Mısır

Mısır Arap Cumhuriyeti, Afrika kıtasının kuzeydoğusunda yer alan ve Sina Yarımadası aracılığıyla Asya kıtasına bağlanan bir ülkedir. Kuzeyinde Akdeniz, doğusunda Kızıldeniz, kuzeydoğusunda İsrail ve Gazze Şeridi, batısında Libya, güneyinde ise Sudan bulunmaktadır.

^{Mısır'ın Kahire kentinin minareleri ve tapınaklarını gösteren şehir manzarası} (Picryl)

Nil Nehri'nin binlerce yıldır sağladığı verimli tarım alanları çevresinde şekillenen Mısır, insanlık tarihinin en eski medeniyetlerine ev sahipliği yapmıştır. Topraklarının büyük bölümü çöllerden oluştuğu için nüfusun önemli bir kısmı Nil Vadisi, Nil Deltası ve Kahire çevresinde yaşamaktadır. Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan ve dünya deniz taşımacılığı açısından stratejik öneme sahip olan Süveyş Kanalı da ülke sınırları içerisinde yer almaktadır.

Ülkenin günümüzdeki siyasal sistemi, 1952’de Hür Subaylar Hareketi tarafından gerçekleştirilen askeri darbenin ardından monarşinin kaldırılması ve 1953’te cumhuriyetin ilan edilmesiyle şekillenmiştir. Devlet başkanı yürütmenin başı konumundadır. 2019 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle cumhurbaşkanlığı görev süresi altı yıla çıkarılmıştır.

114 milyonu aşan nüfusuyla Arap dünyasının en kalabalık ülkesi ve Afrika’nın nüfusu en yüksek ülkelerinden biri olan Mısır, Birleşmiş Milletler, Arap Birliği, Afrika Birliği ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi uluslararası kuruluşların da üyesidir.

Mısır Arap Cumhuriyeti'nin köklü tarihini, bağımsızlık mücadelesini ve kültürel mirasını yansıtan devlet sembolleri; bayrak, arma ve ulusal marştan oluşmaktadır.

Mısır’ın günümüzde kullandığı ulusal bayrak, eşit genişlikte üç yatay şeritten oluşmaktadır. Bayrağın üst kısmında kırmızı, orta kısmında beyaz ve alt kısmında siyah renk yer almakta; beyaz şeridin ortasında altın renkli Selahaddin Kartalı bulunmaktadır. Bayrağın uzunluk ve genişlik oranı 3:2’dir ve 1984 yılında kabul edilmiştir.^【1】

Mısır bayrağında kullanılan kırmızı, beyaz ve siyah renkler, Arap dünyasında yaygın olarak kullanılan Pan-Arap renkleri arasında yer almaktadır. Kırmızı renk, 1952 Devrimi’nden önceki dönemde bağımsızlık için verilen mücadeleleri ve devrim sürecini; beyaz renk, devrimin ardından gerçekleşen siyasal değişimi; siyah renk ise monarşik yönetimin sona ermesini temsil etmektedir. Bayrağın merkezinde yer alan Selahaddin Kartalı, Mısır Arap Cumhuriyeti’nin resmî devlet arması olarak da kullanılmaktadır.^【2】

Mısır’da modern dönemde farklı bayraklar kullanılmıştır. 1923–1958 yılları arasında kullanılan bayrak yeşil zemin üzerinde üç beyaz yıldız ve hilalden oluşmuştur. 1958 yılında Birleşik Arap Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla birlikte kırmızı, beyaz ve siyah renklerden oluşan yeni bir bayrak kabul edilmiştir. 1972 yılında Birleşik Arap Cumhuriyetleri Federasyonu döneminde bayrağın merkezinde Kureyş Şahini kullanılmış, 1984 yılında ise Selahaddin Kartalı yeniden devlet sembolü olarak benimsenmiştir.^【3】

Mısır’ın günümüzdeki millî marşı “Bilady, Bilady, Bilady” (Vatanım, Vatanım, Vatanım) adını taşımaktadır. Marşın sözleri, Mısır milliyetçi hareketinin önde gelen isimlerinden Mustafa Kamil Paşa’nın konuşmalarında yer alan “Bilady, Bilady, Laki Hubbi wa Fuadi” (Vatanım, sana sevgim ve kalbim adanmıştır) ifadesinden esinlenilerek hazırlanmıştır. Bestesi Mısırlı besteci Sayed Darwish tarafından yapılmıştır. Marş, 1979 yılında kabul edilerek Mısır Arap Cumhuriyeti’nin resmî millî marşı hâline gelmiştir.^【4】

