Erken Yaşamı ve Ailesi

Çocukluğu ve İlk Yılları (1940–1956):

Edson Arantes do Nascimento, bilinen adıyla Pelé, 23 Ekim 1940’ta Brezilya’nın Minas Gerais eyaletindeki Três Corações kasabasında doğdu. Futbolcu bir baba olan João Ramos do Nascimento (“Dondinho”) ve Celeste Arantes’in oğludur. Ailesi maddi zorluklar yaşadı ve Pelé, genç yaşta ailesine destek olmak için çeşitli işlerde çalıştı. Pelé, çocukluğunda ekonomik sıkıntılar içinde büyüdü. Ailesi, São Paulo eyaletine bağlı Bauru kentine taşındığında Pelé, ayakkabı boyacılığı ve çay servisi gibi küçük işler yaparak ailesine katkı sağladı.

Futbola olan ilgisi, sokaklarda oynadığı maçlarla başladı. Babasının futbola olan ilgisi, Pelé’nin kariyerine yön verecek ilk etkilerden biri oldu. İlk başlarda “Dico” lakabıyla tanınırken, daha sonra “Pelé” adını aldı. Çoğunlukla çorapların içine gazete doldurarak yaptığı toplarla futbol oynardı.

İlk kez amatör futbol kariyerine Bauru Athletic Club’ın genç takımında başladı. Koçu olan eski milli futbolcu Waldemar de Brito, Pelé’nin olağanüstü yeteneğini fark ederek onu 15 yaşında Santos FC’ye götürdü. Burada profesyonel kariyerinin temelleri atıldı.

Pelé

Futbol Kariyeri

Santos Yılları ve Yükselişi (1956–1974):

Pelé, 7 Eylül 1956‘da, 15 yaşındayken Santos formasıyla ilk profesyonel maçına çıktı. İlk maçında etkileyici bir performans sergileyerek dikkatleri üzerine çekti. Kısa sürede takımın en önemli oyuncularından biri haline geldi. Santos formasıyla 19 yıl boyunca sayısız başarıya imza attı. Kulüp düzeyinde toplamda 643 resmi gol attı. Santos ile altı Brezilya ligi şampiyonluğu, iki Copa Libertadores ve iki Kıtalararası Kupa kazandı. 1957 sezonunun sonunda São Paulo Eyalet Ligi’nde gol kralı oldu. Bu başarı, henüz 16 yaşındayken Brezilya Millî Takımı’na çağrılmasını sağladı.

Pelé’nin Santos’taki dönemi, kulüp futbolunun altın çağlarından biri olarak kabul edilir. Takım, onun liderliğinde 6 Brezilya şampiyonluğu, 2 Copa Libertadores (1962, 1963) ve 2 Kıtalararası Kupa (Intercontinental Cup) kazandı. 1962’de Avrupa Şampiyonu Benfica’ya attığı 3 gollük performans, hâlâ futbol tarihindeki en dominant bireysel finallerden biri olarak anılır.

Bu dönemde Pelé, dünyanın en çok tanınan ve en çok izlenen sporcusu haline geldi. Uluslararası maçlar ve turneler sayesinde Brezilya dışındaki futbolseverlerin de hayranlığını kazandı.

Pelé ve Ödüller

New York Cosmos (1975–1977):

1975’te Pelé, New York Cosmos ile sözleşme imzalayarak Amerika Birleşik Devletleri’nde futbolun popülerleşmesine katkıda bulundu. Cosmos formasıyla 64 maçta 37 gol attı. 1977’de futbolu bıraktı.

Pele. Photo: Bettmann Archive

Milli Takım Kariyeri

Pelé, Brezilya Milli Takımı formasıyla 92 maçta 77 gol attı. 1958, 1962 ve 1970 FIFA Dünya Kupaları’nda şampiyonluk yaşadı. 1958’de 17 yaşındayken İsveç’e karşı finalde iki gol atarak dikkat çekti. 1970 Dünya Kupası’nda ise takımının lideri olarak öne çıktı ve turnuvanın en iyi oyuncusu seçildi.

