Boeing VC-25

Boeing VC-25, Amerika Birleşik Devletleri başkanlarının hava ulaşımında güvenlik, konfor ve iletişim ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla sivil Boeing 747 gövdesi temel alınarak askeri standartlarda modifiye edilmiş bir stratejik nakliye uçağıdır. ^【1】Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri (USAF) tarafından işletilen uçak, başkan içinde bulunduğunda resmi olarak "Air Force One" telsiz çağrı kodunu kullanır. Teknik özellikleri arasında nükleer elektromanyetik darbe (EMP) koruması, havada yakıt ikmali kabiliyeti ve kriz anlarında kullanılmak üzere tam donanımlı askeri C4I komuta kontrol merkezi yer almaktadır. Envantere ilk olarak 1990 ve 1991 yıllarında, Boeing 747-200B tabanlı iki adet VC-25A varyantı (SAM 28000 ve SAM 29000) dahil edilmiştir. Bu uçakların hizmet ömrünün sonuna gelmesi nedeniyle filo modernizasyon sürecine girmiştir. Bu kapsamda, Katar Kraliyet Ailesi’nden devralınan sivil bir Boeing 747-8i uçağı L3Harris firması tarafından on ayda modifiye edilerek 1 Temmuz 2026’da geçici "VC-25B Bridge" uçağı olarak ilk görevine başlamıştır. Filonun tamamen yenilenmesi ise teslimatları 2027–2028 yıllarında gerçekleştirilecek olan Boeing üretimi yeni nesil kalıcı VC-25B uçakları ile tamamlanacaktır.^【2】

^{Boeing VC-25 - Air Force One (}wings777⁾

Amerika Birleşik Devletleri başkanlarının küresel çapta emniyetli ve kesintisiz hava taşımacılığını garanti altına almak amacıyla 1980’li yıllarda Ronald Reagan yönetimi döneminde sivil Boeing 707 tabanlı eskiyen VC-137 uçaklarının yerini alacak yeni bir uçan komuta merkezi arayışına girilmiştir. Yapılan kapsamlı fizibilite çalışmaları ve askeri ister değerlendirmeleri sonucunda, rakip uçak gövdeleri elenerek Boeing firmasının ikonik geniş gövdeli sivil modeli olan 747-200B platformu seçilmiş ve bu özel askeri uçak VC-25A olarak adlandırılmıştır. ^【3】 Bu projenin temel çıkış noktası, sıradan bir devlet başkanı taşıma uçağı üretmek değil; olası bir küresel savaş, kriz ya da nükleer tehdit anında devlet idaresini, sivil bürokrasiyi ve stratejik askeri komuta zincirini havadan kesintisiz bir biçimde yönetebilecek bir "Uçan Beyaz Saray" ve mobil askeri karargah inşa etmek olmuştu.^【4】

Sivil havayolu taşımacılığında kullanılan standart bir Boeing jumbosunun askeri standartları karşılayan zırhlı bir havada komuta merkezine dönüştürülmesi süreci, hassas mühendislik modifikasyonlarını ve ağır test aşamalarını beraberinde getirmiştir.^【5】 Prototip geliştirme safhasında uçağın gövdesi, nükleer patlamaların oluşturabileceği ve yerdeki tüm aviyonik donanımları felç edebilecek nükleer elektromanyetik dalgalara (EMP) karşı özel yalıtımlı koruyucu zırhla kaplanmıştır. Uçağın uzak mesafeli stratejik seyahatleri kesintisiz icra edebilmesi adına burun kısmına havada yakıt ikmali (air-to-air refueling) sistemi entegre edilmiş; dış dünya havaalanlarındaki yer hizmeti altyapılarına bağımlı kalmadan her türlü piste iniş yapabilmesi amacıyla entegre hava merdivenleri (air-stair) ve bağımsız bagaj yükleyicileri yerleştirilerek elektromanyetik uyumluluk ve güvenli uçuş testlerinden geçirilmiştir.^【6】

