Ana YazarHayrettin ÖZLER13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0001-7056-4061

Hasbara; başka herhangi bir dilde tam karşılığı olmayan ancak ilgili alan yazınında “kamu diplomasisi, halkla ilişkiler, anlatma, bilgi verme, yumuşak güç, aklama, yeniden markalaşma ve imaj oluşturma, propaganda, kara propaganda, manipülasyon, psikolojik savaş (psyops)” gibi kelimelerin tamamına denk gelen karmaşık bir mefhum olarak ortaya çıkmaktadır. Bölgesel ve küresel hegemonyasını destekleyen devlet güdümlü bir propaganda çabası olarak hasbara; Yahudi diasporası, İsrail yanlısı gruplar, sivil toplum örgütleri, öğrenciler ve hatta tüm yurttaşları bireysel veya kolektif olarak bu faaliyetlere katılmaya yönlendirmektedir. Hasbaranın uygulamadaki görüngülerine şu örnekler verilebilir (bkz. Aouragh, 2016; Dart, 2016; Kiblawi & Youmans 2004):(1) Hamas tarafından atılan roketlerin sayısı belirtilirken İsrail tarafından atılan tahrip gücü yüksek füzelerin sayısını vermemek. (2) Filistinlilerin yaşadığı koşullarda hiçbir olumlu değişme sağlamayacak ateşkesleri kabul etmediği için Hamas’ı barışı baltalamakla suçlamak. (3) Filistinliler veya Filistin halkı gibi kavramları kullanmak yerine Hamas, İslamcı militanlar, intihar bombacıları gibi ifadeleri kullanmayı tercih etmek. (4) Sosyal medyada yayımlanan Filistin yanlısı gösterilerde taşınan pankartları fotoshop yaparak değiştirmek (“İsrail terörüne son” yazılı pankartların “Hamas terörüne son” olarak değiştirilmesi gibi). (5) Sosyal medya platformlarında yazılan mesajlardaki #FreePalestine ve #GazaUnderAttack gibi hashtaglerin kaldırılmasını sağlamak ve İsrail yanlısı sosyal medya paylaşımları daha fazla kitleye ulaşsın diye #WorldCup gibi popüler etkinliklere ait aldatıcı hashtagler koymak. (6) Hastaneleri, okulları ve sığınmacı kamplarını bombalayıp【1】 sivilleri katlettikten sonra Hamas’ın sivilleri “canlı kalkan olarak kullandığını” iddia etmek. (7) Bazı siyonizm veya İsrail yanlısı sözleri Martin Luther King gibi tarihsel figürlerin sözleri olarak yayımlamak. (8) 2011 yılında İsrail Dışişleri Bakanlığınca yürütülen ve pinkwashing (pembe yıkama) olarak dalgası geçilen kampanya sayesinde Tel Aviv’in geyler için en iyi turistik destinasyon olarak seçilmesini sağlamak. (9) Yurt dışındaki üniversitelerde okuyan öğrencilere İsrail yanlısı faaliyetler yürütme koşuluyla burs vermek veya İsrailli kamu çalışanının yurt dışında geçirdiği sürede İsrail’i övecek şekilde insanlarla iletişim kurmaya teşvik etmek.Miriyam Aouragh’a göre (2016), hasbara geleneksel olarak görsel medya ve basın-yayın aracılığıyla yürütülmekteydi. Ancak daha az kontrol edilebilir sosyal medyanın gelişmesiyle Filistinli aktivistler ile uluslararası dayanışma ağları arasındaki bağ giderek güçlenmiş ve küresel kamuoyu ve hatta geleneksel medyanın tavrı İsrail aleyhine dönmüştür. Bunun üzerine İsrail, özellikle Savunma Bakanlığının (IDF) güçlü desteğiyle (Hadari ve Turgeman, 2018) yüksek kaliteli basılı materyaller, multimedya materyalleri, mikrobloglar ve son model bilgisayar sistemleri ekleyerek Aouragh’ın adlandırmasıyla “hasbara 2.0” sürümüne başvurmuştur.Hasbaranın özelikle 2005’ten itibaren daha yoğun olarak kullanılmasına ve İsrail’in bakanlık düzeyinde altı farklı birimi (Dışişleri Bakanlığı, IDF vs.) tarafından aktif olarak desteklenmesine rağmen büyük ölçüde başarısız olduğu söylenebilir. İkinci İntifada (2002) ve Lübnan Savaşı (2006) sırasında ve 2006’dan beri abluka altındaki Gazze’ye düzenlenen İsrail ağır saldırıları (2007-2009, 2012 ve 2014) ve nihayet 2010’da ablukayı delmek isteyen Mavi Marmara adlı yardım gemisine düzenlenen saldırılara dair görüntüler sosyal medya ve sivil (yurttaş) gazeteciliği sayesinde tüm dünyaya yayılmıştır. Sonuç itibariyle İsrail’in bu saldırganlığı dünya genelinde (Avrupa ve ABD kamuoyu, BM ve birçok devlet tarafından) kınanmıştır.İşgal altındaki Filistinli gençlerin attığı taşı, işgalci İsrail savaş uçaklarının attığı fosfor bombası【2】 ile bir gören veya göstermeye çalışan bir kamu diplomasisinin başarısızlığa mahkûm olması kaçınılmazdır. Öte yandan Filistinlilerin işgal altındaki topraklardaki İsrail faaliyetlerine dönük BDS kampanyasının Ekim 2023 ile dünya geneline yayılma ihtimali yüzünden İsrail bozulan diplomatik imajını düzeltmek adına hasbarayı kullanmaya da mahkûmdur. Sonuç olarak, Hasbara saldırgan, hakikat karşıtı ve dolayısıyla İsrail’in imajına daha fazla zarar verecek bir iletişimdir. Miriyam Aouragh’ın ifadesiyle (2016: 279, 294), Hasbara, Filistinlilerin gözünde İsrail’in sadece ölüm ve yaşam üzerinde değil, hakikatin kendisi üzerinde de güç kullanmasıdır. Hasbara Filistinlerin kendi kaderini tayin hakkına karşı bir hoşnutsuzluk oluştururken, aynı zamanda İsrail’in hâkimiyeti lehine rıza imalatıdır.