İnebolu Türk Ocağı Binası

İnebolu Türk Ocağı, genel merkezi 1912 yılında kurulan Türk Ocakları teşkilatının Kastamonu’nun İnebolu ilçesindeki şubesi olarak faaliyet gösteren sivil bir kuruluştur. Milli Mücadele yıllarında toplumsal birliği sağlamak amacıyla kurulan yerel yapılanmaların devamı niteliğinde gelişen ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında sosyokültürel dönüşümlere öncülük eden kurum; düzenlediği ilmi konferanslar, sahne gösterileri, okuma-yazma ve yeni harf kursları, yardım kampanyaları ile sportif organizasyonlarla bölge halkının kültürel ve toplumsal gelişimine katkıda bulunmuştur.

^{İnebolu Türk Ocağı Binası (}Anadolu Ajansı⁾

Mustafa Kemal Atatürk’ün 1925 yılındaki Kastamonu ve İnebolu gezisinde tarihsel konuşmasını gerçekleştirdiği bina olarak da önem taşıyan yapı, 1931 yılında Türk Ocaklarının feshedilmesinin ardından farklı kamu işlevlerinde kullanılmıştır. Taşınmaz, geçirdiği restorasyon süreçlerinin ardından günümüzde İnebolu Türk Ocağı İstiklal Yolu Müzesi adıyla bölgenin tarihsel ve kültürel mirasını sergileyen bir kurum olarak varlığını sürdürmektedir.

II. Meşrutiyet döneminde oluşan hukuki ve siyasi serbestlik zemininde Türk Derneği ve Türk Yurdu Cemiyeti'nin ardından 1912 yılında Türk Ocakları kurulmuştur.^【1】 Askeri Tıbbiye Mektebi öğrencisi 190 gencin 24 Mayıs 1911 tarihinde gönderdiği çağrı mektubuyla başlayan süreç, 3 Temmuz 1911'de Dr. Fuat Sabit (Ağacık) başkanlığında Mehmed Emin (Yurdakul), Akçuraoğlu Yusuf, M. Ali Tevfik (Yükselen), Emin Bülend (Serdaroğlu) ve Ağaoğlu Ahmed Beylerin katıldığı toplantıda "Türk Ocağı" isminin kabul edilmesiyle fiili kuruluşa dönüşmüştür.^【2】

Nizamname hazırlıklarının tamamlanmasıyla Türk Ocağı, 25 Mart 1912 tarihinde Mehmed Emin Bey, Ahmed Ferit (Tek) Bey, Ağaoğlu Ahmet Bey ve Fuat Sabit Bey kuruculuğunda resmiyet kazanmıştır. Ocağın 1912 tarihli Esas Nizamnamesi'nde derneğin amacı "Akvam-ı İslamiyenin bir rükn-i mühimmi olan Türklerin milli terbiye ve ilmi, içtimai, iktisadi seviyelerinin terakki ve i'lasıyla Türk ırk ve dilinin kemaline çalışmak" şeklinde tanımlanmıştır.^【3】

Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasıyla İstanbul merkezli faaliyetlerini siyasi ve eylemsel alana kaydıran Türk Ocakları, İzmir'in işgaline karşı Fatih ve Sultanahmet mitinglerinin düzenlenmesine öncülük etmiştir. Genel Merkez binasının 9 Mart 1920'de İngiliz askerlerince basılması ve faaliyetlerinin durdurulması üzerine kadroların büyük kısmı Anadolu'ya geçerek Milli Mücadele saflarına katılmıştır.^【4】 Zaferin ardından 1922 yılından itibaren yeniden teşkilatlanan kurum, Bakanlar Kurulu'nun 2 Aralık 1924 kararıyla kamu yararına çalışan dernek statüsü kazanmış ve 1 Nisan 1925 kararıyla gayrimenkul tahsisleriyle desteklenmiştir.^【5】

Mondros Mütarekesi sonrası Karadeniz bölgesinde Pontusçuluk hareketleri ve İngiliz donanmasının ablukası karşısında İnebolu'da gençlerin bir araya gelmesi zorunluluğu doğmuştur.^【6】 İnebolu Ticaret İdadisi öğrencileri ile yöre gençleri, Yüzbaşı Osman Nuri Bey'in teşviki ve irşadıyla eski İttihat ve Terakki binasında 27 Temmuz 1919 tarihinde İnebolu Gençler Mahfili'ni (Gençler Birliği) kurmuştur.^【7】 Kurumun temel kuruluş amacı; gençlerin milli menfaatler etrafında toplanması, ev ve kahvehane toplantılarının yetersizliğinin aşılması, işgalcilerin baskı ve tehditlerine karşı planlı bir örgütlenme yapısının oluşturulmasıdır.

