Ana YazarSalih ÜLEV13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-0653-6821

Mikrofinans, dünya genelinde yoksulluğu azaltma ve finansal kapsayıcılığı artırma amacıyla başlatılan etkili kalkınma araçlarından biri olarak kabul edilmektedir. Filistin’de ise bu sektör, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal istikrara da katkı sağlayan araçlardan biri hâline gelmiştir. Filistin’de mikrofinans kuruluşları (MFK), düşük gelirli bireyler, kadın girişimciler ve gençlerin ekonomik hayata entegrasyonuna katkı sağlamaktadır. MFK’lar banka hizmetlerine erişimi olmayan bireylerin finansal sisteme katılımını kolaylaştırmakta ve onları kayıtlı ekonomiye dahil etmektedir (Rana vd., 2017).Filistin ekonomisinin içinde bulunduğu zorlu durum, kişi başına düşen gelirin düşmesi, İsrail işgalinin çevresel zararları ve İsrail ile olan mali anlaşmazlıkların Filistin’in maliyesini çökertmesi gibi hususlar mikrofinans kuruluşlarının önemini daha da artırmaktadır. Gençler ve özellikle eğitimli gençler arasında işsizlik oranları oldukça yüksektir, mezun gençlerde bu oran yüzde 50 civarındadır. Filistin ekonomisinde finansal kapsayıcılık oranları yüzde 50 civarında seyretmektedir ve yetişkin nüfusun önemli bir kısmı finansal hizmetlere erişememekte veya kullanmamaktadır. İnsanlar, çeşitli giderlerini karşılamak için borçlanmaya başvurmaktadır. Filistinliler borçlanma ihtiyaçlarını çoğunlukla aile ve arkadaşlarından karşılamakta daha sonra ise banka ve MFK’lara başvurmaktadırlar. Borçlanmanın yüzde 84,6’sının aile veya arkadaşlardan, yüzde 10,4’ünün bankalardan ve yüzde 4,2’sinin MFK’lardan olduğu belirtilmektedir (Morrar, 2024).Finansal kapsayıcılık oranlarının düşük olması mikrofinans kuruluşlarının önemini artırmaktadır. Filistin’de mikrofinans sektörünün düzenleme, denetimi ve geliştirilmesinde iki önemli aktör bulunmaktadır. Birincisi Filistin Merkez Bankası (PMA, 2019), diğeri Filistin Mikrofinans Birliği (The Palestinian Union for small and Microfinance, SHARAKA) adlı kâr amacı gütmeyen kuruluştur (PMA, 2019; Sharaka 2025). PMA, Filistin’de mikrofinans sektörünün düzenleme ve denetiminden sorumludur. Mikrofinans kuruluşlarına lisans verme, şube açma, gayrimenkul sahiplenme ve denetleme gibi konularda yetki sahibidir. Ayrıca sektörün gelişimi için stratejiler geliştirmektedir. PMA’nın en son yayınladığı strateji belgesi 2019-2023 dönemini kapsamaktadır. Filistin Mikrofinans Strateji Belgesinde sektörün mevcut durumu analiz edilmekte ve geleceğe yönelik stratejik bir yol haritası sunulmaktadır (PMA, 2019). Sharaka ise Filistin’deki mikrofinans kuruluşları arasında iletişimi ve koordinasyonu sağlayan bir görev üstlenmiştir. Birlik, mikrofinans kuruluşları arasında koordinasyon sağlar ve MFK’ların kapasite ve yeteneklerini geliştirmeleri için farklı projeler geliştirir. Ayrıca mikrofinans sektörünün düzenleyici ortamını geliştirmek için düzenleyici PMA ile koordinasyonu sağlar. SHARAKA Filistin içindeki paydaşlarla koordinasyonu sağlarken, uluslararası yardım kuruluşları ve mikrofinans paydaşları arasındaki iletişim kanalının da temsilcisi olarak kabul edilmektedir.PMA’nın düzenleyici otorite olarak görev üstlendiği 2011 yılından itibaren Filistin’de mikrofinans sektörü hızlı bir gelişim göstermiştir. 2010 yılında 37.000 olan aktif müşteri sayısı, 2018 yılı itibarıyla 83.000’e çıkmıştır. Aynı dönemde sektörün portföy büyüklüğü yaklaşık 60 milyon dolardan 270 milyon dolara ulaşmıştır. 2019 yılı itibarıyla Filistin’de faaliyet gösteren mikrofinans kuruluşlarının sayısı dokuzdur. Mikrofinans sektörünün neredeyse yarısından fazlasını dört MFK domine etmektedir. Bu dört MFK, mikrofinans borçlularının yüzde 80’inden fazlasını oluşturmakta ve sektör portföyünün ise yüzde 75’ini elinde bulundurmaktadır. Borçluların ve ödenmemiş portföyün yaklaşık yüzde 70’i Batı Şeria’da yoğunlaşmıştır.MFK’ların yanında bazı bankalar da mikrofinans hizmeti sunmakta veya MFK’lara doğrudan fon sağlamaktadır. Ayrıca, müşterilerle iletişim kurarak kredi dağıtımı veya ödeme tahsilatı için kanallar oluşturarak ya da gecikmiş ödeme yapan müşterilerin maaşlarından kesinti yaparak MFK’ların işini kolaylaştırmaktadır. Diğer taraftan, Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Çalışma Ajansı’nın (UNRWA) mikrofinans programları da bulunmaktadır. UNRWA, mikrofinans programları aracılığıyla Filistinlilere tüketici ve konut kredileri temin etmekte, onların teknik becerilerini geliştiren eğitimler vermektedir.MFK’lar, Filistin’deki siyasi, ekonomik ve sosyal koşullardan kaynaklanan çok sayıda zorlukla karşılaşmaktadır. Bunlardan en önemlisi, İsrail işgalinin yarattığı yıkıcı etkidir. MFK’lar, İsrail işgaline ve sömürgeci politikalarına karşı direnci güçlendiren çalışmalar yapmaktadır. Fakat Filistin’deki siyasi ve ekonomik koşullar, piyasa mekanizmalarının benimsenmesini engellediği için yalnızca piyasa güçlerine güvenmek en uygun çözüm olmayabilir. MFK’lar da dahil olmak üzere kalkınma aktörleri arasında net bir kalkınma ve yoksullukla mücadele stratejisi olmaması, yoksullukla mücadele ve ekonomik büyüme çabalarının etkin olmasını engellemektedir (Morrar, 2024). Kredi garanti fonlarının eksikliği de yoksullukla mücadeleye sekte vuran engellerden biri olarak zikredilebilir. Bu zorlukların üstesinden gelmek, hükümet kurumları, özel sektör kuruluşları ve uluslararası kuruluşların uyumlu bir kalkınma stratejisi oluşturması, finansal destek mekanizmalarının geliştirilmesi ile mümkün olacaktır. Dolayısıyla Filistin’de mikrofinansın sosyal misyonunu korumak için pek çok paydaşın ortak çaba sarf etmesi gerekmektedir.