Ana YazarMehmet BABACAN13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0003-1420-7726

İngiltere’nin Filistin’i işgali, 1. Dünya Savaşı sırasında açılan Kanal Cephesi’ndeki Osmanlı-İngiliz muharebelerinin ardından İngilizlerin 1917’deki girişimle başlamıştır. Esasen İngiltere’nin Filistin’e yönelik politikalarının temeli Britanya İmparatorluğu’nun can damarı olarak nitelendirilen Kanal Bölgesi’nin (Süveyş) tehditlerden uzak tutulması stratejisine dayanmaktadır. Bu bölge İngiltere’nin Hindistan ve Uzak Doğu’ya giden yollarının güvenliği bakımından büyük önem taşıyordu. 1882 yılında Mısır’ı ve Kanal’ı işgal eden İngiltere, 1914 yılında bölgeyi himaye altına aldığını ilân etmiştir. Aynı yıl, Büyük Dünya Savaşı başladığında Osmanlı kuvvetleri ile İngiliz kuvvetleri farklı askeri ittifaklarda yer alır ve Osmanlı ordusu 1915’teki harekâtı geri püskürtmüştür. Ancak bölgeye olası bir harekâtın daha söz konusu olması ve Kanal bölgesinin taşıdığı önem bakımından İngiltere, bir Yahudi devleti kurulması politikasına ve Arap ayaklanmaları ile bölgenin karıştırılması girişimlerine ağırlık vermiştir (Üstündağ, 2019: 244).Yahudi devleti kurulmasına yönelik desteğini 1917’de açıkladığı Balfour Mektubu’yla ilân eden İngiltere, aynı zamanda bölgede bir Arap krallığı kurulması için Haşimîlere de söz vererek Osmanlı’ya karşı ayaklanmalarını sağlamıştır. Haşimîler ve önderleri Şerif Hüseyin daha savaş bitmeden aldatıldıklarını anlamıştır. Aynı yıl (1917) Rus İmparatorluğu’nu deviren Bolşevikler, Rus hükümetinin taraf olduğu gizli anlaşmaları ifşa etmiştir. Bu anlaşmalardan birisi de Ortadoğu’yu paylaşma tasarısı olan Sykes-Picot Anlaşması’dır (Pappe, 2007: 81).1917 yılında Kanal Cephesi’nde yer alan Gazze’de şiddetli çarpışmalar gerçekleşmiş, İngilizler Gazze’de bulunan Osmanlı savunma hattını kırmak için Mart ve Nisan aylarında iki başarısız teşebbüste bulunmuştur. Ekim ayında üçüncü bir taarruzda bulunan 191.000 kişilik İngiliz kuvveti, 40.000 kişilik Osmanlı askeriyle çarpışmış ve 10 günlük bir savaştan sonra kasım ayında General Allenby komutasındaki İngiliz ordusu Gazze’ye girmiştir. Kasım 1917’de, Filistin’in işgaline başlayan İngilizler ilerlemelerine devam ederek Aralık ayında Kudüs’ü düşürür (Armaoğlu, 2017: 122).Filistin sonrasında Şam’a giren İngilizler, bölgenin de facto yöneticisi konumuna gelmiş ve bölgeyi kimseyle paylaşmak istememiştir. Lenin tarafından ifşa edilen Sykes-Picot Anlaşması Filistin’e uygulanmazken, İngilizler 1948’e kadar Filistin’de kalmıştır. 1917’de işgal ettiği Filistin’e Yahudi göçlerini teşvik eden İngiltere’nin asıl hedefi, petrol ve Süveyş bölgesinin kontrolünü ve güvenliğini sağlamak ile bölgesel çıkarlarını desteklemek olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda Balfour’un mektubu ile siyonist tasarının hayata geçirilmesi de bölgedeki İngiliz çıkarlarının bir aracı veya aparatı olarak belirir (Üstündağ, 2019: 246).Görüldüğü gibi İngilizlerin Filistin’i işgali siyonizmin amaçlarına ulaşmasına aracılık etmiş, Yahudi devletinin kurulmasına adım adım katkı sunmuştur. Ekim 2023 sonrasında soykırımını sürdüren İsrail’e İngiltere’nin destek çıkması bu tarihsel perspektifle okunduğunda çok daha anlamlı olacaktır.Okuma ÖnerileriArı, Tayyar (2017). Geçmişten Günümüze Ortadoğu: Siyaset, Savaş ve Diplomasi. Bursa: Alfa Akademi Yayınları.Cleveland, William L (2008). Modern Ortadoğu Tarihi, çev.: Mehmet Harmancı. İstanbul: Agora Kitaplığı.Fraser, T. G. Andrew Mango & McNamara, Robert (2011). Modern Ortadoğu’nun Kuruluşu: Osmanlı İmparatorluğu’nun Çöküşü, Yeni Türkiye, Arap Milliyetçiliği, Siyonizm ve Günümüzü Hazırlayan Süreç, çev.: Füsun Doruker. İstanbul: Remzi Kitabevi.Fromkin, David (2018). Barışa Son Veren Barış: Modern Ortadoğu Nasıl Yaratıldı? 1914-1922, çev.: Mehmet Harmancı. İstanbul: Epsilon Yayınevi.