Zorlu askeri kabul testlerinin başarıyla tamamlanmasının ardından üretilen iki adet VC-25A uçağı sırasıyla hizmete sunulmuştur; SAM 28000 kuyruk numaralı ilk uçak 6 Eylül 1990 tarihinde, SAM 29000 kuyruk numaralı ikinci uçak ise 26 Mart 1991 tarihinde ABD Hava Kuvvetleri envanterine dahil edilmiştir. ^【7】Yaklaşık 325 milyon dolarlık birim maliyetle üretilen bu uçaklardan SAM 29000, otuz yılı aşkın kesintisiz hizmetinin ardından en son Haziran 2026'da Fransa’da gerçekleştirilen G7 liderler zirvesi dönüşünde başkanı Andrews Hava Üssü'ne ulaştırarak resmi emeklilik uçuşunu gerçekleştirmiştir. Boeing tarafından yürütülen asıl kalıcı "Next-Generation" VC-25B yeni nesil başkanlık uçağı tedarik programı (PAR) askeri standartların ağırlığı ve karmaşık tasarım isterleri nedeniyle uzun süreli gecikmelerle karşı karşıya kalırken; bütçe kayıtlarında araştırma ve geliştirme (RDT&E) aşamaları için FY 2023'te 79.6 milyon dolar, FY 2024'te 490.7 milyon dolar ve FY 2025'te 433.9 milyon dolarlık kaynak ayrılmıştır. ^【8】Bu süreçte yaşanan boşluğu doldurmak amacıyla Pentagon, Mayıs 2025'te Katar Kraliyet Ailesi tarafından hibe edilen sivil bir Boeing 747-8i uçağının mülkiyetini resmen devralmış; ana yüklenici L3Harris şirketi Eylül 2025'te modifikasyon çalışmalarına başlayarak uçağın dönüşümünü sadece 10 ay gibi bir sürede tamamlamış ve VC-25B Bridge adı verilen bu geçici başkanlık uçağı, ilk operasyonel uçuşunu 1 Temmuz 2026 tarihinde başarıyla icra etmiştir. ^【9】Uçağın tamamen savunma ve karıştırma odaklı yapısı gereği taarruzi mühimmat içermemesi sebebiyle mühimmat testleri yerine füze fırlatma uyarı alıcıları, lazer güdümlü füzeleri saptıran yönlendirilmiş enerji karşı önlem sistemleri, karıştırıcılar ve kriptolu askeri haberleşme ağlarının entegrasyonu gibi kritik savunma donanımlarının sertifikasyon uçuşları yapılmıştır.^【10】

Boeing VC-25 platformu, sunduğu operasyonel yeteneklerle sıradan uçuş araçlarından tamamen ayrılan, önemli bir lojistik ve teknolojik yapıdır. Uçak, ana güverte, üst güverte ve alt kargo bölümleri de dahil olmak üzere toplamda 371.6 metrekarelik (4.000 fit kare) geniş bir iç kullanım alanına sahiptir.^【11】Bu alan içerisinde başkanın çalışmalarını yürüttüğü özel "Oval Ofis", geniş katılımlı askeri ve diplomatik toplantıların yapıldığı konferans salonu, üst düzey devlet görevlileri için dinlenme odaları, VIP diplomatik delegasyon salonları ve uçağın seyrini yöneten teknik ekipler için tasarlanmış özel çalışma ofisleri yer almaktadır.

