Cengerli Kilimi, Erzincan ilinin Refahiye ilçesine bağlı Cengerli köyünde dokunan, Selçuklu döneminde Horasan üzerinden Anadolu’ya gelen Oğuz boylarının kültürel mirası olarak kabul edilen geleneksel bir el sanatıdır. Bu dokumalar, dokuyucusunun duygularını, sevinçlerini ve toplumsal belleğini yansıtan "sözsüz bir iletişim dili" niteliğindedir.

Tescil Bilgileri

Cengerli Kilimi, 24 Haziran 2025 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işareti ile tescillenerek coğrafi işaret koruması altına alınmıştır. Tescil işlemi Erzincan Belediyesi tarafından gerçekleştirilmiş olup; ürünün coğrafi sınırı Erzincan ili Refahiye ilçesi Cengerli köyü olarak belirlenmiştir.

Malzeme Özellikleri

Cengerli kilimlerinin en belirgin özelliklerinden biri, dokumaların daha kalın ve dayanıklı olması için ipliklerin çift bükümlü olarak hazırlanmasıdır.

• İplik Türü: Geleneksel dokumalarda çözgü (boyuna ipler) için keçi kılı veya koyun yünü; atkı (enine ipler) için ise yün ipliği kullanılır. Günümüzde çözgüde pamuk ipliği kullanımı da yaygınlaşmıştır.
• Boyama: İplikler; ceviz yaprağı, soğan kabuğu ve kök boya gibi doğal bitkisel kaynaklarla renklendirilir. Boyama öncesinde iplerin daha parlak olması için "acılama" adı verilen bir ön işlem uygulanır.
• Renk Paleti: Orta sahada genellikle siyah, bordo ve kırmızı zemin renkleri tercih edilirken; motiflerde mavi, yeşil, sarı, pembe ve turuncu gibi canlı renkler kullanılır.

Üretim Süreci

Cengerli kilimleri, yörede "kemk" veya "ıstar" adı verilen kirkitli geleneksel tezgâhlarda dokunur.

• Teknikler: Temel dokuma yöntemi olarak ilikli kilim ve bezayağı (düz dokuma) teknikleri uygulanır.
• Saçak Yapısı: En ayırt edici özelliklerinden biri, genellikle sadece tek kısa kenarının saçaklı olmasıdır. Saçaklar; muska, makreme veya yassı-geniş örgü teknikleriyle hazırlanır. Saçaksız olan kenar, sökülmeyi önlemek amacıyla sumak tekniği ile kapatılır.
• Kompozisyon: Kilimler; madalyonlu (dörtgen/altıgen), dikey eksenli veya "tahta" adı verilen yatay şeritli şemalarla kurgulanır.

Motifler ve Anlamları

Kilim üzerindeki motifler, Anadolu kadınının sosyal konumunu, hayallerini ve inançlarını sembolize eder.

• Yerel İsimli Motifler: Dokuyucunun adıyla anılan "Gülbeyaz" ve "Hacer" gibi motiflerin yanı sıra; nesne veya mekan isimli "mihrap", "hızar dişi", "tarak" ve "hükümet" gibi motifler mevcuttur.
• Nazar (Muska): Kötü enerjiden ve kem gözlerden korunmayı simgeler.
• Koçboynuzu: Güç, bereket ve cesaretin sembolüdür.
• Siyah Renk: Dokumada baskın olarak kullanılan siyah renk, genellikle hüzün ve yas durumunu ifade eder.
• Nakış (Kanaviçe): Bitkisel bezeme olarak dallar üzerine yerleştirilmiş çiçek motiflerini temsil eder.