Kanlı Noel

Kanlı Noel, 21 Aralık 1963 tarihinde Kıbrıs’ta Rumlar tarafından Kıbrıslı Türklere yönelik başlatılan ve tarihe bir katliam dönemi olarak geçen olaylar zinciridir. Bu olaylar, 1960 yılında Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğünde kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti’nin yıkılmasına yol açmış ve adadaki Türk toplumuna yönelik sistematik saldırılarla sonuçlanmıştır. Bu dönemde Rumların Enosis (Kıbrıs’ın Yunanistan’la birleşmesi) hedefi doğrultusunda uyguladığı Akritas Planı, Türk toplumunu ortadan kaldırmayı amaçlayan bir strateji olarak öne çıkar.

Kanlı Noel (AA)

Tarihsel Arka Plan

Kıbrıs, stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca jeopolitik önem taşımıştır. Doğu Akdeniz’de, Anadolu ve Suriye kıyılarına yakınlığı, Ege Denizi’nin giriş-çıkışını etkilemesi ve Süveyş Kanalı’na olan konumuyla ada, 1878’de Osmanlı İmparatorluğu’ndan İngiltere’ye devredilmiştir. Bu dönemde Rumlar, Megali İdea çerçevesinde Enosis hedefini benimsemiş ve 1912, 1931 ve 1950’lerde bu doğrultuda çeşitli girişimler başlatmıştır.

1931’de İngiliz yönetimine karşı isyan başlatan Rumlar, 1947’de Yunanistan’ın Birleşmiş Milletler’e (BM) yaptığı “Kıbrıs’la birleşme” başvurusu ve 1950’de düzenlenen plebisitle Enosis taleplerini uluslararası platforma taşımıştır. Ancak bu plebisit, Türk toplumunun katılımı olmadan gerçekleşmiş ve hukuki geçerliliği bulunmamıştır.

1955’te, Yunan Albayı Yeoryos Grivas liderliğinde kurulan EOKA (Ethniki Organosis Kypriakon Agoniston), Enosis hedefi için silahlı mücadele başlatmış ve adayı 1974’e kadar sürecek bir kargaşa ortamına sürüklemiştir.

İngiliz yönetimi, EOKA’nın faaliyetleri hakkında bilgi sahibi olmasına rağmen, Türk Mukavemet Teşkilatı’nın (TMT) disiplinli yapısı nedeniyle Türk direniş örgütüne sızmakta zorlanmıştır. Kıbrıslı Türkler, EOKA’nın saldırılarına karşı Karaçete, Volkan, 9 Eylül ve nihayetinde 1958’de kurulan TMT gibi savunma örgütleri oluşturmuştur. Bu örgütler, nefsi müdafaa çerçevesinde hareket etmiş ve sivil Rumlara zarar verilmesini önlemeye özen göstermiştir.

16 Ağustos 1960’ta Zürih ve Londra Anlaşmaları ile kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, Türk ve Rum toplumlarını ortak yönetime dahil etmeyi amaçlamış, ancak Rum liderliği, özellikle Cumhurbaşkanı Makarios, bu cumhuriyeti Enosis’e ulaşmak için bir “atlama tahtası” olarak görmüştür.

1960-1963 arasında, anayasal anlaşmazlıklar, vergi sorunları ve Türk toplumunun kamu hizmetlerinde öngörülen %30 oranında temsil edilmemesi gibi meseleler gerginliği artırmıştır. Makarios’un 30 Kasım 1963’te önerdiği “13 Nokta” anayasa değişikliği, Türk toplumunu azınlık statüsüne indirgemeyi hedeflemiş ve Türk liderliği tarafından 6 Aralık 1963’te reddedilmiştir. Bu değişiklik önerisi, Rumların Akritas Planı’nı devreye sokmasının temel gerekçesi olmuştur.

Akritas Planı

Akritas Planı, Rum liderliği tarafından hazırlanan ve adadaki Türk toplumunu ortadan kaldırmayı amaçlayan gizli bir strateji belgesidir. Adını IX. yüzyıl Bizans destanından alan plan, 1959 Zürih ve Londra Anlaşmaları sonrası Atina’da yayımlanan Agonitis / Mücadeleci gazetesiyle ortaya çıkmış ve 1966’da Grivas yanlısı Patris gazetesinde ana hatlarıyla yayımlanmıştır.

Akritas Planı, dış ve iç cephe olarak iki temel stratejiye dayanıyordu. Dış cephede, Zürih ve Londra Anlaşmaları’nın adil olmadığını, Türklerin adada azınlık olduğunu ve Rumların self-determinasyon hakkını kullanması gerektiğini dünya kamuoyuna kabul ettirmek hedefleniyordu.

