Ana YazarRümeysa BİLEN13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-6261-2403

Fransızca “elle düzenlemek, ayarlamak” anlamına gelen manipuler fiili Latince manipulus “ele sığan şey, avuç” sözcüğünden türetilmiştir (EtimolojiTürkçe, t.y.). Olumsuz bir terim ve anti-sosyal bir davranış olarak kabul edilen “manipülasyon”; kendi emellerine ulaşmak için (manipülatörün) haksız, dürüst olmayan ve sinsice bir şekilde muhataplarının zaaflarını kullanarak onları kendi istek veya çıkarlarına karşı etkileme girişimidir. Bir iletişim sürecinde hedef bir kitlenin tutumlarını genellikle bir “öteki” aleyhine etkilemek için bilgi, enformasyon ve dilin kendisinin de manipüle edilmesi söz konusudur. Bu bağlamda Türk Dil Kurumu manipülasyonu “seçme, ekleme ve çıkarma yoluyla bilgileri değiştirme” olarak tanımlamaktadır (TDK Sözlükleri, t.y.). Bir iletişim sürecinde manipülasyon, kamuoyunun veya hedef kitlenin algılarını, motivasyonlarını ve tutumlarını dolayısıyla karar ve davranışlarını etkilemek amacıyla bilginin (kelimelerin, sembollerin, görsel ve işitsel materyallerin, vs.) birileri lehine ve diğerleri aleyhine anlam ve duygu taşıyacak şekilde çarpıtılması veya yanıltıcı bir biçimde sunulması süreci olarak tanımlanabilir.Manipülasyonun başarısı, farkına varılmayan veya varıldığında bir yalan veya aldatmadan ziyade taraflı bir çeviri veya yorum olarak gösterilebilmesine bağlıdır. Örneğin İsrail tarafından Yeşil Hat boyunca ve Batı Şeria’nın iç kesimlerinde inşa edilen duvar, uluslararası hukuk ve insan hakları perspektifinden ele alındığında, Filistin halkına yönelik sistematik bir ayrımcılık ve toprak işgali politikasının göstergesidir. Dolayısıyla “Apartheid Duvarı” ya da “Utanç Duvarı” olarak tanımlanmaktadır. Oysa İsrail, söylemsel bir manipülasyon ile duvarı “güvenlik bariyeri” olarak lanse etmektedir. 2003 yılında BM Genel Kurulu, duvarın inşasını uluslararası hukuka aykırı bulmuş ve kaldırılmasını talep etmiştir. Karar ABD’nin her zamanki İsrail yanlısı tutumuna【1】 rağmen 4 ret ve 12 çekimser oya karşı 144 kabul oyuyla kabul edilmiştir (UN, 2003). Ayrıca Uluslararası Adalet Divanı 2004 yılında duvarın uluslararası hukukun ihlali niteliğinde olduğunu tespit eden bir tavsiye kararı yayımlamıştır. Pek çok insan hakları örgütü de bu duvarı İsrail’in güvenlik kisvesi altında Filistin topraklarını ilhak etme niyetinin kanıtı ve defacto sınırı olduğunu ileri sürmüştür (B’Tselem, 2005). Tüm bunlara rağmen İsrail “Apartheid Duvarı” kavramını, saldırgan ve manipülatif bir adlandırma olarak değerlendirmektedir.İsrail, manipülasyona başvurma konusunda rakip tanımamaktadır ve bunun için özel yapılanmalara gidip teknikler geliştirmiştir. İsrail’in stratejik iletişim ve savunma politikalarında propaganda ve manipülasyon aracı olarak öncü bir misyon üstlenen Hasbara (İbranice: הסברה) bir algı yönetimi stratejisidir.Birinci ve İkinci İntifada süreçleri boyunca İsrail yönetimi, Gazze ve Batı Şeria’da yaşayan Filistinlileri terörist unsurlar olarak gösteren afişler ve reklamlar kullanmıştır. 2014’te “Operasyon Protective Edge” adıyla İsrail tarafından başlatılan askeri operasyonlar sırasında, İsrail sivil kayıplarının sorumluluğunu Hamas’ın üzerine atmaya çalışmıştır (Gudrun, 2017: 48). İsrail’in Batı Şeria’daki işgalci veya gaspçı sömürgecilik yaklaşımının ürünü olan gasp alanlarının【2】 “doğal büyüme” veya “güvenlik ihtiyaçları” gibi gerekçelerle yapıldığını savunması, bu gasp birimlerinin herkese ekonomik ve sosyal faydalar sağladığını iddia etmesi başka bir manipülasyon örneğidir (Avcı, 2023: 17).1954 yılında İngiliz hükümetini Mısır’ın Süveyş Kanalı bölgesindeki işgalci birliklerini tutmaya ikna etmek şiddet ve istikrarsızlık ortamı yaratmak amacıyla düzenlenen Lavon Olayı İsrail’in terörü manipülasyon aracı olarak kullanmasına örnek teşkil etmektedir. Mossad tarafından seçilen Mısırlı Yahudiler eliyle Mısır’daki İngiliz ve Amerikan sivil hedeflerine bombalı saldırılar düzenlenmesi amaçlanmış ancak bir ihbar üzerine girişim başarısız olmuş ve failleri Mısır yetkilileri tarafından tutuklanmıştır (Lutz & Lutz, 2004: 46).Ekim 2023 sonrası Gazze’nin topyekûn imhası sırasında bile İsrail ulusal medya kaynaklarında ve sosyal medyada asılsız olduğu açığa çıkan sayısız görüntü ve görsel paylaşılmıştır. Binlerce sivilin ölümüne, sakat kalmasına ve Gazze’nin neredeyse tüm yaşam kaynaklarının imhasına yol açan İsrail saldırılarına şahit olana kadar dünya kamuoyunun İsrail yönetiminin tüm Filistin’i ele geçirmek için Filistinlileri anavatanlarından fiilen uzaklaştırdığını kabul etmek yerine Filistin meselesini sadece bir mülteci sorunu olarak görmesi siyonist manipülasyonun bir başarısı olarak değerlendirilebilir.