Ana YazarBehlül ALTINIŞIK13 Temmuz 2026 13:52

ORCID ID

0000-0002-3699-3273

Yeşil Hat ya da literatürdeki diğer adıyla 1949 Ateşkes Hattı, 1948’de Filistin’e komşu devletlerin İsrail’le savaşı sonucunda; Mısır, Ürdün, Suriye ve İsrail arasında 1949 yılında imzalanan ateşkes antlaşmalarıyla çekilen çizgidir. Bu ateşkesler pek çok defa İsrail tarafından bozulsa da 1967 yılına kadar geçerliliğini korumuş ve ismini ateşkes antlaşmaları sırasında harita üzerinde yeşil renkle belirtilmesinden almıştır. Yeşil Hat ifadesinin sebebi 1949 yılında müzakereler esnasında heyetlerin haritalar üzerinde belirtimler kullanırken yeşil renkli mürekkep tercih etmesinden gelmektedir ve özel bir anlamı yoktur. Ancak bu hat, İsrail’e BM Taksim Kararında öngörülenden daha fazla bir fiili kontrol imkanı sağlarken, Batı Şeria ve Gazze arasındaki coğrafi bütünlüğü ortadan kaldırarak stratejik ve kültürel Arap merkezlerini birbirinden ayırdığından dolayı siyasi açıdan önemlidir. Antlaşmanın amacı taraflar arasında kalıcı bir barışın sağlanmasıdır ve bu amaç “siyasi ve bölgesel sınırın tesisi, Filistin sorununun nihai sonuca erdirilmesi, tarafların haklarına halel getirilmemesi” şeklinde formüle edilmiştir. Buna karşın 1949 Ateşkes Antlaşmaları amacına tam olarak hizmet edememiş, sadece geçici sınırlar tesis etmiştir (Morris, 1993).Yeşil Hat, 14 Mayıs 1948’de İsrail’in kuruluşunu ilan etmesiyle başlattığı etnik temizliği sürdürmesine, ele geçirdiği toprakları Filistinlilerden arındırmasına, kontrol altına alamadığı kalan toprakların (Kudüs’ün doğusu, Batı Şeria ve Gazze) coğrafi ve siyasi bütünlüğünü ortadan kaldırmasına zemin hazırlamıştır. Yeşil Hat’la belirlenen sınır İsrail’in egemenlik sınırları olmamasına ve İsrail’in gerek kuruluş ilanında gerekse BM’ye üyelik sürecinde BM Genel Kurulunun 181 (II) sayılı Taksim Kararı’nda öngörülen sınırları benimsediğini belirtmesine rağmen, BM üyeliğine kabulü sonrasındaki süreçte bu fiili durumu kendi lehine dönüştürme siyasetini izlemiş ve Yeşil Hat’ın gerisine çekilmesinin söz konusu olmayacağını farklı vesilelerle ifade etmiştir【1】 (bkz. Bicchia & Voltolinib, 2017: 126).Nitekim bu anomali, BM Güvenlik Konseyinin 1967 yılında aldığı 242 Sayılı Kararı’yla meşrulaştırılmış; 1949 Ateşkes Hattı İsrail’in sınırları gibi telakki edilerek İsrail’in yalnızca Yeşil Hat’ı aşan kısımdaki varlığı işgal olarak ifade edilmiştir【2】.Günümüz siyasal konjonktüründe Yeşil Hat’ın statükosu, İsrail ile Filistin arasındaki gerilimin merkezinde yer almaktadır. Bu iki güç ve diğer siyasi güç odakları ile birçok uluslararası örgüt (BM, İslam İşbirliği Teşkilatı, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü gibi) Yeşil Hat’ın geleceği ve devamlılığı konusunda yoğun tartışmalar yaşamaktadırlar. Nitekim bu hat Orta Doğu’nun güvenliği açısından siyasi, dini ve kültürel bir anlam ifade etmesine rağmen İsrail’in işgalci politikaları bu hattı çiğneyerek daha fazla alana göz dikmektedir.Son tahlilde uluslararası arenada “1967 Öncesi Sınırlar” ifadesinin sıklıkla kullanılması Yeşil Hat’ın Filistin Devleti’nin hukuki sınırları olarak dahi uluslararası toplumda kabul ettirilemediğini göstermektedir. İsrail’in propaganda araçlarıyla yaptıkları ve ABD’nin bu haksızlığa tam desteği【3】 süreci bu raddeye getirmiştir. Her ne kadar Yeşil Hat sınırları içerisinde kabul edilen Kudüs’ün doğusu, Batı Şeria ve Gazze Şeridi de jure olarak antlaşmalarda ve BM kararlarında Filistin’e ait kabul edilse de İsrail’in işgalci politikaları ve silahlı saldırıları bu bölgelerin de facto statüsünü etkilemiştir. Bu bağlamda, Filistin’in toprak bütünlüğü ve egemenliğinin uluslararası düzeyde daha iyi anlatılması ve emperyalist güçlerin İsrail zulmüne desteği ifşa edilerek uluslararası komu oyunun desteği ile tam egemenlik için yeni adımlar atılmalıdır.Okuma ÖnerileriTunç Yaşar, Fatma; Alkan Özcan, Sevinç & Kor, Zahide Tuba (2003). Siyonizm Düşünden İşgal Gerçeğine Filistin. İstanbul: İHH Yayınları.UN Digital Library (T.Y). Resolution 242 (1967)/ [Adopted by the Security Council at its 1382nd Meeting], of 22 November 1967. Erişim Tarihi: 01.08.2025, https://digitallibrary.un.org/record/90717?v=pdf.