Platformun uçuş emniyetini ve seyrüsefer yönetimini sağlamak üzere kokpitte ticari Boeing 747 uçaklarından farklı bir teknolojik altyapı ve mürettebat şeması bulunmaktadır. VC-25A kokpiti; pilot, yardımcı pilot, uçuş mühendisi ve yönlendirici (navigatör) olmak üzere 4 kişilik bir kokpit ekibi tarafından yönetilmektedir. ^【12】Bu kapsamda navigatör konsolu, sivil modellerde bulunmayan, kokpitin ön tarafına doğrudan bakan köprü benzeri bir yerleşim düzenine sahiptir.^【13】Bu istasyon; dijital navigasyon göstergeleri, radar ve barometrik altimetreler, meteoroloji radarları, DME-VOR cihazları ve uçuş yönetim sistemleri ile donatılmış olup navigatörün haritalar üzerinde masaüstü çalışma yapabileceği bir alana ev sahipliği yapmaktadır. Gövdenin nükleer patlamaların elektromanyetik darbelerinden (EMP) etkilenmemesi için yalıtımlı koruyucu zırhla kaplanmasının yanında, uçağın alt bölümünde yer alan kendi kendine açılabilen entegre hava merdivenleri ve bağımsız bagaj yükleyicileri sayesinde uçak, yer desteği bulunmayan meydanlarda da operasyon kabiliyetine sahiptir.^【14】

VC-25A varyantının fiziksel ölçüleri; uçağın uzunluğu 70.66 metre, kanat açıklığı 59.64 metre ve yüksekliği 19.33 metredir. Uçak, her biri 56.700 libre (252.21 kN) itki gücü üreten dört adet General Electric CF6-80C2B1 turbofan motor ile donatılmıştır. ^【15】Maksimum kalkış ağırlığı 377.840 kilogram (833.000 libre) olan platformun seyir hızı saatte 972 kilometre (525 knot) olarak kaydedilmiştir. Operasyonel menzili ise standart koşullarda 12.594 kilometre (6.800 deniz mili) ile 12.600 kilometre (7.800 mil) aralığındadır^【16】

^{Air Force One (}iflyfsx⁾

Boeing VC-25 uçakları, tamamen caydırıcılık, savunma ve güvenli VIP intikal odaklı yapılandırılmış askeri platformlardır. Uçağın gövde içi ya da kanat altı istasyonlarında hiçbir şekilde taarruz amaçlı füze, bomba, makineli tüfek ya da benzeri bir hava-hava veya hava-yer mühimmatı yer almamaktadır. Uçağın "silahı", sahip olduğu son derece gelişmiş ve düşman füzelerini etkisiz hale getiren yüksek teknolojili savunma ve elektronik harp kalkanıdır.^【17】

Platformun güvenliği, düşman füzelerini yaklaşmadan tespit edip imha eden gelişmiş elektronik harp sistemleriyle korunmaktadır. Uçağın gövdesinin çeşitli yerlerine monte edilmiş AN-AAR54(V) füze fırlatma uyarı alıcıları ısı güdümlü tehditleri saptamakta ve DIRCM (Yönlendirilmiş Enerji Kızılötesi Karşı Önlemleri) kızılötesi lazer kulelerini uyararak füzelerin optik başlıklarını lazerle kör etmektedir. ^【18】Buna ek olarak AN/ALQ-204 Matador kızılötesi karıştırıcı kuleler, radar karıştırıcı scrambler üniteleri ile ısı ve radar güdümlü füzeleri saptırmak için kullanılan yoğun chaff ve flare salgıç sistemleri uçakta aktif koruma sağlamaktadır. Kritik anlarda kesintisiz koordinasyon için uçakta Beyaz Saray ve askeri komuta kademesi düzeyinde yüksek güvenlikli, kriptolu ve şifrelenmiş uydu haberleşme hatları (secure C4I communication systems) yer almaktadır.^【19】

Askeri sistem entegrasyonu kapsamında, sivil Boeing gövdesi Amerikan yerli savunma sanayii devlerinin ortak çalışmasıyla modernize edilmektedir. Ana uçak gövdesi üreticisi Boeing olurken, uçağın savunma aviyonikleri, uydu iletişim antenleri ve elektronik harp bileşenleri Pentagon'un gözetiminde entegre edilmektedir.^【20】 Geçici VC-25B Bridge projesinde L3Harris şirketi entegrasyonu 10 ayda tamamlayarak önemli bir operasyonel esneklik örneği sergilemiş, Boeing ise kalıcı VC-25B programında daha kapsamlı askeri sertifikasyon ve aviyonik uyum süreçlerini yürütmeye devam etmektedir.^【21】