Kariyer İstatistikleri:

• Toplam Resmi Maç Sayısı: 812
• Toplam Resmi Gol Sayısı: 757
• Toplam Resmi Olmayan Maçlar Dahil Gol Sayısı: 1.283

Milli Takım ve Dünya Kupası Başarıları (1957–1971):

Pelé, millî takım kariyerine 1957’de Arjantin’e karşı attığı golle başladı. En büyük çıkışı 1958 FIFA Dünya Kupası’nda yaptı. Henüz 17 yaşındaydı ve turnuvanın finalinde İsveç’e iki gol attı. Turnuvayı 6 golle tamamlayarak dünya sahnesine damga vurdu.

• 1962 Dünya Kupası’nda grup aşamasında sakatlandı ama Brezilya kupayı kazandı.
• 1966 Dünya Kupası, İngiltere’de oynandı. Pelé bu turnuvada ağır faullere maruz kaldı ve Brezilya grup aşamasında elendi.
• 1970 Dünya Kupası Meksika’da düzenlendi. Bu turnuva Pelé’nin ulusal takım kariyerinin zirvesi oldu. Brezilya, tarihin en iyi kadrolarından biriyle şampiyon oldu. Pelé; finalde İtalya’ya karşı 1 gol attı, 2 asist yaptı ve üçüncü kez Dünya Kupası’nı kazanan tek futbolcu oldu.
• Millî formayla çıktığı 92 maçta 77 gol attı.

ABD Yılları ve Futbolun Küreselleşmesi (1975–1977):

• Futbol kariyerinin son yıllarında Pelé, 1975’te ABD’ye giderek New York Cosmos ile sözleşme imzaladı. Amerikan futbol ligi NASL’in tanıtım yüzü haline geldi. O dönemde futbola ilgi az olan ABD’de, futbolu popülerleştirmeye büyük katkıda bulundu.
• Cosmos formasıyla 64 maçta 37 gol attı. 1977’de, New York Cosmos ile Santos FC’nin özel maçında, her iki takımın formasını giyerek kariyerine sembolik bir şekilde veda etti.

Futbol Sonrası Hayatı ve Uluslararası Rolleri (1978–2022):

• Futbolu bıraktıktan sonra Pelé, dünya genelinde tanınan bir marka haline geldi. UNESCO İyi Niyet Elçisi, UNICEF destekçisi, Brezilya Spor Bakanı (1995–1998) görevlerinde bulundu. Özellikle sporda yolsuzlukla mücadele ve çocukların eğitimi için kampanyalar yürüttü.
• 1999’da IOC tarafından 20. yüzyılın en büyük sporcusu seçildi. Time dergisi tarafından da 20. yüzyılın en etkili 100 kişisi arasında gösterildi.
• Pelé’nin hayatı, “Pelé: Birth of a Legend” (2016) gibi biyografik filmlere konu oldu.

Aldığı Ödüller

• FIFA Ballon d'Or Prix d’Honneur (2014),
• FIFA Yüzyılın Oyuncusu (1999),
• BBC Yüzyılın Sporcusu (1999),
• Laureus Yaşam Boyu Başarı Ödülü (2000),
• FIFA Dünya Kupası Altın Top (1970),
• Brezilya Liyakat Nişanı (1967),
• Guinness Dünya Rekorları Sertifikası (en fazla hat-trick),
• IOC Yüzyılın Sporcusu (1999)