İç cephede ise Türk toplumunu sindirmek, göçe zorlamak ve Enosis’e engel olan anayasayı değiştirmek için şiddet kullanımı öngörülüyordu. Plan, Türk liderlerini ortadan kaldırmayı, TMT hakkında bilgi toplamayı, Türk-Rum dostluğunu sözde savunurken Türk direnişini kırmayı ve Türkiye ile Kıbrıslı Türkler arasındaki bağları zayıflatmayı amaçlıyordu. EOKA’nın silahları, önceki faaliyetlerden kalanlar, Yorgacis’in kaçak yollarla temin ettikleri ve Yunanistan, Mısır gibi ülkelerden sağlananlarla desteklenmiştir.

Kanlı Noel (AA)

Kanlı Noel Olaylarının Başlangıcı

Kanlı Noel, 21 Aralık 1963 Cuma günü sabaha karşı saat 02:00’de Lefkoşa’nın Tahtakale mahallesinde başlamıştır. Rum güvenlik güçleri ve EOKA militanları, Girne’den Lefkoşa’ya dönen iki araçtaki 10 Kıbrıslı Türkü (6 erkek, 4 kadın) durdurmuş ve kimlik kontrolü bahanesiyle aramaya tabi tutmak istemiştir. Kadın yolcuların aramayı kadın polislerin yapması talebi reddedilmiş, direnişle karşılaşan Rumlar ateş açarak Zeki Halil ve Cemaliye Emirali’yi öldürmüştür. Bu olay, Kanlı Noel’in fitilini ateşlemiştir.

Olayın ardından, 22 Aralık’ta Lefkoşa-Girne yolunda Türkler protesto yürüyüşü düzenlemiş, Rum araçlarına taş atmış ve bazı araçları ateşe vermiştir. Aynı gün, Rum polisleri Lefkoşa Türk Erkek Lisesi’ne ve Atatürk heykeline ateş açmış, Türk Büyükelçiliği’ne saldırılar düzenlenmiştir. 23 Aralık’ta çatışmalar yoğunlaşmış, Aysezomo köyünde beş Türk jandarmasına ateş açılmış, biri ağır yaralanmıştır.

Rumlar, Türk köylerini abluka altına alarak yiyecek sıkıntısı yaratmış, hastanelerde yaralı Türklere kan verilmesi reddedilmiştir. 24 Aralık’ta Lefkoşa’da Aspava Bar bölgesinde Rum polisleri pusu kurarak Türkleri hedef almış, Küçük Kaymaklı’da 1000 kişilik Yunan askerinin desteğiyle saldırılar devam etmiştir. Türk direnişi, Birinci Dünya Savaşı’ndan kalma sınırlı silahlarla (6 tüfek, 5 Sten, 2 Bren makineli tüfek) sürdürülmüştür.

Kumsal Katliamı

Kanlı Noel’in en trajik olayı, 24 Aralık 1963’te Lefkoşa’nın Kumsal bölgesinde gerçekleşen katliamdır. Rumlar, Kumsal’ı “ölü bölge” olarak değerlendirerek savunmasız bıraktığını düşünmüş, Ermeni asıllı bir Rum olan Avrağami’nin bölgede Türk direnişi olmadığı bilgisini vermesiyle saldırıya geçmişlerdir. Yunan subayı Terezepulos komutasındaki 150’den fazla Rum, Severis Un Fabrikası’ndan ateş desteğiyle Kumsal’a girmiştir.

Kıbrıs Türk Kuvvetleri Alayı’nda doktor olarak görev yapan Binbaşı Nihat İlhan’ın İrfan Bey Sokak, 2 numaradaki evine yapılan saldırıda, eşi Mürüvet (37 yaşında) ve çocukları Murat (6 yaşında), Kutsi (5 yaşında) ve Hakan (10 aylık) saklandıkları banyo küvetinde katledilmiştir. Binbaşı İlhan, o sırada birliğinde, yaralıları taşımak için otobüs kullanarak Gönyeli’deki hastaneye dönüştürülen bir okula yardım götürmekteydi.

Binbaşı Nihat İlhan'ın eşi ve 3 çocuğu banyoda öldürülmüştür. (AA) 

Katliamın gerçekleştiği ev, ev sahibi Hasan Yusuf Kudum tarafından sonradan “Barbarlık Müzesi” ne dönüştürülmüştür. Daily Mail muhabiri, evin banyosunun “mezbaha gibi kan içinde” olduğunu, bir kadın ve üç çocuğun birbirine sarılmış halde ölü bulunduğunu bildirmiştir. Aynı bölgede, TMT mücahitlerinden Yılmaz Bora da ağır yaralanmış ve Dr. Necdet Ünel’in Adiloğlu Kliniği’ne kaldırılmıştır. Türk kaynakları, katliamın Akritas Planı kapsamında Türk toplumunu sindirmek ve göçe zorlamak için planlı bir şekilde gerçekleştirildiğini vurgulamaktadır.