Platformun envanter yapısında geçmişten geleceğe uzanan üç farklı varyant dikkat çekmektedir. İlk olarak 1990'lardan bu yana kullanılan ve sivil 747-200B tabanlı olan iki adet VC-25A varyantı bulunmaktadır. Kalıcı yeni nesil programdaki gecikmeleri kompanse etmek adına sivil 747-8i gövdesinden L3Harris tarafından modifiye edilerek 1 Temmuz 2026'da ilk uçuşunu yapan geçici "VC-25B Bridge" varyantı ara çözüm olarak devreye sokulmuştur. İlerleyen süreçte ise tamamen Boeing tarafından askeri standartlarda üretilecek ve 2027-2028 yıllarında teslim edilecek olan sivil 747-8 tabanlı iki adet kalıcı yeni nesil "VC-25B Next-Generation" varyantının envanterin ana omurgasını oluşturması planlanmaktadır.^【22】

Askeri açıdan Boeing VC-25, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri'nin Hava Hareketlilik Komutanlığı (Air Mobility Command - AMC) bünyesindeki 89. Hava Taşıma Kanadı ve Presidential Airlift Group tarafından işletilmektedir. Uçak, nükleer savaş, küresel askeri krizler veya Beyaz Saray'ın işlevsiz kalabileceği ulusal acil durumlarda, başkana havadan ulusal nükleer silahları ve askeri kuvvetleri yönetme yetkisi sunan havada konuşlu bir askeri komuta merkezi (Airborne Command Post) görevi icra eder. Sahip olduğu askeri haberleşme ağları sayesinde uçak, yerdeki tüm askeri karargahlar ve stratejik nükleer unsurlarla kriptolu ve kesintisiz bağlantı kurabilmektedir.^【23】

^{VC-25 Air Force 1 (}Rob Schleiffert⁾

Sivil ve diplomatik alanda uçak, Amerika Birleşik Devletleri devlet başkanının uluslararası zirvelere, G7 toplantılarına, eyalet ziyaretlerine ve ikili diplomatik görüşmelere katılımını sağlayan prestijli taşımacılık aracıdır. Taşıdığı prestij nedeniyle "Uçan Beyaz Saray" olarak anılan uçak, ABD'nin küresel güç ve diplomasisinin sembolü olarak kabul edilir. Diplomatik görevlerin yanı sıra, acil durumlarda ve doğal afet bölgelerine yapılan ziyaretlerde hızlı reaksiyon gösterilmesini sağlayacak şekilde, bünyesinde tam teşekküllü ameliyathane, eczane ve uzman hekimlerden oluşan kapsamlı bir tıp merkezi bulundurmaktadır.^【24】

VC-25 uçakları, envantere girdikleri 1990 yılından bu yana George H.W. Bush, Bill Clinton, George W. Bush, Barack Obama, Donald Trump ve Joe Biden dahil olmak üzere birçok ABD başkanının tarihi nitelikteki tüm denizaşırı ve yurt içi diplomatik uçuşlarını üstlenmiştir. Bu kapsamda uçağın gerçekleştirdiği sembolik öneme sahip Küba ziyareti, Fransa'daki G7 liderler zirveleri uçuşları ve Irak gibi yüksek riskli çatışma bölgelerine yapılan gizli gece uçuşları, platformun operasyonel güvenilirliğini kanıtlayan olaylar arasında yer almaktadır. SAM 29000 kuyruk numaralı uçak otuz yılı aşan bu operasyonel görev yolculuğunun ardından emekliye sevk edilirken yeni geçici VC-25B Bridge uçağı ilk görevini 1 Temmuz 2026'da Donald Trump'ın Kuzey Dakota uçuşuyla icra etmiştir.