Pelé’nin Aldığı Nişanlar ve Onursal Unvanlar

• Brezilya Liyakat Nişanı (Ordem do Mérito),
• Fransa Légion d’Honneur (Şövalye Nişanı),
• Birleşmiş Milletler UNESCO Barış Elçisi Unvanı,
• Brezilya Spor Liyakat Nişanı,
• Honorary British Knighthood (İngiltere’den fahri şövalyelik unvanı),
• FIFA Onursal Altın Top (Ballon d'Or Prix d’Honneur),
• Birleşmiş Milletler’den İnsan Hakları Onur Ödülü (1977),
• Honorary Doctorates (çeşitli üniversitelerden fahri doktora unvanları)

Kazandığı Önemli Maçlar

• Brezilya – İsveç 5-2, 29 Haziran 1958 (1958 Dünya Kupası Finali),
• Brezilya – Çekoslovakya 3-1, 17 Haziran 1962 (1962 Dünya Kupası Finali),
• Brezilya – İtalya 4-1, 21 Haziran 1970 (1970 Dünya Kupası Finali),
• Santos – Benfica 5-2, 11 Ekim 1962 (Kıtalararası Kupa Finali),
• Santos – Milan 4-2, 16 Kasım 1963 (Kıtalararası Kupa Finali rövanş),
• New York Cosmos – Santos 2-1, 1 Ekim 1977 (Pelé’nin jübile maçı)

Kişisel Hayatı

Pelé, üç kez evlendi ve yedi çocuğu oldu. İlk evliliğini 1966’da Rosemeri dos Reis Cholbi ile yaptı ve bu evlilikten üç çocuğu oldu: Kelly Cristina, Edson (“Edinho”) ve Jennifer. 1981’de ünlü Brezilyalı televizyon sunucusu Xuxa ile ilişki yaşadı. 1994’te Assíria Nascimento ile evlendi ve bu evlilikten ikiz çocukları oldu: Joshua ve Celeste. 2016’da Marcia Aoki ile üçüncü evliliğini gerçekleştirdi.

Sosyal Sorumluluk Projeleri

Pelé, futbol sonrası dönemde UNICEF ve UNESCO gibi uluslararası kuruluşlarla çalışarak çocuk hakları ve eğitimi konularında aktif rol aldı. Ayrıca, Brezilya’da sporun gelişimi ve genç yeteneklerin desteklenmesi için çeşitli projelerde yer aldı.

Son Yılları ve Vefatı

Pelé, 2021 yılında kolon kanseri teşhisi aldı. Uzun süren tedavi süreci sonunda, 29 Aralık 2022’de São Paulo’da hayatını kaybetti. Vefatı, dünya genelinde büyük üzüntüyle karşılandı ve futbol camiası tarafından saygıyla anıldı.

Mirası

Pelé, futbol tarihinin en büyük oyuncularından biri olarak kabul edilir. Oyun stili, saha içindeki zekâsı ve golcülüğüyle nesiller boyu futbolculara ilham kaynağı olmuştur. Futbolun “Kralı” olarak anılan Pelé’nin mirası, dünya çapında futbolseverler tarafından yaşatılmaktadır.

Pelé (Yapay zeka tarafından oluşturulmuştur.)

Ek Bilgiler

• Lakabı: “Siyah İnci” 
• Kırılmayan Rekor: Pelé’nin babası Dondinho, bir maçta 5 kafa golü atarak bu alanda bir rekor kırmıştır. Pelé, kariyeri boyunca bu rekoru kıramamıştır. 
• Unutulmaz Anı: 1967’de Nijerya’daki iç savaş sırasında, Pelé’nin Lagos’ta oynayacağı bir maç için 48 saatlik ateşkes ilan edilmiştir. 
• Modern Futbol Hareketleri: Pelé, günümüzde ikonikleşmiş birçok futbol hareketini ilk uygulayan oyunculardan biri olmuştur. 
• Film: 2016 yılında “Pelé: Bir Efsanenin Doğuşu” adlı biyografik film yayınlanmıştır.

Pele'nin Harikalar Yarattığı 1958 Dünya Kupası, TRT Arşivi, YouTube

Pele -Top 10 Impossible Goals Ever, Sports 360, YouTube