Ana YazarÖmer Faruk TEKDOĞAN13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-4397-1718

İsrail işgali ve gaspçı sömürgeciliği altında ezilen Filistin OECD verilerine göre (2025) önemli miktarda resmî kalkınma yardımı almaktadır. 1993’ten 2023 yılına kadar, 2020 sabit fiyatlarıyla yaklaşık 59 milyar dolar tutarında resmî kalkınma yardımı Filistin’e aktarılmıştır. Bununla birlikte Filistin’e, Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı (UNRWA) aracılığıyla kayda değer miktarda insani yardım da sağlanmıştır. 2008’den bu yana UNRWA, Filistin’deki faaliyetlerini bu yardımlar yoluyla finanse etmiş, yürüttüğü bazı müdahaleler kalkınma hedeflerini de içermiştir (Majluf, 2023: 14).Tarihsel olarak Filistin’e yönelik uluslararası yardım, ulusal kurtuluş hedefli bir çerçeveden refah temelli bir yaklaşıma dönüşmüştür. Buna göre, başlangıçta sömürge karşıtı direnişi merkezine alan yerel taban hareketleri, zamanla uluslararası kalkınma yardımlarının etkisiyle hizmet odaklı, sivil toplum kuruluşlarının hâkimiyetinde şekillenen bir yapıya dönüşmüştür. Bu STK’lar ise çoğu zaman yerel halktan ziyade küresel kurumlarla daha yakın ilişki içindedir (Arda & Banerjee, 2021: 17).Bu yapının en somut örneklerinden biri Filistin sağlık sektöründe görülmektedir. Filistin’deki sağlık harcamalarının başlıca finansman kaynakları arasında uluslararası insani ve kalkınma yardımları yer almakta olup, kamu bütçesi ve özel harcamalarla birlikte bu yardımlara yüksek ölçüde bağımlılık gelişmiştir. Bu aşırı bağımlılık Filistin’in sağlık politikaları ve yönetimi açısından kendi kendine yeterlilik kapasitesini zedeleme riski taşımaktadır.Eğitim sektörü de benzer şekilde uluslararası yardımlardan derinlemesine etkilenmiştir. Özellikle İsrail saldırıları sonucunda ağır hasar gören yükseköğretim kurumlarına yönelik yardımlar genellikle fiziki yıkımın onarımı üzerine odaklanmakta olup; yerel bağlamı dikkate alan, özgün eğitim öncelikleriyle uyumlu, bütüncül bir stratejinin eksikliği dikkat çekmektedir (Barakat vd., 2025: 17). Bu durum, eğitim sisteminin yeniden yapılandırılması bir yana, mevcut dağınıklığın ve işlevsizliğin sürmesine neden olabilmektedir.Yönetişim alanında ise, yardım stratejileri genellikle Filistin Yönetimi çerçevesinde teknokratik reformlara odaklanmıştır. Donörlerin yönetişim reformlarına yönelik vurgusu yüzeysel kalmakta ve İsrail’in süregiden askeri işgalinden kaynaklanan temel sorunlara çözüm üretmemektedir (Springer, 2015: 1). Bu durum, kalkınma yardımının gerçek anlamda bir devlet inşası aracı olup olamayacağına dair ciddi soru işaretleri doğurmaktadır.Bu eleştiriler, yoksulluğun azaltılması ve sosyal politika oluşturma gibi temel alanlara da uzanmaktadır. İşgalin dayattığı dışsal baskı ve kısıtlamaların, çoğu zaman Filistin halkının somut ihtiyaçlarından ziyade, bağışçıların önceliklerini yansıtan politikaların benimsenmesine yol açmaktadır (Safadi vd., 2015: 43)the Palestinian National Authority (PNA. Bu politikalar uzun vadede ekonomik bağımlılığı pekiştirmekte ve gerçek anlamda güçlendirici bir etki oluşturmamaktadır.