“Bilady, Bilady, Bilady” marşı, vatan kavramını merkez alan sözlerden oluşmaktadır. Marşın metninde Mısır’a bağlılık, ülkenin tarihsel geçmişi ve ulusal birlik temaları işlenmektedir. Eserde Mısır, insanların yaşamını sürdürdüğü ve aidiyet duyduğu yurt olarak tanımlanmakta; ülkenin geçmişi ile geleceği arasında kurulan bağ vurgulanmaktadır.

Mısır’da millî marş uygulamasının geçmişi 19. yüzyıla kadar uzanmaktadır. “Bilady, Bilady, Bilady” marşından önce farklı dönemlerde çeşitli resmî marşlar kullanılmıştır. Bunlardan sonuncusu olan “Eslami Ya Misr” (Selam Sana Ey Mısır), 1923 yılında millî marş olarak kabul edilmiş ve 1979 yılına kadar yürürlükte kalmıştır. “Bilady, Bilady, Bilady” marşının kabul edilmesiyle birlikte Mısır’ın resmî millî marşı değiştirilmiş ve günümüzde kullanılan marş yürürlüğe girmiştir.^【5】

Mısır tarihi, yaklaşık MÖ 3150’de Kral Menes’in Yukarı ve Aşağı Mısır’ı birleştirerek ilk hanedanlığı kurmasıyla başlar. Bu dönemden itibaren Eski Krallık (piramitlerin inşa edildiği çağ), Orta Krallık ve Yeni Krallık (imparatorluğun zirvesi) dönemleri yaşanmıştır.

Mısır sırasıyla Asur, Pers, Büyük İskender (MÖ 332) ve onun genel Ptolemaios hanedanının yönetimine girmiştir. MÖ 30’da Roma İmparatorluğu Mısır’ı eyalet yapmış ve bölge daha sonrasında Bizans hâkimiyetine geçmiştir.

Mısır 7. yüzyılda 639–642 yılları arasında Hz. Ömer döneminde, Amr bin As komutasındaki ordu tarafından fethedilmiştir.^【6】 Emevî ve Abbâsî hâkimiyetinde bir eyalet olarak yönetilen bölge; Tolunoğulları (868–905), İhşîdîler / Akşîdîler (935–969), Fâtımîler (969–1171), Eyyûbîler (1171–1250), Memlûk Sultanlığı (1250–1517) ve 1517’den itibaren Osmanlı İmpartorluğu idaresinde kalmıştır. 1882’de İngiliz işgaline uğrayan ülke, 1922’de bağımsızlığını kazanmıştır.

1952 darbesiyle cumhuriyete dönüşen Mısır; Cemal Abdünnasır, Enver Sedat, Hüsnü Mübarek ve Muhammed Mursi dönemlerinden geçerek günümüzde Abdülfettah es-Sisi idaresinde yönetilmektedir.^【7】

Antik Mısır'ın yazılı tarihinden ve ilk firavun hanedanlıklarından önceki süreci, genel olarak Hanedanlık Öncesi Dönem (M.Ö. 6000 - 3150) olarak adlandırılmıştır. Yazılı kayıtların olmadığı bu dönemin tarihi, büyük ölçüde arkeolojik buluntulara ve M.Ö. 3. yüzyılda yaşamış tarihçi Manetho'nun aktarımlarına dayanmaktadır. Bu uzun süreç, insanların avcı-toplayıcı göçebelikten yerleşik tarım toplumlarına ve nihayetinde güçlü şehir devletlerine geçiş yaptığı kritik bir evredir.^【8】

Antik Mısır medeniyeti, kuzeyde (Aşağı Mısır) ve güneyde (Yukarı Mısır) birbirini izleyen ve giderek gelişen kültürler etrafında şekillenmiştir.

Akdeniz'e yakın olan bu bölgede Faiyum A, Merimde ve Ma'adi kültürleri yaşamıştır. Bu dönemde zamanla basit saz kulübelerden, sıvalı kerpiç duvarları olan oval evlere ve yeraltı depolarına geçiş yapılmıştır. Çanak çömlek üretimi ve alet yapımı gelişirken, ölülerin evlerin içine değil ayrı mezarlıklara gömülmesi geleneği başlamıştır.

