Ana Yazarİsmet TUNÇ13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-4767-8412

Öjenizm, Charles Darwin’in kuzeni Francis Galton’ın çeşitli çalışmalarından ortaya çıkan ve evrim teorisinin sonuçlarına uygun olarak üstün ırk yaklaşımlarını desteklemek amacıyla sistematize edilen bir düşünce ve yaklaşımı ifade etmektedir. Galton, özellikle Büyük Britanya toplumunda ayrıcalıklı olarak kabul edilen kişilerin atalarının yaratılıştan itibaren bilişsel olarak başkalarından üstün olduğuna dair araştırmalar yaparak insanlar arasındaki farklılığa bilimsel dayanaklar elde etmeye çalışmıştır (Hallanger, 2005, 2879). Bu gibi çalışmalar ve antropolojinin üstün ırk konusundaki pozitivist yaklaşımları, Avrupalıların sömürgeleştirdikleri insanlar üzerindeki yaklaşımları için dayanak oluşturmuştur (Tunç, 2021: 28 vd).Öjenizm yaklaşımı, beyaz tenli ve teknolojik olarak üstün olan Avrupalıları diğer uluslar karşısında avantajlı duruma getiren bir bilimsel dayanak olarak kullanılmıştır. Böyle bir anlayış, özellikle Almanya’da “saf ırk” düşüncesiyle başta Yahudiler olmak üzere, diğer grupların Almanlardan ayrışması için bir dizi insanlık dışı uygulamalara neden olmuş ve “Yahudi soykırımına” zemin hazırlamıştır. Sonrasında Yahudiler, büyük bir mağduriyet literatürü oluşturmuş ve yok olmaktan kurtulan bir halkın destansı anlatımını her daim gündemde tutmuştur (Finkelstein, 2023).Öjenizm mağduru bu Yahudi toplumunun içinden çıkan siyonistler pozitivist ve ideolojik düşüncelerle bir tür dinî öjenizmi savunmaya ve uygulamaya başlamışlardır. Özellikle Yahudi halkının seçilmişlik düşüncesini (Bakış, 2023) alarak kendilerini diğer inanç mensuplarından daha kutsal ve daha özel kabul ettirmeye çalıştıkları bir kutsal kitap anlatısı benimsemişlerdir (Çıkış/3; Meral, 2021; Tunç & Elçe, 2024). Hz. İbrâhim ile başlatılan ve Tanrı ile ahitleşme iddiası taşıyan seçilmişliğe inanan bu grubun temel düşüncesi, kendileri dışındaki herkes üzerinde her türlü tasarrufta bulunma hakkı elde etmektir. Bu düşüncelerin kaynağı genellikle Tevrat olarak gösterilir (Yaratılış/12) ve böylece meşru bir zemin oluşturulmak istenir. Hatta 1948 yılında bir dizi düşünsel ve teolojik zihin değişikliklerine yol açacak modern İsrail’in kuruluşuna giden süreçte önemli bir figür olan Theodor Herzl, atalarının seçkin(!) ırkına vurgu yapmayı ihmal etmemiştir. O, “toplumumuzun ırkı kendine özgüdür; biriciktir” söylemi ile üstünlük düşüncesini açıkça ifade etmiştir (Herzl, 2014: 102).Yahudi düşüncesi nezdinde tek doğru yol, Yahudilik olduğu için diğer inanç mensupları nihayetinde doğru yolu bulacaklardır (Eisen, 1951: 13). Seçilmişlik ile kutsal metin temelli vadedilmiş toprak anlayışı, üstenci (indirgemeci) bir politika doğurmuş ve siyonizm bir ideoloji olarak rehber edinilerek Filistin’de bir Yahudi devletinin kurulması sağlanmıştır. Bu bağlamda bir tür kamu hukuku düşüncesi ileri sürülerek Filistin’deki Yahudi topluluğunun güvence altına alınacağı düşünülmüştür (Husan, 2014, 967). Böylece devletin ve doğal olarak halkı korumanın yasal dayanağı, teo-politik açıdan üstün ırk düşüncesinin meşrulaştırılmaya çalışılan zemini olmuştur. O zaman Yahudilerin seçilmiş olduğuna dair inanç, ahit ve kutsal toprak merkezli yaklaşım Yahudi öjenizmini doğurmuştur denebilir.İsrail, 1948’den bu yana Filistin topraklarında işgal, yağma ve zorla yerinden etme gibi sistematik ve hukuksuz eylemlerini sürdürmektedir. Özellikle 7 Ekim 2023’teki gelişmeleri bahane ederek, bölgenin asıl sahibi olan Filistin halkına yönelik saldırgan politikalarını daha da şiddetlendirmiş ve bu saldırıları ölçüsüz bir köktenci soykırım boyutuna taşımıştır. İsrail’in bu yaklaşımı, yalnızca Filistinlilere karşı değil, Yahudi olmayan tüm grupları hedef alan ayrımcı ve aşağılayıcı bir zihniyetin ürünüdür. Bu durum, İsrail’in izlediği politikaların arkasındaki Yahudi öjenizmi düşüncesinin çarpıcı bir tezahürü olarak değerlendirilebilir.Okuma ÖnerileriAttias, Jean-Christophe & Benbassa, Esther (2002). Paylaşılamayan Kutsal Topraklar ve İsrail, çev.: Nihal Önal. İstanbul: İletişim Yayınları Barca, İbrahim (2024). Gazze: Postmodern Soykırımın Anatomisi. İstanbul: Siyer Yayınları. Black, Ian (2018). Komşular ve Düşmanlar: Filistin ve İsrail’deki Araplar ve Yahudiler 1917-2017, çev.: İrem Sağlamer. İstanbul: Pegasus Yayınları. Hollstein, Walter (1975). Filistin Sorunu, Filistin Çatışmasının Sosyal Tarihi, çev.: Cemal A. Ertuğ. İstanbul: Yücel Yayınları. Ülken, Hilmi Ziya (1944). Yahudi Meselesi. İstanbul: Raşit Bütün Matbaası.