^{İnebolu Türk Ocağı Binası (}Kültür Portalı⁾

İnebolu Gençler Mahfili'nin kurucu kadrosu; Mustafa Selim, Mustafa Nuri, Asker Mustafa, Mustafa Fehmi, Mustafa Sıtkı, Reji Müdürü Mustafa Cemal Azmi, Tapucu Kamil, Ahmet Hamdi, Şevket Ahmet Faik, Fotoğrafçı Recep, Manifaturacı Recep, Muallim Şükrü, Rizeli Abdullah, Baytar Sadık, Muallim Latif, Altıkulaç Mehmet, Trabzonlu Remzi, Kemal, Cebeci Sabri, İbrahim, Alaeddin ve Muallim Mehmet isimlerinden oluşmaktadır. Yürütülen çalışmalardan rahatsız olan yerli Rumların şikayeti üzerine İngiliz Komiserliği ve yerel idare tarafından soruşturma açılmış, dernek yöneticileri iki kez İngiliz Komiseri tarafından sorgulanmıştır. Mülki ve maddi imkansızlıklar ile fiziki takiplere rağmen dernek faaliyetlerini sürdürerek örgüt ağını genişletmiştir.^【8】

İnebolu Gençler Mahfili Tüzüğü; siyaset dışı kalınarak halka milli terbiye, tarih ve sosyal bilgilerin öğretilmesini, gazete ve dergi çıkarılmasını, gece okullarında ders verilmesini, kitap yazımını ve fakir ile şehit çocuklarının ihtiyaçlarının karşılanmasını ilke edinmiştir. Tüzük hükümleri doğrultusunda dilenciliğin önlenmesi, büyüklere saygı ve milli sanatların ihyası hedeflenmiş; israf, şatafatlı düğünler ve içki kullanımına karşı mücadele yürütülmüştür. Eski medresenin reis odasında gizlice toplanan gençler, Yüzbaşı Osman Nuri Bey'in desteğiyle eski İttihat ve Terakki binasını mekan tutarak organize bir sivil merkez haline gelmiştir.^【9】

İnebolu Gençler Mahfili, Milli Mücadele'nin askeri safhasının tamamlanması ve Türk Ocaklarının ülke genelinde yeniden teşkilatlanmaya başlamasıyla dönüşüm sürecine girmiştir. Mahfile dönüşüm sürecinde Şükrü Ustaoğlu, Selahaddin Tümer, Şükrü Tekant, Naim Tığlı, Ahmet Soğangöz, Cemal Kayaalp, Maliyeci Şevket, İsa Tüzer, Baki Kurtoğlu, Çolak Ahmet, Şakir İşeri, Numan Bey, Mustafa Gürsoy, Kölenin Mehmet Gürsoy, Adil Tığlı, Mehmet Tırmandı, Sesi Boğuk İhsan Bey, Mustafa Bilaç, Hoca Şükrü, Ali Hamdi ve Nazif Beyler katılmıştır.^【10】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

Dönüşümün tam tarihi arşiv evrakında kesinleştirilememekle birlikte Kastamonu'da yayınlanan Açıksöz gazetesinin 13 Mayıs 1923 tarihli nüshasında ahiren İnebolu Türk Ocağı şubesinin açıldığı duyurulmuştur. Bu habere göre İnebolu Türk Ocağı, 1 Mart 1923'te kurulan Tosya şubesinin ardından Kastamonu vilayeti genelinde açılan ikinci Türk Ocağı şubesi niteliğini taşımaktadır.^【11】 Kurum, Kurtuluş Savaşı sonrasında Rum nüfusun şehirden ayrılmasıyla boşalan ve mülkiyeti Karamanyan ailesine ait olan taşınmaza taşınarak faaliyetlerini Türk Ocağı çatısı altında sürdürmüştür.

İnebolu Türk Ocağı, kuruluşunun ardından ilk genel kongresini Haziran 1924 tarihinde gerçekleştirmiştir. Kongrede seçilen idare heyetinin kısa süre sonra görevden ayrılması üzerine Şubat 1925 tarihinde düzenlenen seçimlerde reisliğe Kaymakam Fevzi Bey, katipliğe Mehmet Şükrü, murahhaslığa Ahmet Faik, muhasipliğe Cemal Azmi; üyeliklere ise Abdullah Adil, Sabri ve Selahattin Beyler getirilmiştir. 1926 yılı idare heyeti seçimlerinde başkanlığa Şükrü, murahhaslığa Ahmet Faik ve Mustafa Nuri, idare heyeti üyeliklerine Belediye Başkanı Hüseyin Fehmi, Hafız Şükrü, Selahattin, Cemal Azmi, Şevket, Salih ve Hilmi Beyler ile kadın üyeler Dürriye, Nafıa ve Bedriye Hanımlar seçilmiştir.^【12】

Dernek tüzüğü uyarınca Mart ayının ilk haftasında yapılması gereken genel kongre, 2 Mart 1927 tarihinde düzenlenmiş; kongre başkanlığına Asliye Mahkemesi Reisi Fethi Bey, katipliklere Naim ve Muharrem Beyler seçilmiştir. Faaliyet raporunun görüşülmesinin ardından yapılan oylamada Belediye Başkanı Hüseyin Fehmi Bey dışındaki 1926 yılı idare heyeti üyeleri (Şükrü, Ahmet Faik, Mustafa Nuri, Hafız Şükrü, Selahattin, Cemal Azmi, Şevket, Salih, Hilmi Beyler ile Dürriye, Nafıa ve Bedriye Hanımlar) yeniden yönetime getirilmiştir. Kongrenin ikinci oturumunda Kurultay delegeliğine Asliye Mahkemesi Reisi Fethi Bey seçilmiştir.^【13】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

