihtiyaçlarına erişimleri engellenmiştir. Filistin Merkez İstatistik Bürosuna ait verilere bakıldığında ortalama 2 milyon insanın yaşadığı Gazze’de Ekim 2023‘ten itibaren on binlerce kişinin hayatını kaybettiği, iki yüz bine yakın insanın yaralandığı, neredeyse herkesin yerinden edildiği, on binlerce kişinin tutuklandığı ve 170 binin üzerinde binanın hasar gördüğü raporlanmıştır【1】 (PCBS, 2025).İsrail’in saldırılarının daha ilk dönemlerinde Gazze’deki sağlık koşullarının kritik bir seviyeye ulaştığı ve yaralıların temel sağlık hizmetlerine erişiminin engellendiği görülmüştür. Sağlığa ilişkin tüm parametlerde erişim kısıtlılığını göstermektedir. Şu anda Gazze’de yaralıların sağlık hizmeti alabileceği bir hastane bulunmadığı ve elektrik, su, yakıt, gıda【2】 ve ilaçlara erişimin engellendiğini belirtilmektedir. Ayrıca Gazze’de su ve sanitasyon hizmetlerinin kesintiye uğraması, su kaynaklarının kirlenmesine yol açarak salgın hastalık riskini artırmıştır【3】. Sağlık çalışanları ise sınırlı kaynaklarla hayatta kalmaya çalışan Filistin halkı için zor koşullarda sağlık hizmeti sunmaya devam etmektedir. Yaşam hakları gasp edilen Gazzelilerin sağlık haklarına ulaşımı her geçen gün zorlaşırken hizmet sunan doktor, hemşire ve diğer sağlık personelinin de sıklıkla hedef alındığı raporlara yansımaya devam etmektedir【4】 (UN News, 2023).Sağlık hakkı, temel ve evrensel bir insan hakkıdır. Her insan, bu hakka ulaşma özgürlüğüne sahip olmalıdır. Sağlık hakkı olmadan diğer insan haklarının kullanılması da güçleşmektedir. Temel özgürlükler ve insan haklarını açıklamak ve tanıtmak amacıyla yazılan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve diğer Birleşmiş Milletler belgeleri de bunu onaylar. Ancak tüm bunlar ve diğer hukuk kuralları esas alındığında Filistin’de ve bilhassa Gazze’de İsrail’in hiç bir yaşam ve sağlık hakkını gözetmediği ve suç işlediği ortadadır.