Silahi Mehmet Paşa Camii

^{Silahi Mehmet Paşa Camii} (Eyüpsultan Belediyesi)

Silahi Mehmet Paşa Camii (veya Silahi Mehmed Bey Mescidi), İstanbul'un Eyüpsultan ilçesinde, Nişanca Mahallesi Zal Paşa Caddesi üzerinde konumlanan, 16. yüzyıla tarihlendirilen Osmanlı dönemine ait bir ibadet yapısıdır.^【1】

Yapının banisi, Fatih Sultan Mehmed’in silahşoru olduğu belirtilen Silahşör Mehmed Bey'dir.^【2】

Karşısında bulunan 1577 tarihli Zal Mahmud Paşa Camii’nden daha önce inşa edildiği ve bölgedeki mahallenin ismini bu mescitten aldığı verisi, yapının 1577 öncesine ait olduğunu göstermektedir.^【3】

Yapının mimarı hakkında kesin bir belge bulunmamasına rağmen, şerefesiz minare tasarımı gibi özellikler nedeniyle bazı araştırmacılar tarafından Mimar Sinan eseri olabileceği öne sürülmüştür; ancak Mimar Sinan’ın eser listelerini içeren tezkerelerde adının geçmemesi bu görüşün tartışmalı kalmasına yol açmıştır.^【4】

Mescit, dıştan 8.00 x 8.10 metre boyutlarında kare planlı bir şemaya sahiptir. Duvarlar, iki sıra tuğla ve bir sıra taştan oluşan almaşık örgü tekniğiyle inşa edilmiştir.^【5】

Yapının üst örtüsü, dıştan kırma çatı ile örtülüyken içten bir kubbe ile desteklenen çift örtü sistemine sahiptir ve dört yönde iki sıra kirpi saçak ile ana yapıya bağlanmaktadır. Giriş cephesi alışılmışın dışında batı yönünde yer almaktadır. Yapıda çift sıra pencere düzeni uygulanmış olup, alt sıra pencerelerde lokma parmaklıklar kullanılmıştır.^【6】

Caminin en dikkat çekici özelliklerinden biri, minaresinin ana yapıdan tamamen bağımsız (müstakil) olarak konumlandırılmasıdır. 10.40 metre yüksekliğindeki minare, mescidin güneyinde yer alır ve kare kaidesi almaşık örgü tekniğiyle yapılmıştır. Çokgen biçimli gövdeye sahip olan minarenin şerefesi gövdeden dışarı taşmayacak şekilde tasarlanmıştır. Minarenin üstü kurşun kaplı poligonal bir külah ile örtülüdür.^【7】

Yapı kompleksinin bir parçası olan türbe, dıştan 3.30 x 3.64 metre boyutlarında, kesme taş örgülü ve aynalı tonoz örtülüdür. Türbe içerisinde Silahi Mehmed Bey ve Salih Paşa’nın kabirleri bulunmaktadır. ^【8】

Yapının hazirelerinde şahideler (mezar taşları) mevcuttur. Bu mezar taşları arasında 1770 tarihli Fatma Hanım, 1711 tarihli Ebû Bekir Paşa-Zâde ve 1779 tarihli Mehmed Emin Çavuş Ağa gibi şahıslara ait kitabeler bulunmaktadır.^【9】

Silahi Mehmed Bey Mescidi, tarihsel süreçte yapısal değişiklikler geçirmiştir. 1928 yılında kadro dışı bırakılarak kapatılan ve uzun süre harap durumda kalan yapı, en kapsamlı onarımını 1963 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından görmüştür.^【10】

Yapıya son dönem müdahalesi olarak, 1997-2002 yılları arasında kadınlar bölümü, abdesthane ve tuvaletler eklenmiştir.^【11】 2009 yılında ise Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından yeni bir onarım çalışması daha gerçekleştirilmiştir.^【12】