Biraz daha geç gelişen bu bölgede, Mısır'ın inanç ve sanat sisteminin temelleri atılmıştır:

• Badari Kültürü (M.Ö. 4500-4000): Ölülerin ahirette ihtiyaç duyacağı inancıyla silah, alet ve yiyecek gibi mezar hediyeleriyle gömülmesi geleneği belirginleşti.
• Naqada I ve II (M.Ö. 4000-3200): M.Ö. 3500 civarında ilk mumyalama pratikleri başlamış; evler güneşte kurutulmuş tuğlalarla inşa edilmiş, zenginler için karmaşık mezarlar yapılmıştır. Abydos şehri, ileride kralların da gömüleceği devasa bir nekropole (ölüler şehri) dönüşmüştür.

Hanedanlık öncesi dönemin son aşaması olan Naqada III (M.Ö. 3200-3150), aynı zamanda "Sıfırıncı Hanedanlık" olarak da bilinmektedir. Bu dönemde Mezopotamya ve Kenan (Canaan) bölgeleriyle yapılan yoğun ticaret, mimari ve sanatta dış etkilerin Mısır'a girmesini sağlamıştır. M.Ö. 3400 ile 3200 yılları arasında hiyeroglif yazısı ilk kez kayıt tutmak amacıyla kullanılmaya başlanmıştır.

Nüfusun ve ticaretin büyümesiyle Thinis, Naqada ve Nekhen gibi büyük şehir devletleri ortaya çıkmıştır. Kaynakların kontrolü için yaşanan savaşların ardından Kral Narmer (Manetho'nun kayıtlarında Menes olarak da geçer), Aşağı ve Yukarı Mısır'ı tek bir yönetim altında birleştirmiştir. Bu büyük olay, Hanedanlık Öncesi Dönem'i sonlandırmış ve Mısır'ın önündeki 3.000 yıl boyunca sürecek olan köklü Erken Hanedanlık veya Firavunlar Dönemi'ni başlatmıştır.

^{Antik Dünyanın Yedi Harikasından biri olan Giza Piramitleri Mısır'ın en önemli sembollerinden biridir} (World History)

Firavunlar Dönemi veya Hanedanlık Dönemi, MÖ 3000 ile MÖ 323 yılları arasındaki tarihsel süreci kapsamaktadır. Bu dönem; Eski Krallık, Orta Krallık ve Yeni Krallık gibi ana dönemlere ayrılmaktadır.^【9】

Sayıları 332'yi bulan firavunlar, imparatorluğun hem siyasi hem de dini liderleriydi. Yönetim, gücün aynı aile içinde babadan oğula veya seçilmiş varislere aktarıldığı "hanedanlıklar" sistemiyle işletilmiştir. Otoritesi mutlak olan Firavunlar, savunma ve askeriye de yönetimin merkezinde olmuş, sınırları korumanın yanı sıra, Mısır'ın çıkarları ve doğal kaynak ihtiyacı doğrultusunda komşu bölgelere askeri seferler de düzenlemişlerdir.^【10】

MÖ 3200 yılında Menes, Aşağı ve Yukarı Mısır'ı birleştirerek ilk hanedanı kurdu. Menes, Nil Deltası yakınında Memfis kentini kurarak burayı yönetim merkezi hâline getirdi.^【11】

Dünya tarihinin en uzun ömürlü imparatorluklarından biri olan "Firavunlar Dönemi", M.Ö. 1100'lerden itibaren gerileme dönemine girmiştir. 20. Hanedanlık döneminde başlayan taht kavgaları ve iç karışıklıklar ülkenin zayıflamasına zemin hazırlamıştır. Bu dönemde Mısır, Asurlular ve Perslerin egemenliği altına girmiş ve XXX. Hanedan döneminin ardından Firavunlar Dönemi sona ermiştir.

