Ana YazarAydın KUDAT13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-8153-8181

Kudüs ve el-Halil, tarih boyunca ortak dinî, coğrafi, ekonomik ve sosyal özelliklerle birbirine bağlıydı. İki şehir arasındaki bu bağ, 1967 yılından itibaren İsrail işgali altındaki baskılara ve insan hakları ihlallerine rağmen devam etti. Kudüs’ün Eski Şehri’nde Mescid-i Aksâ’nın, el-Halîl’in Eski Şehri’nde İbrahim Mescidi’nin bulunması siyonist işgalin hedefi haline gelmelerine sebep olmuştur. Her iki şehirde askeri kontrol noktalarının ve gasp birimlerinin yaygın olması da işgal güçlerinin buraları kontrol altında tutmayı ne kadar öncelediğini göstermektedir. Buralara Yahudi göçü hızla devam etmekte, işgalciler ve gaspçıların yerli halka yönelik tacizleri【1】 süreklilik arz etmektedir (Avvad, 2015).“Haremeyn” terimi yaygın olarak Mekke’deki Mescid-i Haram ve Medine’deki Mescid-i Nebevi için kullanılmaktadır. Bu iki mescit “Haremeyn-i Şerifeyn” olarak bilinir (bkz. Affâne, 2010). Ancak Filistinlilerin dilinde “harem” Kudüs’teki Mescid-i Aksâ ve el-Halîl’deki İbrahim Mescidi için de kullanılır. Kudüs’teki harem, Mescid-i Aksâ’nın İslam kaynaklarındaki mübarekliğinden kaynaklanırken İbrahim Mescidi’nin harem olması orada Hz. İbrâhim, Hz. İshak, Hz. Ya‘kūb ve Hz. Yûsuf’un kabirlerinin bulunması ile ilişkilidir (Aljazeera, 2010).Kudüs’ün Harem’i veya Mescid-i Aksâ dünyanın en büyük camilerinden biridir ve peygamberimiz Hz. Muhammed’in ifadesiyle Müslümanların en kutsal üç mescidi arasında yer alır. Ayrıca, İslam’da ilk kıble olarak bilinir. Mescid-i Aksâ Eski Şehrin güneydoğu köşesindedir ve yaklaşık 144.000 metrekarelik bir alanı kaplar. Bu alan Kubbetü’s-Sahre, Kıble Mescidi, Kadim Mescid, Mervan Mescidi, Burak Mescidi, Rahmet Kapısı Mescidiyle birlikte 200’den fazla yapıyı içerir. Mescid-i Aksâ, Moriya Tepesi olarak bilinen küçük bir tepede yer almaktadır ve tepenin en yüksek noktası, Mescid’in tam ortasında bulunmaktadır. Mescid-i Aksâ, yapısının olağanüstü ve sağlam inşasıyla tanınır. Gerçekte Aksa adı, surla çevrili tüm mescidi kapsamaktadır. Buna karşın Kubbetü’s-Sahre ve diğer yapılar daha sonra inşa edilmiştir (el-Uleymî, 1420: 12-24).İbrahim Mescidi veya Harem-i İbrahim ibadete açık olarak günümüze kadar ulaşan en eski kutsal yapı olarak bilinir. Bu kutsallık, Hz. İbrâhim’in ve ailesinin mezarlarının burada yer almasıyla ilgilidir. Hz.İbrahim, karısı Sare, oğlu Hz.İshak, torunu Hz.Yakub, onların eşleri, ayrıca Hz.Yusuf gibi başka peygamberlerin de burada defnedildiği söylenmektedir (Nazmî el-Cu’be vd., 2008: 51–63). İbrahim Mescidi, Batı Şeria’nın güneyinde, el-Halîl şehrinin kalbinde yer alır. Bu mescit, dört bin yıl önce burada defnedilen İbrahim Peygamber’e atfen adlandırılmıştır. el-Halîl şehri de Hz.İbrahim’in adını taşır ve burada peygamberlerin mezarlarını kapsayan kubbeler bulunur (TRT Arabi, 2023).Filistinlilerin “Haremeyn” (Kudüs ve el-Halîl) adlandırmasına sahip çıkmaları, onların hem dinî kimlikleri, hem politik meşruiyetleri hem de var olma hakları açısından çok anlamlıdır【2】. Zira İslam’ın ilk kıblesi ve peygamber kabirlerini barındıran kutsal bölgelere “harem” denilerek buralar üzerindeki tarihsel ve manevi bağların altı çizilmektedir. Haremeyn terimi, bölgenin İslami/Filistinli karakterini öne çıkarmakta, İsrail’in işgalciliğini ifşa etmekte, böylece Filistinlilerin coğrafya üzerinde yüzyıllardır süreklilik arz eden sahipliklerini anlatmaktadır.