13 Şubat 1928 tarihindeki genel kongrede geçici başkanlığa Kaymakam Nuri Bey, divan başkanlığına İrfan Bey, katipliklere Selahattin ve Naim Beyler seçilmiştir. Yönetim ve denetim raporlarının ibrasının ardından yapılan oy tasnifinde usulsüzlük gerekçesiyle oy pusulalarının Genel Merkez’e gönderilmesi yönünde takrir verilmiş, oy tasnifindeki anlaşmazlıklar üzerine takriri sunan üyeler oturumu terk etmiştir. Salonda kalan üyelerle seçim tamamlanmış fakat çoğunluğun ayrılması sebebiyle seçimler feshedilmiştir. Yeni idare heyeti seçilene kadar kurum yönetimine belediye başkanı, hukuk hakimi, Ziraat Bankası müdürü, orman ve rüsumat memurları ile Kabaalizade Mustafa Bey’den oluşan geçici bir heyet atanmıştır.^【14】

Cumhuriyet Halk Fırkası Müfettişliği’nin tebliğ ettiği aday listesi doğrultusunda Mart 1928’de yapılan yenileme kongresinde idare heyeti başkanlığına Hukuk Hakimi Fethi, katipliğe Musa Kazım, murahhaslığa Ahmet Vefik, muhasipliğe Sabri, veznedarlığa Kabaalizade Mustafa; üyeliklere Ziya, Recep ve Hamdi Beyler seçilmiş, Kurultay delegeliğine Fethi Bey getirilmiştir. 8 Şubat 1929 tarihindeki genel kongrede ise Reis Fethi Bey tarafından sunulan çalışma ve denetim raporları onaylanmış; 6.500 liralık bütçeden 5.927 lira tahsil edildiği ve 5.721 lira harcama yapıldığı kabul edilerek gelecek yıl bütçesi 7.000 lira olarak kararlaştırılmıştır.^【15】

İnebolu Türk Ocağı idare heyeti, 1925 yılında oyun salonunun kapısına "Ocaklılara mahsustur" yazılı bir levha asmış, bu uygulama Ocağa kayıtlı olmayan ancak etkinliklere katılan gençler arasında tepkiye yol açmıştır. Aynı dönemde idare heyeti üyeleri arasında yönetimsel kararlara ilişkin fikir ayrılıkları yaşanmış, bu durum yerel basındaki yazılara konu olmuştur. Gazete yayınlarında Ocağın çalışma temposunun düştüğü, üyelik başvurularının işleme alınmadığı ve idare heyetinin pasif kaldığı yönündeki eleştirilere yer verilmiştir.^【16】

Musa Kazım tarafından kaleme alınan değerlendirmelerde İnebolu Türk Ocağı’nda üyelik kabulünde inhisar sistemi uygulandığı, gençlerin üyelik başvurularına ancak bir yıl sonra yanıt verildiği ve başka ocaklardan nakil yaptırmak isteyen memurların nakil muamelelerinin geciktirildiği bilgisi aktarılmıştır. İdare heyeti ise yayımladığı açıklamalarda kurumun kütüphane, süreli yayın ve sosyal alan imkanlarına sahip olduğunu, yaşanan tartışmaların Ocağın gelişimini sağlamaya dönük fikir ayrılıklarından kaynaklandığını duyurmuştur.^【17】

1927 yılı bütçe verilerine göre İnebolu Türk Ocağı 4.163 lira bütçeye sahipken aynı dönemde Cide şubesinin bütçesi 1.132 lira, Kastamonu merkez şubesinin bütçesi ise 1.891 lira olarak gerçekleşmiştir. 1928 yılında Cide şubesi bütçesi 625 liraya gerilemiş, Kastamonu merkez bütçesi 2.080 lira olmuştur.^【18】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası İçi (}Kültür Portalı⁾

Kurumun temel gelir kaynaklarını mülkiyetinde ve kullanımında bulunan taşınmazların kiraları oluşturmuştur. Ocak binasının alt katındaki Sahil Sıhhiye İdaresi odaları, Polis Dairesi, büfe, depo, dükkanlar ile Ali Osman, Urgancıoğlu ve Hüsnü Murat tarafından işletilen kahvehaneler ihale ve müzayede usulüyle kiraya verilerek gelir temin edilmiştir.^【19】 Bu kira gelirlerinin yanı sıra 7 Haziran 1929 tarihinde kurum yararına düzenlenen ve gümüş tabak, altın saat kordonu, fotoğraf makinesi gibi hediyelerin dağıtıldığı eşya piyangosu ile 1928 yılındaki piyango organizasyonundan da mali kaynak sağlanmıştır.^【20】

İnebolu Türk Ocağı elde ettiği mali kaynakları sosyal, eğitsel ve sağlık harcamalarına tahsis etmiştir. 1930 yılı verilerine göre kurum, köy mekteplerindeki muhtaç öğrencilere kitap ve ders malzemesi dağıtmış, fakir hastaların muayene ve ilaç masraflarını karşılamıştır. Ayrıca Bolu Kız Öğretmen Okulu’nda öğrenim gören üç kız öğrencinin aylık harçlıkları ile gidiş-dönüş yol masrafları da dahil olmak üzere yıllık 228 liralık eğitim gideri doğrudan Ocak bütçesinden ödenmiştir.^【21】