Helenistik Dönem, Büyük İskender'in Mısır'ı fethetmesiyle başlayan ve Ptolemaios Hanedanlığı'nın yönetimiyle devam eden tarihsel süreci kapsamaktadır. MÖ 332 yılında Mısır'ı ele geçirmiş olan Büyük İskender, Mısır'da firavun geleneğine uygun olarak kral ilan edilmiştir ve kendi adıyla anılan İskenderiye kentini kurmuştur.^【13】

Büyük İskender'in MÖ 323 yılındaki ölümünün ardından Mısır'ın yönetimi generallerinden Ptolemaios'a geçti. Kendi hanedanlığını kuran Ptolemaios, MÖ 323 ile MÖ 30 yılları arasında Mısır'ı yönetti. Ptolemaios yönetimi, MÖ 30 yılında Roma'nın Mısır'a egemen olmasıyla sona ermiştir.^【14】

^{İskenderiyeli Matematikçi Öklid} (World History)

Ptolemaioslar döneminde İskenderiye, Mısır'daki yönetim merkezi hâline geldi. Kente saraylar ve bahçeler inşa edilmiş ve İskenderiye, sanat, bilim, sanayi ve ticaret faaliyetlerinin yürütüldüğü bir merkez olarak gelişmiştir. Kentte bulunan deniz feneri, dönemin önemli yapıları arasında yer almaktadır.

Ptolemaioslar döneminde İskenderiye Üniversitesi kuruldu. Bu kurumda tıp, anatomi ve cerrahi alanlarında çalışmalar yapılmıştır. Öklid, Batlamyus ve tarihçi Manetho bu dönemin bilim insanları arasında yer almaktadır.

Ptolemaioslar döneminde İskenderiye'de büyük bir kütüphane kurulmuştur. Kütüphanede 500.000'den fazla papirüs rulosunun bulunduğu, daha sonra eser sayısının 700.000'in üzerine çıktığı belirtilmektedir. Ptolemaioslar ayrıca Mısır dinî uygulamalarını sürdürmüş ve Edfu, Dandara ve Philae'de tapınaklar inşa ettirmiştir. Resmî törenlerde firavun kıyafetlerini kullanmışlardır.^【15】

Roma Dönemi, Mısır'ın MÖ 30 yılında Roma yönetimi altına girmesiyle başlayan tarihsel süreci kapsamaktadır. Bu dönemde Mısır, Roma İmparatorluğu'nun bir eyaleti hâline gelmiştir. ^【16】

Roma yönetimi döneminde Mısır'ın ekonomik faaliyetleri devam etmiştir. Tarım, sanayi ve ticaret alanlarında üretim sürdürülmüştür. Cam üretimi, kâğıt üretimi, parfüm, kozmetik ürünleri ve ince keten kumaş üretimi dönemin önemli ekonomik faaliyetleri arasında yer almıştır

Roma Dönemi'nde İskenderiye, ticaret ve sanayi faaliyetlerinin yoğunlaştığı önemli merkezlerden biri olmaya devam etmiştir. Kent, Roma İmparatorluğu içinde büyük şehirlerden biri olarak tanımlanmıştır. İskenderiye'deki farklı bölgelerden gelen bilim insanlarının çalışmalar yürüttüğü bir merkez olarak varlığını sürdürmüştür.

Bizans Dönemi, Roma İmparatorluğu'nun doğu bölümünün yönetimi altında geçen dönemi ifade eder. Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasının ardından Mısır, Doğu Roma İmparatorluğu'nun yönetimi altında kaldı. Bu dönem, Mısır tarihindeki Roma yönetiminin devamı niteliğinde değerlendirilmektedir.

Müslümanların Mısır'ı fethi, Hz. Ömer'in halifeliği döneminde komutan Amr b. el-As liderliğinde gerçekleştirilmiştir. Bu tarihi hadise, bölgedeki Bizans (Doğu Roma) hakimiyetine son vermiş ve Mısır'da yeni bir siyasi ile sosyal düzenin temellerini atmıştır.

^{Amr İbn el-As Camii} (Flickr)

Suriye ve Filistin'in fethini tamamlayan Amr b. el-As komutasındaki ordu, Bizans'ın ağır dini ve sosyal baskısı altında ezilen yerli Kıptî halkının da desteğiyle Mısır'ı fethetmiştir. Bizans'ın mezhep dayatmalarından ve zulmünden bıkan Kıptîler, Müslümanları kurtarıcı olarak görmüş İslam ordularına lojistik destek ile rehberlik sağlamıştır. Fetih sonrasında Mısır’da idarî merkez olarak Fustat şehri kurulmuş ve bölge İslam devletinin eyalet sistemi içinde organize edilmiştir.