Rum basınında (İ Mahi), bu olaylar Türklerin “yasadışı direnişi”ne karşı bir yanıt olarak sunulmuş, ancak Türk tarafı, saldırıların devlet kontrolünde ve EOKA-B, Yorgacis’in “İ Organosi” örgütü ve diğer paramiliter gruplar tarafından organize edildiğini belirtmiştir.

Türk Mukavemet Teşkilatı’nın (TMT) Rolü

TMT, 1 Ağustos 1958’de kurulan ve Kıbrıslı Türkleri korumak için yeraltında faaliyet gösteren bir savunma örgütüydü. Kanlı Noel öncesinde, Rumların Türklere yönelik tacizleri ve EOKA’nın faaliyetleri TMT tarafından yakından takip edilmekteydi.

4 Aralık 1963’te, Baf Kapısı’nda EOKA “kahramanı” Markos Drakos’un heykeline yapılan saldırı, Rumlar tarafından Türklerin üzerine atılmış ve Akritas Planı’nın uygulanması için bahane olarak kullanılmıştır. 21 Aralık’ta başlayan saldırılar üzerine TMT, yeraltından çıkarak Türk bölgelerini savunmak için harekete geçmiş, Alevkaya, Bozdağ ve diğer bölgelerde gömülü silahlarını çıkarmıştır. Ancak bu silahların çoğu eski ve paslıydı, cephane sınırlıydı.

TMT, disiplinli ve sadık bir örgüt olarak, sivil Rumlara zarar verilmesini engellemeye çalışmıştır. Örneğin, 9 Aralık 1963’te Kumsal bölgesinde bir Rum’a verilen inşaat işine tepki gösteren bazı Türklerin bu girişimi, TMT tarafından durdurulmuştur.

TMT’nin direnişi, özellikle Lefkoşa’da Rumların şehri ele geçirme planını başarısızlığa uğratmış, 25 Aralık’ta Türk jetlerinin Lefkoşa üzerinde uçmasıyla Makarios ateşkesi kabul etmek zorunda kalmıştır. Ancak çatışmalar 1974’e kadar devam etmiştir.

Kanlı Noel (AA)

Kızılay’ın Yardım Faaliyetleri

Kanlı Noel sonrası Kıbrıslı Türkler, köylerini terk ederek çadır kentlerde ve okullarda yaşamaya zorlanmıştır. Türkiye Kızılay Derneği, 28 Aralık 1963’ten itibaren adaya yardım ulaştırmaya başlamıştır. Yaralılar, Ankara’ya sevk edilmiş, Dr. Necdet Ünel’in önerisiyle belgeler ve fotoğraflar yaralıların sargı bezleri arasında Türkiye’ye ulaştırılmıştır.

Rumlar, Türk uçaklarının Lefkoşa havaalanına inişine izin vermemiş, ancak Kızılhaç denetiminde bir uçağın yaralılarla adadan ayrılmasına izin verilmiştir. Bu süreçte yaralılar Ankara’ya gönderilmiş, tedavileri tamamlanan bazıları 29 Ocak 1964’te Kıbrıs’a dönmüştür.

Kanlı Noel (AA)

Uluslararası Boyut ve Sonuçlar

Kanlı Noel, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni fiilen çökertmiş ve Türk toplumunu adanın %3’lük bir bölgesine sıkıştırmıştır. 25 Aralık 1963’te yapılan toplantıda, Makarios ve Dr. Fazıl Küçük, ateşkesi sağlamak için görüşmüş, ancak Rum basınında Türklerin “isyancı” olduğu ve şiddete devam ettiği iddia edilmiştir. Rumlar, Türk köylerini abluka altına alarak göçe zorlamış, 103 köy boşaltılmış ve 25-30 bin kişi yerinden edilmiştir.

Kanlı Noel (AA)

Türkiye, diplomatik yollarla sorunu çözmeye çalışmış, ancak BM ve diğer uluslararası aktörler etkisiz kalmıştır. İngiltere ve Yunanistan, garantör devletler olarak katliamları durdurmak için çaba göstermemiş, Türk tarafı ise Türkiye’yi tek güvenilir aktör olarak görmüştür. Kanlı Noel ve sonrası saldırılar, 1974’te Türkiye’nin Kıbrıs Barış Harekâtı’na yol açmış ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) kurulmasının temelini oluşturmuştur.