Operasyonel süreçte uçağın kullanımı çok sıkı askeri protokollere tabidir ve telsiz çağrı kodları taşınan yolcuya göre anlık olarak değişmektedir. Amerika Birleşik Devletleri başkanı uçağa adım attığı andan itibaren uçağın çağrı kodu resmi olarak "Air Force One" olurken; başkanın uçakta bulunmadığı boş intikal uçuşlarında uçak "SAM" (Special Air Mission - Özel Hava Görevi) çağrı koduyla uçmaktadır. Genellikle tek başına uçmayan bu platforma seyahatleri boyunca E-4B ulusal havada komuta kontrol uçakları, C-32 (Air Force Two), C-40 VIP nakliye uçakları, lojistik destek ve başkanlık zırhlı limuzinlerini taşıyan C-17 Globemaster kargo uçakları ve kısa mesafeli transferler için VH-3 Marine One helikopterleri eşlik etmektedir.^【25】

VC-25 platformunun operasyonel geçmişindeki en kritik olay, 11 Eylül 2001 terör saldırıları sırasındadır. İkiz Kuleler ve Pentagon'a yapılan saldırıların hemen ardından yerdeki tüm stratejik noktaların tehdit altında olması üzerine dönemin başkanı George W. Bush hemen havalanan VC-25A uçağına alınmış ve uçak saatlerce havada kalarak başkanı güvenli bir bölgede tutmuştur.^【26】 Bu süre boyunca uçak, sarsılmaz elektromanyetik koruması ve havadan karaya kesintisiz şifreli iletişim altyapısı sayesinde adeta geçici bir ulusal güvenlik karargahı vazifesi görmüş ve saldırıların yönetilmesinde başkana havada güvenli bir sığınak sağlamıştır.^【27】

Boeing VC-25 platformunun dünyadaki tek kullanıcısı Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri (USAF) olup uçak yabancı ülkelere satışı yapılmayan, ihracat kısıtlaması yüksek stratejik bir devlet varlığıdır. Aktif envanterde uzun süredir hizmet veren iki adet VC-25A uçağı yer almakla birlikte, bunların yerini alacak olan iki adet yeni nesil kalıcı VC-25B uçağının sipariş ve üretim süreci Boeing'in Teksas tesislerinde devam etmektedir. Pentagon'un bütçe onayları doğrultusunda finanse edilen bu yeni siparişler, ABD devletinin gelecek otuz yıllık uçan askeri komuta kontrol ihtiyacını tek başına karşılayacaktır.^【28】

^{Air Force One Cockpit (}Robert Karma⁾

Uçağın askeri dönüşüm süreçleri doğrudan müttefik ülkelerle yapılan stratejik işbirliklerinden de beslenmektedir. Bunun en somut örneği, geçici VC-25B Bridge uçağının elde ediliş sürecidir; Pentagon, Katar Kraliyet Ailesi tarafından hibe edilen lüks donanımlı sivil bir Boeing 747-8i uçağının mülkiyetini resmen devralarak L3Harris şirketi aracılığıyla askeri standartlara göre modifiye ettirmiştir. VC-25 pilotları ve teknik ekipleri, bu sistemlerin uçuş emniyetini, havada yakıt ikmali manevralarını ve zorlu elektronik harp simülasyonlarını kapsayan son derece katı ve sürekli bir eğitim programından geçerek harbe hazırlık seviyelerini en üst düzeyde tutmaktadır.^【29】

Boeing VC-25 platformu, dünya genelindeki diğer süper güçlerin devlet başkanı VIP uçaklarıyla karşılaştırıldığında boyut, güvenlik ve askeri donanım açısından zirvede yer almaktadır. En önemli muadillerinden biri, Almanya hükümeti tarafından işletilen ve sivil Airbus A350-900 uçağı üzerinden VIP amaçlı modifiye edilen "Konrad Adenauer" uçağıdır. Bir diğer önemli örnek ise İsrail hükümeti tarafından kendi devlet liderini taşımak üzere sivil bir Boeing 767 gövdesi temel alınarak modifiye edilen ancak hizmete girmesi iç siyasi tartışmalar nedeniyle sarkan "Wing of Zion" uçağıdır. Bu platformlar modern sivil havacılık aviyoniklerine sahip olsalar da VC-25'in nükleer savaş yönetebilecek düzeydeki askeri C4I komuta kontrol kapasitesine ve EMP kalkanı derinliğine ulaşamazlar.^【30】