Türk Ocakları mesai programının "İlmi Vazife" maddesi uyarınca Haziran, Temmuz ve Ağustos ayları dışındaki dönemlerde haftalık olarak ilmi, sosyal, iktisadi ve sağlık konularında konferanslar verilmesi kurala bağlanmıştır. İnebolu Türk Ocağı yönetimi, bu ilke doğrultusunda Kasım 1924 tarihinden itibaren konferans programları başlatmıştır. Hükümet eski tabibi Operatör Dr. Hüseyin Avni Bey tarafından koruyucu hekimlik ve halk sağlığı konularında konferanslar sunulmuştur. 1925 yılı içerisinde ise Halk Fırkası Mutemedi Hüsnü Bey tarafından "Milliyet ve İnkılaplar" başlıklı bir konferans verilmiştir.^【22】

İnebolu Türk Ocağı, halkın bilgi düzeyini yükseltmek ve cumhuriyet dönüşümlerini kitlelere aktarmak amacıyla eğitsel faaliyetler yürütmüştür. Köylülerin sosyal, iktisadi ve sağlık alanlarındaki sorunlarını hafifletmek ve yenilikleri tanıtmak amacıyla 1925 yılında köylere irşat heyetleri sevk edilmiştir. Okuma alışkanlığını yaygınlaştırmak üzere Ocak bünyesinde bir kütüphane ve okuma salonu kurulmuş; ilk kitap bağışı Nazikter gazetesi sahibi Yusuf Niyazi tarafından yapılmış ve Kasım 1924 itibarıyla kütüphanedeki eser sayısı 500 civarına ulaşmıştır.^【23】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası İçi (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

Harf İnkılabı sürecinde Türk Ocağı Genel Merkezi'nin talimatı üzerine vakit kaybetmeksizin bir dershane hazırlanmıştır. 10 Eylül 1928 tarihi itibarıyla İnebolu Türk Ocağı bünyesinde açılan yeni harf gece kursuna 80 civarında öğrenci katılmış ve derslere devam edenlerin sayısı artış göstermiştir. 1930 yılı verilerine göre köy mekteplerindeki muhtaç öğrencilere kitap ve ders gereçleri dağıtılmış, Muallim Mektebi'nde öğrenim gören iki öğrencinin tüm eğitim harcamaları Ocak bütçesinden karşılanmıştır.^【24】

İnebolu Türk Ocağı bünyesinde ilçe gençlerinden müteşekkil bir Temsil Heyeti (tiyatro kolu) oluşturulmuştur. Temsil Heyeti, 18-19-20 Ocak 1924 tarihlerinde Türkiye'ye iltica eden muhacirler yararına üç gün süren bir müsamere düzenlemiş ve elde edilen geliri İnebolu Hilal-i Ahmer Komisyonu veznesine yatırmıştır. Şubat 1925'te İnebolu İlk Kız Mektebi öğrencileri kadınlara, Numune-i Hamiyet öğrencileri ise erkeklere yönelik bir müsamere sunmuştur. Öğretmenler Musa Kâzım ve Mustafa Beyler yönetiminde sahnelenen bu temsil, İnebolu'da ilkokul öğrencilerinin gerçekleştirdiği ilk müsameredir.^【25】

Temsil heyeti, ilçe sınırları dışında da sahne etkinlikleri gerçekleştirmiştir. 1926 yılı Nisan ayındaki Ramazan Bayramı'nda Ocak idare heyeti ve temsil grubundan oluşan 8 kişilik bir heyet Kastamonu'ya giderek Asri Gazino'nun üst katında konser ve müsamere vermiş, ardından Taşköprü'de bir gösteri sunmuştur. Bu etkinliğin ardından Kastamonu Türk Ocağı da bünyesinde bir temsil grubu ve musiki cemiyeti kurarak 1926 Haziran ayındaki Kurban Bayramı'nda İnebolu'ya gelip müsamere vermiştir. İnebolu Türk Ocağı ayrıca 1926 yılında ilçedeki atıl sinemayı satın alıp işletmek amacıyla idari müzakereler yürütmüştür.^【26】

Ocak salonu, diğer sosyal yardım cemiyetlerinin oyunlarına ve milli gün kutlamalarına tahsis edilmiştir. 16-17 Şubat 1928 tarihlerinde Hilal-i Ahmer Cemiyeti yararına Balkan Muharebeleri'ni konu alan bir tiyatro eseri sahnelenmiştir. 18-19 Ocak 1929 tarihlerinde Himaye-i Etfal Cemiyeti yararına "Asker Kaçağı" oyunu sergilenmiştir. 23 Nisan 1928 gecesi TBMM'nin açılış yıldönümünde İzmir depremzedeleri yararına düzenlenen müsamerede İdman Yurdu saz heyeti İstiklal Marşı ve müzik parçaları icra etmiş, ardından üç perdelik "Akdeniz'e Doğru" piyesi sahnelenerek milli danslar gösterilmiştir.^【27】

İnebolu Türk Ocağı, gençlerin fiziki gelişimlerini desteklemek amacıyla Eylül 1926'da bünyesinde bir Spor Şubesi kurmuştur. Spor Şubesi başkanlığına Mustafa Nuri Bey, başkan yardımcılığına Şevket, katipliğe Hilmi, kaptanlığa Hamdi; üyeliklere ise Cemal Azmi, Naim, Hüseyin Avni ve Faik Sabri Beyler getirilmiştir. Spor Şubesi ilk futbol müsabakasını 29 Ekim 1926 Cumhuriyet Bayramı günü Bayıraltı mevkiinde İdman Yurdu kulübüyle yapmıştır. 1926 yılı sonlarında Kastamonu ve Taşköprü'de de maçlar yapan futbol takımının kadrosu, yaşça ileri oyunculardan oluştuğu gerekçesiyle basında eleştirilmiştir.^【28】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası İçi (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

