Ana YazarZafer ERGİNLİ13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-0086-0639

Sâmî Hz. Nuh’un oğlu Sâm’ın soyundan gelenlere verilen isimdir. Dolayısıyla antisemitizm en genel anlamıyla Sâmî karşıtlığını ifade eder. Her ne kadar etimolojisini merkeze alan bir kullanım olsa da kavramın tarihsel ve ideolojik nedenlerle farklı kullanımlarına da rastlanmaktadır. Özellikle siyonizmin kavramları araçsallaştırması, manipüle etmesi ve propaganda malzemesi yapması antisemitizm söz konusu olunca çok daha belirgin hale gelmektedir. Siyonist etki baskın olsa da literatürde antisemitizmin, dört farklı şekilde kullanıldığı görülmektedir.1. Antisemitizmi etimolojisine uygun kullananlar, Sâmî kavimlerin sadece Yahudilerdenibaret olmadığının altını çizerler. Sâmî kavimler arasında Akadlar, Babilliler, Asurlular,Amurrular, Arâmîler, Süryânîler, Ken’anlılar, Nabatîler, Fenikeliler, İbrânîler, Araplarve Habeşler yer alırlar. En kalabalık Sâmî grubunu diğerlerinden çok daha fazlaolan Araplar oluştururlar (krş. Tekvin, 10, 21-31; Demircan, 2009: 75-76; Greenberg,2007; Rabin, 2007: 280-281; Lewis, 2004: 36-53). Onun için siyonist tezlere uzak kal-mayan araştırmacılar bile bu problemi aşmak ve belki de “Yahudi düşmanlığını”daha çok öne çıkarmak için “yeni antisemitizm” terimini tercih ederler【1】 (Lewis,2004: 265-292; Porat, 2007: 244-245; Laqueur, 2008: 1-20).2. “Yahudi düşmanlığı” anlamında “antisemitizm” çok yaygın bir kullanıma sahiptir.Siyonistler tarafından da benimsenen bu kullanımda kavram, doğrudan Yahudilerile ilişkilendirilir (bk. Holocaust Encyclopedia, 2024). Genel anlamda Yahudi düş-manlığının iki versiyonundan söz edilebilir.A. Antisemitizm siyonizm propagandasına uygun bir biçimde “anti-siyonizm”ve “yeni antisemitizm” ile irtibatlandırılır (Porat, 2007: 141 vd.). Yahudilerle si-yonizm’i özdeşleştiren bu girişim, anti-siyonist Yahudileri ve Doğu’da özel-likle Orta Doğu’da, Batılı ülkelerde olduğu gibi bir Yahudi düşmanlığının ol-madığını görmezden gelir.B. Yahudi düşmanlığı anlamında antisemitizmin ikinci versiyonu konuyuHristiyanlık inancına bağlar. Buna göre meselenin kaynağı Hz. Îsâ’nınYahudiler tarafından öldürülmesidir. Gerçekten de Hristiyanlar arasında an-tisemitizmin yaygınlığı bu çerçeveye oturmaktadır. Zaman zaman siyonist tez-lerin etkisinde kalan meşhur tarihçi Bernard Lewis de Hristiyanlar arasındayaygın olan Yahudi düşmanlığını, Hristiyanlıkta bulunan “Yahudilerin tanrıkatili olduğu” öğretisiyle anlamlandırır. Ona göre Müslümanlar çocuklarınaböyle bir inancı empoze etmediklerinden Araplar arasında batılı anlamda birantisemitizme rastlanmaz (Lewis, 2004: 124).3. Antisemitizmin modern dönemlere özgü olduğunu düşünen entelektüeller kavramındinsel yönünden ziyade seküler tarafını öne çıkarırlar. Hannah Arendt (1906-1975)ve onu takip eden birçok düşünür, yazılarında konuyu modern çağla sınırlı tutmave felsefî açıdan inceleme eğilimi taşırlar (Arendt, 2014). Arendt’e göre modern an-tisemitizm, 1807’de Napolyon Bonapart’ın yenilmesinden sonra Prusya’da refor-mistler arasında başlamış (Arendt, 2014: 65) ardından yayılmıştır (Arendt, 2014: 74).Gerçekten de antisemitizm teriminin ilk olarak 1879 yılında bir Yahudi düşmanıolarak nitelenen gazeteci Wilhelm Marr (1819-1904) tarafından kullanılması veyapopülerleştirilmesi de (Lewis, 2004: 80-81; Laqueur, 2008: 21) bu düşünceyi güçlen-dirir. Arendt’in bu yaklaşımını eleştiren bazı siyonist çevreler; eski çağlara dayananbir antisemitizm olgusunun varlığının kabul edilmemesini eleştirirler (bkz. Laqueur,2008: 33-34)【2】. Hatta bunlardan biri olan Walter Laqueur Antik Çağ, Orta Çağ veAydınlanma dönemlerindeki antisemitizm düşüncesine modern çağdaki görünüm-lerinden daha geniş yer verir (Laqueur, 2008).4. Antisemitizm kavramının “yabancı düşmanlığı” anlamında kullanıldığına da şa-hit