Uçağın en büyük performans avantajları arasında, 371.6 metrekarelik büyük iç kullanım alanı, acil ameliyatların yapılabileceği tam teşekküllü ameliyathaneli tıp merkezi, elektromanyetik darbe (EMP) koruması ve VC-25A varyantında bulunan kesintisiz havada yakıt ikmali kabiliyeti yer almaktadır. Buna karşın platformun en belirgin zayıf yönü, saatlik işletme ve uçuş maliyetinin yaklaşık 177.000 dolar gibi yüksek derecede olmasıdır. Ayrıca, yeni nesil kalıcı VC-25B programında yaşanan teknik tasarım zorlukları, milyarlarca dolarlık bütçe aşımları ve uzun süreli teslimat gecikmeleri projenin zayıf ve eleştirilen finansal yönlerini oluşturmaktadır.^【31】

Boeing VC-25 filosu, Amerika Birleşik Devletleri başkanının resmî hava taşımacılığını sağlamak amacıyla kullanılmasının yanı sıra, uluslararası diplomasi, askerî kriz yönetimi ve ulusal acil durumlarda da kritik görevler üstlenmiştir. Başkanın uçakta bulunduğu her görev uçuşunda hava aracı Air Force One çağrı adını kullanır.

11 Eylül 2001 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'ne yönelik gerçekleştirilen terör saldırıları sırasında Boeing VC-25 (Air Force One), başkanlık güvenliğinin sağlanması ve federal yönetimin sürekliliğinin korunması açısından kritik bir rol üstlenmiştir. ^【32】Saldırıların gerçekleştiği sırada ABD Başkanı George W. Bush, Florida eyaletinde resmî bir program kapsamında bulunmaktaydı.

Saldırıların ilk aşamasında New York ve Washington, D.C.’de hedef alınan noktalarla ilgili bilgiler netleşmeye başladıkça, başkanın güvenliği en üst öncelik hâline gelmiş ve Bush, Florida’daki programını yarıda keserek derhâl Boeing VC-25 uçağına alınmıştır. Uçağın kalkışının ardından, Amerikan hava sahasının güvenliğiyle ilgili ciddi belirsizlikler oluşmuş, sivil hava trafiği büyük ölçüde durdurulmuş ve potansiyel ek tehditlere karşı askerî önlemler devreye sokulmuştur.^【33】

Air Force One, kalkış sonrasında doğrudan Washington’a dönmek yerine güvenlik gerekçesiyle farklı askerî üsler arasında yönlendirilmiştir. Bu kapsamda uçak, ilk olarak Louisiana’daki Barksdale Hava Kuvvetleri Üssü’ne iniş yapmış, burada kısa bir değerlendirme sürecinin ardından Nebraska’daki Offutt Hava Kuvvetleri Üssü’ne hareket etmiştir. Offutt Üssü, ABD Stratejik Komutanlığı’nın merkezlerinden biri olması nedeniyle kriz yönetimi açısından kritik bir konuma sahiptir.