İnebolu Türk Ocağı Spor Şubesi zamanla tüzüğünü ve üye yapısını yenileyerek faaliyetlerini çeşitlendirmiştir. 1930 yılı itibarıyla Spor Şubesi bünyesinde futbolun yanı sıra voleybol, denizcilik ve atıcılık kollarının faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. Spor karşılaşmalarının yanında gençlerin serbest zamanlarını değerlendirmeleri amacıyla 28 Ağustos 1924 tarihi itibarıyla bilardo müsabakaları düzenlenmiş ve oyun salonuna bilardo masası yerleştirilmiştir.^【29】

Kurum, milli bayramların ve kuruluş yıldönümlerinin ilçe ölçeğinde kutlanmasında öncü işlev görmüştür. Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında süslü tören kemerlerinin (takların) kurulmasını sağlayan Ocaklı gençler, fener alaylarında ön saflarda yer almış ve balolar tertip etmiştir. 30 Ağustos Zafer Bayramı kutlamalarında İnebolu denizinde kayık yarışları, yüzme, yağlı direk ve ördek yakalama yarışmaları düzenlenmiştir. Türk Ocaklarının kuruluş günü olan 25 Mart "Ocaklıların Bayramı" adıyla kutlanmış; 25 Mart 1928 gecesi 80 kişinin katıldığı toplantıda dernek tarihçesi okunmuş, İdman Yurdu saz ekibi müzik dinletisi sunmuş ve üst makamlara telgraflar gönderilmiştir.^【30】

İnebolu Türk Ocağı, sosyal yardım ve finansman sağlama amacıyla eşya piyangoları ve sağlık desteği faaliyetleri yürütmüştür. 7 Haziran 1929 Cuma günü Ocak salonunda çekilişi gerçekleştirilen eşya piyangosunda bilet sahiplerine gümüş tabak, tuvalet takımı, altın saat kordonu, kehribar ağızlık, fotoğraf makinesi, mantoluk kumaş, portmen ve kol düğmesi hediye edilmiştir. Ayrıca kurum, muhtaç hastaların hekim muayenelerini yaptırmış, ilaç yardımlarında bulunmuş ve toplumsal dayanışma faaliyetlerini sürdürmüştür.^【31】

Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün Kastamonu ve İnebolu’yu kapsayan gezisi, 23 Ağustos 1925 tarihinde Ankara’dan otomobil ile hareket edilmesiyle başlamıştır. Çankırı güzergâhı üzerinden Kastamonu’ya ulaşan heyet, 24 Ağustos 1925 tarihinde Kastamonu Belediyesi'nde İnebolu Belediye Başkanı Hüseyin Kâşif (Karagülle) başkanlığındaki ilçe temsilcilerini kabul etmiş ve İnebolu’ya gidiş programını kesinleştirmiştir.^【32】

^{Atatürk'ün İnebolu Ziyareti ve Şapka Nutku (}Kültür Portalı⁾

Mustafa Kemal Atatürk ve beraberindeki heyet, 25 Ağustos 1925 Salı günü saat 11.00’de Kastamonu’dan ayrılarak İnebolu yönüne hareket etmiştir. Güzergâh üzerindeki Seydiler ve Küre yerleşimlerinde duraklamalar yapılmış; Ecevit Hanı mevkiinde mola verilerek İnebolu’dan gelen heyetle bir araya gelinmiştir. Küre Belediyesi’ndeki temasların ardından yola devam edilerek saat 19.00’da İnebolu ilçesine ulaşılmıştır.^【33】

İnebolu sınırına varışta kent girişine "İlk zafer yolu İnebolu'ya sefa geldiniz sevgili Gazi" metnini içeren bir karşılama takı kurulmuş ve giren heyet için 21 pare top atışı gerçekleştirilmiştir. Mülki amirler, belediye idarecileri, askeri yetkililer, dernek temsilcileri ve ilçe sakinleri tarafından karşılanan heyet, konaklama için ayrılan Belediye Başkanı Hüseyin Kâşif Bey’in ikametgâhına geçmiştir. Mustafa Kemal Atatürk, 26 Ağustos 1925 Çarşamba günü resmi kabul ve temaslarını sürdürmüş; sivil kıyafet ve Panama serpuş ile kent merkezinde incelemelerde bulunmuştur.^【34】

^{Atatürk'ün İnebolu Ziyareti ve Şapka Nutku (}Kültür Portalı⁾

Mustafa Kemal Atatürk, Türk Ocağı idarecilerinin daveti doğrultusunda 27 Ağustos 1925 Perşembe günü saat 15.00’te konakladığı ikametgâhtan ayrılarak Türk Ocağı binasına hareket etmiştir. Siyah renkli sivil elbise giyen ve Panama serpuşunu elinde taşıyan Atatürk, beraberindeki milletvekilleri ve askeri erkan ile birlikte caddelerden yürüyerek Türk Ocağı’na ulaşmıştır. Ziyaret öncesinde Türk Ocağı binası halılar ve resimlerle düzenlenmiş, bina çevresinde 500 kadın ve 500 erkekten oluşan halk topluluğu bir araya gelmiştir.^【35】