olunmaktadır. Filozof olarak tanınan ve sosyal bilimler metodolojisine önemlikatkılar sunan Karl Popper (1902-1994) meseleyi tam da bu çerçevede değerlendi-rir. Avusturya’da yaşadığı yıllarda【3】 onun deneyimi; antisemitizmin daha çok ya-bancı düşmanlığı olarak algılandığı yönündedir. Zira Birinci Dünya Savaşı sırasındaRusya’dan gelen “Doğulu Yahudiler” dahil olmak üzere tüm yabancılara yönelenbir tepki söz konusudur. Hatta Popper, siyonistler dahil Avusturya’da yaşayan birçokYahudi’nin de “yabancı Yahudilere karşı” tepkili olduğunu ve onlardan utandığınıgözlemlemiştir (Popper, 2006: 149-150). O zaman siyonistlerin de bu anlamda anti-semitik olabildiği sonucuna ulaşmak mümkündür【4】.Tüm bu farklı kullanımların yanında antisemitizmin farklı türlerinden ve zaman zaman görünür olan biçimlerinden de söz etmek mümkündür. Bu anlamda antisemitizm; (1) modern dönemlere has olan siyasi antisemitim; (2) geleneksel şekilde var olan kültürel antisemitizm (Arendt, 2014: 108-109); (3) Yahudilere karşı din kaynaklı olmayan önyargıları da kapsayan laik antisemitizm; (4) Yahudilerin ekonomik becerileri üzerinde yoğunlaşan ekonomik antisemitizm (5) Yahudileri şüphe uyandıran yabancılar ya da sadakat beslemeyen ve vatansever olmayan vatandaşlar olarak niteleyen milliyetçi antisemitizm ve (6) Yahudileri biyolojik açıdan ayrı, daha aşağı ve hatta işe yaramayan bir ırk olarak gördüğü iddia edilen ırkçı antisemitizm (Holocaust Encyclopedia, 2024) biçiminde sınıflandırılabilir.Gerçekten de yaşanan bir Yahudi düşmanlığı inkâr edilemez ancak siyonizm’e yönelen ya da İsrail politikalarına yönelen her eleştirinin siyonist çevrelerde antisemitizm ile yaftalanması ciddi bir sorundur. Bu çarpıtma bilinçli bir manipülasyon ve propagandanın ürünüdür ve asıl amaç Yahudilik ile siyonizmin ya da İsrail politikalarının özdeşleştirilmesidir. Oysaki anti-siyonist olan ve İsrail’i bir terör örgütü gibi gören Yahudilerin varlığı【5】 bu tezi çürütmektedir. Günümüzde antisemitizm kavramının medya ve akademide siyonist çevrelerin etkisiyle şekillendirildiği görülmektedir【6】. Bu durum, siyonizm’e ve İsrail’in politikalarına eleştirel yaklaşan bireyleri dışlamak, damgalamak ve cezalandırmak amacıyla antisemitizm suçlamasının stratejik bir araç olarak kullanılmasına yol açmaktadır. İsrail’in Ekim 2023 sonrasında gerçekleştirdiği ve soykırım boyutlarına varan eylemlerine karşı Batı ülkelerinde yükselen tepkilerde dahi bu suçlama, protesto eylemlerine katılanları, hatta yeterince karşı çıkmayan veya engellemeyenleri hedef alan bir baskı mekanizmasına dönüşmüştür【7】. Dolayısıyla antisemitizm, siyasi amaçlara hizmet eden ve meşru eleştirileri susturmak için araçsallaştırılan bir söylem haline gelmiştir.Okuma ÖnerileriAltwarg, Hadas vd. (2007). “Anti-Semitism (Trends in the 1980s)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 238-240). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Arendt, Hannah (2012). Kötülüğün Sıradanlığı: Adolf Eichmann Kudüs’te/Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil, çev.: Özge Çelik. İstanbul: Metis Yayınları.Aydın, Cemal & Yassıkaya, Sernur (2024). “Almanya Garaudy’yi de Yasakladı”. Yeni Şafak. Erişim Tarihi: 23.07.2025, https://www.yenisafak.com/dunya/almanya-garaudyyi-de-yasakladi-4619883.Aydın, Cemal (2020). “Garaudy, Roger”. TDV İslâm Ansiklopedisi, Ek-1, 463-466. Ankara: TDV Yayınları.Bauer, Yehuda (2007). “Anti-Semitism (Trends in the 1970s)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 233-238). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Curtis, Michael (2007). “Anti-Semitism (In the United States)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 229-233). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Eliav, Binyamin (2007). “Anti-Semitism (In the Soviet Bloc)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 226-229). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Finkelstein, Norman G. (2006). “Israeli Civil Libertarian’s Introduction to German Edition of Beyond Chutzpah”. Norman G. Finkelstein. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://www.normanfinkelstein.com/israeli-civil-libertarians-introduction-to-german-edition-of-beyond-chutzpah/.Finkelstein, Norman G. (2024). Holokost Endüstrisi Yahudi Acılarının İstismarı, çev.: Utku Umut Bulsun İstanbul: Kutadgu.Fleischer, Tzvi (2007). “Hate’s Revival”. Australia/Israel & Jewish Affairs Council . Erişim Tarihi: 23.07.2025, http://www.aijac.org.au/review/2007/32-5/antisem32-5.htm.Garaudy, Roger (2020). Şahitlerim, çev.: Cemal Aydın. İstanbul: Timaş Yayınları.Garaudy, Roger (2022). Yüzyılımızda Yalnız Yolculuğum Hatıralar, çev.: Cemal Aydın. İstanbul: Timaş Yayınları.Harkabi, Yehoshafat (2007). “Anti-Semitism (In Arab Countries)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 225-226). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Heper, Altan (2022). “Hannah Arendt’te Haklara Sahip Olma Hakkı”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 28 (2), 650-661.Hertzberg, Arthur & Gutmann, Joshua (2007). “Anti-Semitism (Emancipation and Reaction)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 214-216). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Hertzberg, Arthur (2007). “Anti-Semitism (Rusian and Central Europe-Between East and West-The Inter-War Period-e Early Postwar Period)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 221-225). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Kalmar, Ivan (2007). Is Islamophobia the New Antisemitism?. İstanbul: SETA.Klug, Brian (2004). “The Myth of the New Anti-Semitism”. The Nation. Erişim Tarihi: 23.07.2025, https://www.thenation.com/article/archive/myth-new-anti-semitism/.Lorin, Janet & Fitzgerald, Jordan (2024). “MIT Forced Into Spotlight After Harvard, Penn Presidents Ousted”. Bloomberg.Com. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-01-05/mit-forced-into-spotlight-after-harvard-penn-presidents-ousted.Marx, Karl (1997). Yahudi Sorunu, çev.: Niyazi Berkes. Ankara: Sol Yayınları.McLellan, David (1995). Karl Marx A Biography. London: Papermac.Palestine Legal & Center for Constitutional Rights (2015). The Palestine Exception to Free Speech A movement Under Attack in the US. Erişim Tarihi: 10.08.2025, https://ccrjustice.org/sites/default/files/attach/2015/09/Palestine%20Exception%20Report%20Final.pdf.Press, Eyal (2024). “The Problem with Defining Antisemitism”. The New Yorker. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://www.newyorker.com/news/persons-of-interest/the-problem-with-defining-antisemitism.Schudrich, Michael J. (2007). “Anti-Semitism (Trends in the 1980s)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 238-242). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Toury, Jacob (2007). “Anti-Semitism (Antisemitic Political Parties and Organizations)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 216-221). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Uzundere, Şeyma & Pala, Melike (2023). “Antisemitizm ve Antisiyonizm Kavramları Filistin’e Desteği Bastırmak için ‘Silah’ Olarak Kullanılıyor”. AA. Erişim Tarihi: 20.07.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/antisemitizm-ve-antisiyonizm-kavramlari-filistine-destegi-bastirmak-icin-silah-olarak-kullaniliyor/3072343.Weisman, Paul (2007). “Anti-Semitism (The Enlightenment)”. Fred Skolnik & Michael Berenbaum (Ed.), Encyclopaedia Judaica 2 (s. 213-214). Detroit: MacMillan Reference USA Thomson Gale/Keter Publishing House.Yılmaztürk, Murat (2009). “Siyasi Silah Olarak Antisemitizm”. Haksöz Haber. Erişim Tarihi: 19.07.2025, https://www.haksozhaber.net/siyasi-silah-olarak-antisemitizm-8957yy.htm.