Uçuş süresince Boeing VC-25’in gelişmiş haberleşme altyapısı aktif biçimde kullanılmıştır. Uçak üzerinde bulunan güvenli iletişim sistemleri sayesinde başkan; Savunma Bakanlığı, Beyaz Saray, Federal Acil Durum Yönetim Ajansı (FEMA) ve diğer federal kurumlarla kesintisiz temas kurabilmiştir. Uydu iletişim sistemleri, şifreli telefon hatları ve veri aktarım altyapısı, başkanın ülke genelindeki gelişmeleri anlık olarak takip etmesine ve karar alma süreçlerini sürdürmesine olanak tanımıştır.^【34】

Saldırıların ilk saatlerinde, Air Force One’ın da potansiyel hedef olabileceğine dair güvenlik endişeleri dile getirilmiş, bu nedenle uçuş rotası ve iniş noktaları gizli tutulmuştur. ABD Hava Kuvvetleri’ne bağlı savaş uçakları belirli aşamalarda başkanlık uçağına refakat etmiş, hava sahasının kontrolü askerî unsurlar tarafından sağlanmıştır.^【35】 Bu süreç, başkanlık uçağının yalnızca bir ulaşım aracı değil, aynı zamanda yüksek güvenlikli bir hareketli komuta platformu olarak değerlendirildiğini ortaya koymuştur.

Günün ilerleyen saatlerinde güvenlik durumunun kısmen stabilize edilmesinin ardından Başkan Bush, Boeing VC-25 ile Washington, D.C.’ye dönmüş ve Beyaz Saray’da ulusa hitap etmiştir. Bu dönüş, federal yönetimin sürekliliğinin sağlandığını ve yürütme erkinin işlevini kesintisiz biçimde sürdürdüğünü göstermesi açısından sembolik önem taşımıştır.^【36】

11 Eylül 2001 olayları, Boeing VC-25 platformunun tasarım amacını somut biçimde ortaya koyan kritik örneklerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu süreçte uçak; yüksek düzey güvenlik, kesintisiz iletişim, kriz yönetimi ve başkanlık makamının sürekliliği gibi unsurları bir arada sağlayarak, modern devlet yönetiminde stratejik hava platformlarının önemini açık biçimde göstermiştir.

Boeing VC-25 platformu, Amerika Birleşik Devletleri başkanının aktif görev süresince taşınmasının yanı sıra, görevde bulunmuş başkanların devlet cenazelerinde de önemli bir rol üstlenmektedir. Bu görevler, başkanlık makamının sürekliliği ve devlet protokolünün korunması açısından sembolik ve işlevsel bir öneme sahiptir.

ABD’de devlet cenazeleri, yüksek düzeyde protokol kuralları çerçevesinde gerçekleştirilmekte olup eski başkanların naaşlarının taşınması bu sürecin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Boeing VC-25 uçağı, geniş gövde yapısı ve modüler iç tasarımı sayesinde, gerektiğinde tabut taşımaya uygun şekilde yeniden düzenlenebilmektedir. Bu kapsamda uçağın iç bölümü, askerî ve sivil protokol gerekliliklerine uygun olarak özel bir yerleşim planına dönüştürülebilmektedir.

Boeing VC-25, özellikle 2000’li yıllardan itibaren gerçekleştirilen devlet cenazelerinde aktif olarak kullanılmıştır. 2004 yılında hayatını kaybeden 40. ABD Başkanı Ronald Reagan’ın naaşı, Kaliforniya’dan Washington, D.C.’ye Boeing VC-25 ile taşınmış ve burada düzenlenen resmî törenlerin ardından defin işlemleri gerçekleştirilmiştir. Benzer şekilde, 2006 yılında vefat eden 38. ABD Başkanı Gerald Ford’un cenazesi de ülke içindeki farklı tören noktaları arasında yine bu uçakla nakledilmiştir.

2018 yılında hayatını kaybeden 41. ABD Başkanı George H. W. Bush’un cenaze törenleri sırasında Boeing VC-25, Teksas ve Washington, D.C. arasındaki nakil görevlerinde kullanılmıştır. Bu süreçte uçak, yalnızca bir taşıma aracı olarak değil, aynı zamanda devlet erkânının ve askerî personelin koordinasyonunu sağlayan bir platform olarak görev yapmıştır. 2024 yılında vefat eden 39. ABD Başkanı Jimmy Carter için düzenlenen devlet cenazesi sürecinde de benzer şekilde Boeing VC-25 platformunun kullanıldığı rapor edilmiştir.