Fethin ardından bölgeye vali olan Amr b. el-As, etnik ayrımcılığa son vermiş ve Mısır'ı "sulhen fethedilmiş" sayarak toprakları yerli halkın elinde bırakmıştır. Ülkede tam bir inanç hürriyeti tesis edilmiş; kimseye din değiştirme baskısı yapılmamış, sürgündeki Kıptî lideri Patrik Bünyamin eski makamına iade edilmiş ve kiliselerin onarılıp yenilerinin yapılmasına izin verilmiştir. Adil vergi sistemi, tarımsal yatırımlar, askerlik muafiyeti ve Kıptîlerin devlet bürokrasisinde istihdam edilmesiyle Mısır'da kalıcı bir huzur ile barış ortamı sağlanmıştır.^【17】

Emevîler (661–750) ve Abbasîler (750–969) dönemlerinde Mısır, İslam devletinin önemli eyaletlerinden biri olarak yönetilmiştir. Bu süreçte idarî yapı, merkezî otoriteye bağlı kalmakla birlikte zaman zaman yerel yönetimlerin etkisi altında şekillenmiştir.

MS 868 yılında Tolunoğulları, Mısır’da bağımsız bir idarî yapı kurmuştur. Daha sonra 935 yılında İhşîdîler bölgeyi kontrol altına almıştır. Bu dönemlerde Mısır, merkezî Abbasi otoritesinden kısmen bağımsız bir yönetim yapısı göstermiştir.

MS 969 yılında Fâtımîler Mısır’ı ele geçirmiş ve Kahire’yi kurarak burayı devletin merkezi hâline getirmiştir. Bu dönemde Mısır, geniş bir siyasî ve idarî sistemin merkezi konumuna gelmiştir.

MS 1171 yılında Selâhaddin Eyyûbî yönetimi ele geçirerek Eyyûbîler dönemini başlatmıştır. Bu süreçte idarî yapı yeniden düzenlenmiş ve askerî sistem güçlendirilmiştir.

^{9. Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim (1512 - 1520)} (World History)

MS 1250 yılında Memlûk Devleti kurulmuş ve Mısır’da uzun süreli bir idarî yapı oluşturulmuştur. Kahire, bu dönemde İslam dünyasının önemli siyasî ve ekonomik merkezlerinden biri hâline gelmiştir.^【18】

Osmanlı Dönemi, Mısır'ın 1517 yılında Osmanlı yönetimine girmesiyle başlayan tarihsel süreci kapsar. Sultan I. Selim'in Mısır'a girmesiyle Memlük yönetimi sona ermiş ve Mısır Osmanlı Devleti'nin bir eyaleti hâline gelmiştir.^【19】

Osmanlı yönetimi döneminde Mısır'ın idaresi; vali, divan ve Memlükler tarafından oluşturulan yerel yönetim yapısı tarafından düzenlenmiştir. Vali, Osmanlı padişahının Mısır'daki temsilcisi olarak görev yapmış ve görev süresi üç yıl olarak belirlenmiştir.

Divan, Osmanlı ordusundaki üst düzey görevliler, devlet memurları, âlimler ve toprak sahiplerinden oluşan bir yönetim organıydı. Divan, Mısır'ın idari işlerinde önemli bir role sahip olmuş, Memlükler ise Osmanlı yönetimi altında yerel yönetimlerde görev almaya devam etmiştir.

Osmanlı yönetimi döneminde Mısır'ın idari yapısında zaman içerisinde değişiklikler yaşanmıştır. Ali Bey el-Kebir döneminde Osmanlı yönetimine karşı bağımsızlık girişimi gerçekleşmiş ancak bu girişimin ardından Mısır yeniden Osmanlı yönetimi altına girmiştir.