Ocak binasına varışta Mustafa Kemal Atatürk, Türk Ocağı üyesi ve Hukuk Fakültesi öğrencisi Mustafa Salim Bey ile idare heyeti üyeleri tarafından karşılanmıştır. Ağırlama salonunda heyete kahve ikram edilmiş ve bir süre sohbet edilmiştir. Ziyaret programı kapsamında Hukuk Fakültesi öğrencisi Mustafa Salim Bey bir açılış konuşması gerçekleştirmiş, ardından Mustafa Kemal Atatürk kürsüye çıkarak topluluğa hitap etmiştir.^【36】

^{Atatürk'ün İnebolu Ziyareti ve Şapka Nutku (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

Mustafa Kemal Atatürk, İnebolu Türk Ocağı salonunda irat ettiği konuşmasında kılık ve kıyafet standartlarını somut nesneler üzerinden tanımlamıştır; ayakkabı (iskarpin veya fotin), pantolon, yelek, gömlek, kravat, ceket ve bunların tamamlayıcısı olarak siper-i şemsli serpuş kullanımı esas getirilmiştir. Başlığın adının doğrudan "şapka" olduğunu belirten Atatürk; fesi Yunan kökenli bir başlık, cübbeyi ise Bizans ve Yahudi geleneklerinin dinsel giysisi olarak nitelendirmiş; uluslararası giyim tarzının benimsenmesinin şart olduğunu kaydetmiştir.^【37】

İnebolu Türk Ocağı’nda yapılan bu konuşma, Türkiye Cumhuriyeti'nde Kıyafet İnkılabı ve Şapka Kanunu'na zemin hazırlayan temel ilke ve gerekçelerin kamuoyuna ilk kez resmen duyurulduğu tarihsel metin niteliğindedir. Konuşmanın ardından Şapka ve Kıyafet İnkılabı süreci ivme kazanmış, İnebolu Türk Ocağı binası ise bu inkılap hareketinin simgesel merkezlerinden biri haline gelmiştir.

Türk Ocaklarının 10 Nisan 1931 tarihinde toplanan Olağanüstü Kurultayı’nda derneğin diğer şubeleriyle birlikte tüzel kişiliğinin feshedilmesine ve tüm mal varlığının Cumhuriyet Halk Fırkasına (CHF) devredilmesine karar verilmiştir. Bu karar doğrultusunda Ankara’daki Genel Merkez binası, ülke geneline yayılmış 141 parça mülk ve nakdi varlıklarla birlikte İnebolu Türk Ocağı binası ve altındaki dükkanlar da CHF mülkiyetine geçmiştir. Toplam 9.000 lira değer biçilen kargir bina ve zemin katındaki dükkanların tapusu borçsuz şekilde CHF adına tescil edilmiştir. Binanın elektrik borcu gibi geçmiş giderleri ise devredilen dükkanların kira gelirlerinden tahsil edilerek tamamen kapatılmıştır.^【38】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası (}Anadolu Ajansı⁾

İnebolu’da bulunan 31 kurucu ve üye, 7 Kasım 1932 tarihinde Mustafa Kemal Paşa’ya hitaben resmi bir dilekçe yazarak müracaatta bulunmuştur. Dilekçede, 1919 yılı başlarında kurulan İnebolu Gençler Mahfili’nin daha sonra Türk Ocağı’na dönüştüğü ve Ocağın kapanmasıyla binanın CHF’ye ilhak edildiği yazılmıştır. İlçede Halkevi açılması amacıyla gerekli komite kurulup idare heyeti seçimi yapıldığı halde henüz resmi açılış izninin verilmediği kaydedilerek binanın bir an önce Halkevi olarak faaliyete geçirilmesi talep edilmiştir. Kastamonu CHF İdare Heyeti de Genel Sekreterliğe gönderdiği yazıda İnebolu’daki binanın Halkevi olmaya elverişli bulunduğunu ve faaliyetlerin bu binada yürütülmesinin uygunluğunu bildirmiştir.^【39】

İnebolu CHF İdare Heyeti tarafından 1931 yılı içinde CHF Genel Sekreterliği’ne gönderilen raporlarda, kapatılan Ocağa ait binanın durumu detaylandırılmıştır. Raporlara göre; binanın Sahil Sıhhiye İdaresi’ne kiralanan odaları, zemin katında bir yazıhane ile iki dükkanı bulunmakta ve yıllık 506 lira kira geliri temin edilmektedir. Mülkiyeti CHF üzerine tescil edilen taşınmazın borcu bulunmamakta, mefruşat ile mobilyaları eksiksiz durmakta ve üçüncü katı Fırka merkezi olmaya elverişli yapıda yer almaktadır. Ayrıca ilçe bünyesindeki 37 kişilik spor teşkilatı da bina dahilinde kendilerine tahsis edilen dairede ikamet etmektedir.^【40】