Bu görevler sırasında Boeing VC-25’in kullanımının tercih edilmesinin başlıca nedenleri arasında yüksek güvenlik standartları, geniş kapasitesi ve devlet protokolüne uygun donanımı yer almaktadır. Uçağın askerî statüsü, cenaze törenlerinin lojistik planlamasında esneklik sağlamakta ve federal kurumlar arasında koordinasyonu kolaylaştırmaktadır. Ayrıca uçağın, ABD başkanlığını temsil eden sembolik bir platform olması, devlet cenazelerinde kullanılmasını anlamlı kılmaktadır.

^{Air Force One (}Gonzalo Alonso⁾

Başkan cenazelerindeki görevleri bağlamında Boeing VC-25, yalnızca bir ulaşım aracı olmanın ötesinde, Amerikan devlet geleneğinin ve başkanlık makamının sürekliliğini simgeleyen bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Bu kullanım biçimi, uçağın diplomatik ve askerî rollerinin yanı sıra törensel ve sembolik işlevlere de sahip olduğunu göstermektedir.

Boeing VC-25 platformu, 7 Temmuz 2026 tarihinde Ankara'da gerçekleştirilen NATO Devlet ve Hükûmet Başkanları Zirvesi kapsamında bir kez daha Amerika Birleşik Devletleri başkanlık hava taşımacılığı sisteminin temel unsuru olarak görev yaptı. Zirve, Türkiye'nin 2004 İstanbul Zirvesi'nin ardından ev sahipliği yaptığı ikinci NATO zirvesi olup ittifakın savunma harcamaları, Avrupa güvenliği, savunma sanayii üretimi, Ukrayna'ya yönelik destek ve transatlantik güvenlik politikalarının ele alındığı önemli toplantılardan biri olarak kayıtlara geçti.

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, zirveye katılmak üzere Ankara'ya başkanlık uçağıyla ulaştı. Başkanın uçakta bulunması nedeniyle hava aracı, uluslararası havacılık kuralları uyarınca Air Force One çağrı adını kullandı. Uçak, Ankara'ya inişinin ardından kapsamlı güvenlik önlemleri altında karşılanırken başkanlık konvoyu doğrudan zirvenin düzenlendiği Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ne hareket etti. Başkanın Ankara'daki programı kapsamında ikili görüşmeler, liderler oturumları ve çeşitli diplomatik temaslar gerçekleştirildi.

Bu görev, Boeing VC-25 platformunun yalnızca Amerika Birleşik Devletleri başkanını bir noktadan başka bir noktaya taşıyan bir ulaşım aracı olmadığını, aynı zamanda başkanın görevini kesintisiz biçimde sürdürebilmesini sağlayan hareketli bir komuta ve haberleşme merkezi olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur. Uçuş süresince başkan; uydu haberleşme sistemleri, güvenli telefon ağları, şifreli veri iletişim altyapısı ve askerî komuta sistemleri aracılığıyla Washington'daki federal kurumlarla sürekli bağlantı kurabilmiş, gerektiğinde ulusal güvenlik ve dış politika konularına ilişkin değerlendirmelerde bulunabilmiştir.

2026 Ankara NATO Zirvesi, Boeing VC-25 ailesinin güncel operasyonel kullanımına ilişkin dikkat çekici örneklerden biri olarak değerlendirilmektedir. Zirve süresince gerçekleştirilen uçuş, platformun uluslararası kriz dönemlerinde, üst düzey diplomatik toplantılarda ve çok taraflı güvenlik organizasyonlarında Amerika Birleşik Devletleri başkanlığının resmî hava ulaştırma sistemi olarak kullanılmaya devam ettiğini göstermiştir. Aynı zamanda bu görev, Boeing VC-25'in yüksek güvenlik standartlarını, operasyonel sürekliliğini ve stratejik hareket kabiliyetini koruyarak küresel diplomatik faaliyetlerdeki önemini sürdürdüğünü ortaya koymuştur.^【37】