Nişancı Mustafa Camii

Nişancı Mustafa Paşa Camii, İstanbul ili Eyüpsultan ilçesi Nişancı Mahallesi’nde yer alan 16. yüzyıl Osmanlı dönemi yapısıdır.

^{Nişancı Mustafa Paşa Camii} (İ.B.B. Kültürel Miras Koruma Müdürlüğü)

Cami, bulunduğu semte adını veren ve Osmanlı bürokrasisinde önemli görevler üstlenmiş olan Nişancı Celâlzâde Mustafa Paşa tarafından inşa ettirilmiştir. Yapı, mimari açıdan Mimar Sinan’ın eserleri arasında yer almaktadır.^【2】

Caminin üzerinde bir inşa kitabesi bulunmamakla birlikte, çeşitli kaynaklarda yapım tarihi 950 (M. 1543) olarak belirtilmektedir. Banisi Mustafa Paşa, Kanuni Sultan Süleyman döneminde 23 yıl boyunca nişancılık yapmış, Zigetvar seferine katılmış ve padişahın vefatı sırasında yanında bulunmuştur.

Paşa, II. Selim’in cülusunda tekrar nişancılık görevine getirilmiş ve 975 (1567) yılındaki vefatına kadar bu görevde kalmıştır. Cami, 18. yüzyılda geçirdiği yangınlarda zarar görmüş ve bu süreçte önemli ölçüde yenilenmiştir.^【3】

Nişancı Mustafa Paşa Camii, kareye yakın bir plan şemasına sahiptir ve moloz taş malzeme kullanılarak yığma sistemde inşa edilmiştir. Yapının üzeri ahşap tavan ve kırma çatı ile örtülüdür. Harim mekânı, iki sıra pencere dizisiyle aydınlatılmakta olup kuzey duvarında fevkanî bir mahfil yer almaktadır.

Caminin son cemaat yeri 1975 yılında aslına uygun şekilde yeniden yapılmıştır. Caminin kuzeybatı köşesinde bulunan minaresi poligonal gövdeli bir yapıya sahiptir. Minare kaidesi ve şerefesi kesme taş malzeme ile inşa edilmişken, gövdenin diğer kısımları çimento sıvalıdır. Yapının şerefe kısmına kadar olan bölümü özgünlüğünü korumaktadır.^【4】

^{İç Kısım} (İ.B.B. Kültürel Miras Koruma Müdürlüğü)

Caminin kıble tarafında ve çevresinde, 18. ve 19. yüzyıllara tarihlenen geniş bir hazire alanı bulunmaktadır. Bu hazirede banisi Mustafa Paşa’nın yanı sıra dönemin önemli şahsiyetleri de gömülüdür. Mustafa Paşa’nın kabri, 975 (1567) tarihli, yuvarlak şahideli bir lahit şeklindedir. Mezar taşı kitabesinde "İlâhi rahmet eyle Mustafa'ya 975" ifadesi yer almaktadır.^【5】

Hazirede bulunan diğer önemli mezarlar şunlardır:

• Nişancı Celâl-Zâde Mustafa Paşa (Nişâni Mustafa Paşa ibn-i Celalüddin Tosyalı).
• Salih Efendi (Mustafa Paşa'nın kardeşi).
• Aişe (Mustafa Paşa’nın hatunu).
• Beğlikci Süleyman Efendi.
• Aişe Hâtûn (Defterdar Mehmed Paşa'nın kardeşi Ahmed Efendi'nin kızı).
• Mustafa Efendi (Defterdar Mehmed Paşa'nın kardeşi Ahmed Efendi'nin damadı el-hac Ahmed Ağa'nın oğlu).
• Mustafa Paşa ibn-i El-hac Mehmed Paşa.
• Elhac Osman Efendi (Galata kazasından).
• El-Hac Hasan Ağa (Menemen Voyvodası).
• Fatma Hatun (Galata Kadısı Osman Efendi'nin kız kardeşi).
• Şeyh Mustafa Efendi (Şeyh Murad Şeyhi Ali Efendi'nin damadı).
• Mehmed Efendi (Rami Mehmed Paşa Mektebi hocası).
• Hanife Hanım (Yeniçeri-Zâde el-hac Ahmed Ağa'nın kayınvalidesi).
• El-hac Ali Ağa (Sadr-ı sabık Selim Paşa'nın iç oğlanbaşı havası).
• Ferahnak Emin Efendi (Tarikat-i Nakşibendiyye'den).
• El-hac Şeyh'ül-kurra Hafız Mustafa Necib Efendi.
• Şerife Fâtıma Hanım (Necib Efendi'nin kızı).
• Mustafa Efendi (Rami Mehmed Paşa Mektebi hocası).
• Hace Zeliha Hanım (Necib Efendi'nin eşi ve Hacı Tahsin Efendi'nin annesi).^【6】