Cumhuriyet Halk Fırkası Genel Merkezi, 3 Mayıs 1933 tarihinde aldığı kararla eski İnebolu Türk Ocağı binasını resmi olarak İnebolu Halkevi kullanımına tahsis etmiştir. Yapı, 19 Şubat 1932 tarihinde ülke genelinde faaliyete geçen Halkevleri organizasyonunun ilçe merkezine dönüştürülmüştür. İç mekan kullanımına göre zemin kattaki dükkanlar kiraya verilirken; orta kat gazino, bilardo salonu, kütüphane ve mütalaa salonu olarak düzenlenmiş, üst kat ise Fırka ve Halkevi idari merkezi olarak hizmet vermiştir. 1936 yılı kayıtlarında kargir binanın orta kısmında Halkevi salonu, büfe ve bilardo salonunun yer aldığı, menkul malların değerinin ise yaklaşık 1.160 lira olarak hesaplandığı görülmektedir.^【41】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

İnebolu Halkevi, 1932 ile 1951 yılları arasında binada toplumsal, eğitsel ve kültürel faaliyetlerini yürütmüştür. Şubat 1944 tarihli tapu kayıtlarında yapının üst katının Halkevi, zemin katının ise mağaza olarak kullanıldığı belgelenmiştir. TBMM tarafından kabul edilen 5830 sayılı Kanun uyarınca 11 Ağustos 1951 tarihinde Halkevlerinin lağvedilmesi ve taşınmazlarının Hazineye iade edilmesi üzerine İnebolu Halkevi binasının mülkiyeti de Maliye Hazinesine geçmiş ve Hazine adına tapuya tescil edilmiştir.^【42】

Tapu kayıtlarında yapılış tarihi Rumi takvimle Ağustos 1309 (Miladi Ağustos-Eylül 1893) olarak yer alan taşınmaz, Karagüllezade Mehmet Yazıcı ile Karamanyan Hacı Ohanüs Ağa tarafından inşa ettirilmiştir. Karagüllezade Mehmet Efendi'nin kendi hissesini devretmesiyle mülkiyet Rum Karamanyan ailesine geçmiş, II. Balkan Savaşı sürecinde (1913) Hazine el koymuş fakat kısa süre sonra mülkiyet tekrar aileye verilmiştir. 1923 yılındaki nüfus mübadelesiyle Rum ailenin kentten ayrılmasının ardından bina Türk Ocağı kullanımına geçmiş; Kasım 1926 tarihinde Türk Ocağı adına tescil edilmiş ve Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde 1929 yılında mülkiyet tamamen Türk Ocağı’na geçmiştir.^【43】

İnebolu Türk Ocağı binası; Cami-i Kebir Mahallesi, Yarbaşı Sokak, No: 30 adresinde, Zafer Yolu Caddesi ile Liman Sokağı’nın kesişme noktasında yer almaktadır. Kuzey cephesi denize bakacak şekilde deniz seviyesinden yaklaşık 4,5 metre yüksekte konumlandırılan kargir yapıya kot farkından dolayı taş merdivenlerle ulaşılmaktadır. Güneydoğusunda İnebolu Hükümet Konağı bulunan taşınmaz, tapu kayıtlarında 3 ada, 66 parsel numarası ile 289 metrekare yüzölçümüne sahip olarak tescillidir.^【44】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası İçi (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

Yapı, 18. yüzyıl Avrupa Neo-Klasisizm akımının izlerini taşıyan Geç Osmanlı Dönemi sivil mimarlık örnekleri arasında yer almaktadır.^【45】 Zemin katı kesme taş malzemeyle inşa edilen yapının denize bakan kuzey cephesinde üç, batı cephesinde ise bir ticari dükkan aralığı bulunmaktadır. Batı cephesindeki çift kanatlı demir kapıdan ulaşılan zemin katta özgün bir giriş holü yer almakta; dış cephede profilli kat kornişleri, ferforje balkon korkulukları, kapı tepe pencerelerindeki demir işçilikleri, profilli taş söveler ve üçgen motifler göze çarpmaktadır.^【46】

Zemin katı ticari dükkanlara ayrılan yapının katlar arası dikey sirkülasyonu ahşap merdivenle sağlanmaktadır. Birinci ve ikinci kat planlarında kuzey-güney doğrultusunda uzanan geniş dikdörtgen iç sofalar ve bu sofaların çevresinde sıralanan odalar yer almaktadır. Zaman içerisinde ara bölme duvarlarının kaldırılmasıyla sofalar ve salon alanları genişletilmiş; 1960'lı yıllardaki yangın sonrasında yapılan tadilatla ahşap merdiven düzeni çatı arasına bağlanmıştır.^【47】

Halkevlerinin 11 Ağustos 1951 tarihinde 5830 sayılı Kanun uyarınca kapatılması üzerine binanın mülkiyeti Maliye Hazinesine devredilmiştir. Nisan 1956 tarihinde 2490 sayılı Kanun hükümleri gereğince İnebolu Belediyesi’ne verilen taşınmaz, Mal Müdürlüğü’nün 20 Mart 1956 tarihli tescil kararıyla "Turistik Otel" kullanımına ayrılmıştır. Yapı, 1956 yılında Süleyman Terzioğlu tarafından satın alınarak otel olarak işletilmeye başlanmıştır.^【48】

İnebolu Limanı’nın ticari potansiyeli doğrultusunda yapının zemin katındaki dükkanlar "Vapur Acentası" ve "Yarbaşı Lokantası" isimleriyle faaliyete geçirilmiştir. Bina 1963 yılında bir yangın geçirmiş ve çatı katı tamamen yanmıştır. Yangın sonrasında yapılan tamiratla çatı yapısı ve üst kat mekânları yeniden düzenlenmiştir.^【49】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