^{Kavalalı Mehmet Ali Paşa (1769 - 1849)} (TDV İslam Ansiklopedisi)

Modern Dönem, Mısır tarihi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın 1805 yılında yönetimi ele geçirmesiyle başlayan süreci kapsar. Mehmet Ali Paşa, Mısır'da yeni bir yönetim düzeni oluşturmak amacıyla askerî ve idari alanlarda değişiklikler gerçekleştirmiştir.^【20】

Osmanlı ordusunda görev yapmış olan Mehmet Ali Paşa ve 1801 yılında Fransızların Mısır'dan çekilmesinin ardından Mısır'a gelen Osmanlı kuvvetleri içerisinde yer aldı. 1801 ile 1805 yılları arasındaki süreçte Osmanlı yönetimi, Memlükler ve Mehmet Ali arasında iktidar mücadelesi yaşanmıştır. 1805 yılında Mehmet Ali Mısır valisi olmuştur.^【21】

1 Mart 1811 tarihinde Kahire Kalesi'nde Memlük liderleri bir törene davet edilmiş ve burada öldürülmüştür. Bu sayede Mısır'daki Memluk gücü ve otoritesi tamamen bitirilmiştir. Onun döneminde idari düzenlemeler yapılmış, ekonomik uygulamalar başlatılmış, Batı teknolojisinin bazı unsurları ülkeye getirilmiş ve yeni bir ordu oluşturulmuştur.^【22】

Mehmet Ali Hanedanlığı, 1805 ile 1952 yılları arasında Mısır yönetiminde bulunmuştur. Bu dönemde yönetim valiler, hidivler, sultanlar ve krallar tarafından sürdürülmüştür. 1867 ile 1914 yılları arasında hidivlik, 1914 ile 1922 yılları arasında sultanlık ve 1922 ile 1952 yılları arasında krallık dönemi yaşanmıştır.^【23】

Mısır'ın İngilizler tarafından 1882 yılında işgal edilmesi, 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı İmparatorluğu'nun merkezi otoritesinin zayıflaması, Avrupa emperyalizminin yükselişi ve Mısır'ın ekonomik iflasının bir araya gelmesiyle ortaya çıkmıştır. Süveyş Kanalı'nın inşası ve uygulanan pahalı modernleşme projeleri nedeniyle Hidiv İsmail Paşa döneminde Mısır ekonomisi iflasa sürüklenmiş, bu devasa kriz 1875 yılında Mısır'ın elindeki Süveyş Kanalı hisselerini İngiltere'ye satmasına neden olmuştur. Dış borçların ödenemez hale gelmesi üzerine 1876'da Avrupa devletleri tarafından kurulan Borçlar Sandığı (Caisse de la Dette) ile Mısır maliyesi doğrudan İngiliz ve Fransız komiserlerin denetimine girmiştir.

Yabancıların ülke siyaseti ve ekonomisi üzerindeki bu tahakkümüne ve yönetimin zayıflığına karşı, Albay Ahmed Urabi Paşa önderliğinde "Mısırlılar için Mısır" prensibiyle milliyetçi bir ayaklanma başlamıştır. Hindistan'a giden ticaret yolunun kilidi olan Süveyş Kanalı'nın güvenliğini tehlikede gören İngiltere, İskenderiye'de Avrupalılara yönelik şiddet olaylarının patlak vermesini gerekçe göstererek Temmuz 1882'de şehri denizden topa tutmuş ve askeri müdahaleyi fiilen başlatmıştır. Karadan ilerleyen Sir Garnet Wolseley komutasındaki İngiliz ordusu, Eylül 1882'de Tel el-Kebir mevkiinde Urabi Paşa'nın milliyetçi güçlerini ağır bir yenilgiye uğratmış, kısa süre sonra Kahire'ye girerek direnişi kırmış ve Mısır'ı işgal etmiştir.

İşgalden sonra İngilizler Mısır'ı hukuken Osmanlı İmparatorluğu'ndan hemen koparmamışlardır. Ülke kağıt üzerinde bir Osmanlı vilayeti ve yerel yönetim Hidiv'in elinde görünse de, asıl iktidar uzun yıllar "örtülü himaye" sistemiyle İngiliz Başkonsolosu Lord Cromer'in elinde kalmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle İngiltere 1914 yılında bu örtülü durumu resmi himayeye dönüştürmüş; 1922'de verilen kağıt üzerindeki bağımsızlığa rağmen ülkedeki askeri varlıklarını ve Süveyş Kanalı üzerindeki kontrollerini 1950'li yıllara kadar sürdürmüştür.^【24】

^{Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sadat, İsrail Başbakanı Menachem Begin Eylül 1978'de Camp David'de ABD Başkanı Jimmy Carter ile bir araya geldi.} (Picryl)

23 Temmuz 1952 tarihinde Hür Subaylar Hareketi tarafından gerçekleştirilen askeri darbe sonucunda monarşi sona ermiştir. 1953 yılında Mısır Cumhuriyeti ilan edilmiş ve Muhammed Necib ülkenin ilk cumhurbaşkanı olmuştur.^【25】