Binanın üst iki katı 1975 ile 1994 yılları arasında İnebolu Halk Eğitim Merkezi’ne kiralanmış, bu dönemde yapıda çeşitli mesleki kurslar düzenlenmiş ve sergiler açılmıştır. Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 30 Nisan 1991 tarih ve 1750 sayılı kararıyla 321 envanter numarası verilerek korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Zemin katında ise Yarbaşı Lokantası ve Turizm Acentası işletilmeye devam etmiştir.^【50】

1994 yılından itibaren boş kalan ve bakımsızlık nedeniyle fiziki tahribata uğrayan bina metruk duruma gelmiştir. İnebolu Belediye Meclisi ve Encümeni’nin Eylül 1992 kararları doğrultusunda taşınmaz 10.000 TL bedelle Maliye Hazinesi’ne satılmıştır. Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından 1992 yılında Kültür Bakanlığı Kültür Merkezleri Dairesi Başkanlığı’na, 1999 yılında Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne tahsis edilen yapı, ödenek yetersizliği nedeniyle onarılamamış; Kastamonu Valiliği’nin talebiyle 22 Haziran 2000 tarihinde kültürel amaçlı kullanım için Kastamonu İl Özel İdaresi’ne devredilmiştir.^【51】

Kastamonu Valiliği tarafından 2005 yılında rölöve ve restorasyon projeleri hazırlanan tarihi bina için Genelkurmay Başkanlığı’ndan 290.000 liralık finansman kaynağı temin edilmiş ve restorasyon ihalesi Kastamonu İl Özel İdaresi tarafından gerçekleştirilmiştir.^【52】 Gerekli fiziki onarım, tefrişat ve düzenleme çalışmalarının tamamlanmasının ardından bina, dönemin Kastamonu Valisi Mustafa Kara ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hilmi Özkök’ün katıldığı resmi törenle 5 Ağustos 2006 tarihinde halkın ziyaretine açılmıştır.^【53】

Metruk halden kurtarılan yapının güncel müzecilik standartlarına uygun olarak "İnebolu Türk Ocağı İstiklal Yolu Müzesi" adıyla yeniden yapılandırılması amacıyla 2019 yılında geniş kapsamlı bir dönüşüm projesi başlatılmıştır. Kastamonu İl Özel İdaresi ve Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı (KUZKA) ortaklığıyla yürütülen proje toplam 3 milyon liralık bütçe ile tamamlanmış, söz konusu finansmanın 1 milyon liralık kısmı KUZKA tarafından karşılanmıştır.^【54】

Uygulanan restorasyon ve teşhir-tanzim projesi kapsamında dört kattan oluşan yapının ahşap döşeme kaplamaları, çatı örtüsü, dış cephe yalıtımı, sergileme vitrinleri, aydınlatma armatürleri ve seslendirme altyapısı bütünüyle yenilenmiştir. Yaklaşık iki yıl süren kapsamlı çalışmaların ardından bina, 2022 yılı başında "İnebolu Türk Ocağı İstiklal Yolu Müzesi" unvanıyla yeniden ziyaretçilerini ağırlamaya başlamıştır.^【55】

^{İnebolu Türk Ocağı Binası İçi (}T.C. İnebolu Belediyesi⁾

Müze bünyesindeki teşhir salonlarında, Milli Mücadele döneminde gösterilen üstün yararlılıklar ve cephane taşıma hizmetleri dolayısıyla TBMM tarafından 11 Şubat 1924 tarihinde İnebolu Mavnacılar Loncasına verilen 2017 numaralı Beyaz Şeritli İstiklal Madalyası ile orijinal beratı sergilenmektedir.^【56】 İnebolu Mavnacılar Loncası kayıkçıları şahsında tüm ilçe halkına verilen bu madalya, Türkiye Cumhuriyeti'nde doğrudan bir ilçeye kazandırılmış tek İstiklal Madalyası niteliğini taşımaktadır.^【57】

Müzede ayrıca Mustafa Kemal Atatürk’ün 25-27 Ağustos 1925 tarihlerinde gerçekleştirdiği İnebolu gezisi sırasında konakladığı dönemde kullandığı şahsi eşyaları ile tarihi Şapka Nutku’nu irat etmesini temsil eden balmumu heykeli yer almaktadır. Söz konusu heykelle birlikte sergi bölümlerinde İnebolu Limanı’ndaki cephane tahliyesini, denk kayıklarını, kağnı arabalarıyla yapılan sevkiyatı ve İstiklal Yolu güzergahını belgeleyen döneme ait fotoğraflar, bilgi panoları ve maketler sergilenmektedir.^【58】

Müze alanında bunlara ek olarak İnebolu ve çevresinden derlenen etnografik eserler, geleneksel yaşam malzemeleri, Milli Mücadele dönemine ait silahlar ve askeri teçhizat örnekleri yer almaktadır. Tarihi Türk Ocağı binası günümüzde, Kurtuluş Savaşı'nın ana lojistik hattını oluşturan İstiklal Yolu'nun tarihsel mirasını muhafaza eden bir müze olmanın yanı sıra, bünyesinde barındırdığı konferans salonuyla sosyal ve kültürel toplantıların gerçekleştirildiği aktif bir kültür merkezi işlevini sürdürmektedir.^【59】