Cemal Abdünnasır dönemi 1952 yılında başlayarak 1970 yılına kadar sürmüştür. Bu dönemde Süveyş Kanalı millîleştirilmiş, 1967 Savaşı sırasında Sina Yarımadası İsrail tarafından işgal edilmiştir.^【26】

Hüsnü Mübarek dönemi 1981 yılında başladı ve 2011 yılına kadar sürdü. 25 Ocak 2011 tarihinde başlayan gösterilerin ardından Mübarek 11 Şubat 2011 tarihinde görevinden ayrıldı.^【27】

Ülkede, 1970 yılında Enver Sedad cumhurbaşkanı olmuştur. 1973 yılında Mısır ve Suriye, İsrail'e karşı askerî harekât başlatmıştır. 26 Mart 1979 tarihinde Mısır ile İsrail arasında barış antlaşması imzalanmıştır. Sina Yarımadası üzerindeki Mısır egemenliği 1982 yılında yeniden sağlanmıştır.^【28】

Mısır’ın 2012’de yapılan ilk demokratik seçimlerle cumhurbaşkanı seçilen Muhammed Mursi, yaklaşık bir yıl sonra (3 Temmuz 2013) ordu tarafından gerçekleştirilen darbeyle görevden alınan ilk sivil devlet başkanı olmuştur.^【29】 Askeri darbenin ardından Mısır Silahlı Kuvvetleri'nin Genel Komutanı olan Abdülfettah es-Sisi fiilen ülkenin başına geçmiştir.^【30】

^{Mısır Harita Üzerinden Gösterimi (}Anadolu Ajansı⁾

Mısır Arap Cumhuriyeti, Afrika kıtasının kuzeydoğusunda yer alan bir devlettir. Ülke, Sina Yarımadası aracılığıyla Asya kıtasına da uzanmakta olup bu özelliği nedeniyle Afrika ve Asya arasında yer alan transkıtasal devletlerden biri olarak tanımlanmaktadır.

Mısır kuzeyde Akdeniz, doğuda Kızıldeniz, batıda Libya ve güneyde Sudan ile çevrilidir. Sina Yarımadası’nın doğusunda ise İsrail ve Gazze Şeridi bulunmaktadır. Ülkenin kuzey kıyıları Akdeniz’e, doğu kıyıları ise Kızıldeniz’e açılmaktadır. Bu durum Mısır’a hem Akdeniz Havzası hem de Kızıldeniz Havzası içerisinde yer alan bir konum kazandırmaktadır.

Yaklaşık 1.001.450 km² yüzölçümüne sahip olan Mısır, Afrika kıtasının en geniş yüzölçümüne sahip ülkeleri arasında yer almaktadır.^【31】Ülke toprakları yaklaşık olarak 22° ve 32° kuzey enlemleri ile 24° ve 37° doğu boylamları arasında uzanmaktadır.

Mısır’ın coğrafi konumunun önemli unsurlarından biri Süveyş Kanalı’dır. Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan kanal, ülkenin kuzeydoğu kesiminde yer almakta ve Afrika ile Asya arasındaki geçiş bölgesinde bulunmaktadır. Sina Yarımadası da bu bölgede yer almakta olup ülkenin Asya kıtasındaki bölümünü oluşturmaktadır.

Ülkenin yerleşim düzeni ve nüfus dağılımı coğrafi özelliklerle yakından ilişkilidir. Nüfusun büyük bölümü Nil Vadisi ve Nil Deltası boyunca yoğunlaşırken, ülke topraklarının önemli bir kısmını Batı Çölü, Doğu Çölü ve Sina Yarımadası oluşturmaktadır.

^{Nil Nehri} (World History)

Mısır’ın fiziki coğrafyası genel olarak Nil Vadisi ve Nil Deltası, Batı Çölü, Doğu Çölü ve Sina Yarımadası olmak üzere dört temel bölgeden oluşmaktadır. Ülke topraklarının büyük kısmı çöllerle kaplı olup yerleşim, tarım ve ekonomik faaliyetler ağırlıklı olarak Nil Nehri çevresinde yoğunlaşmaktadır. Nil Vadisi ve Nil Deltası ülkenin en yoğun nüfuslu alanlarını oluştururken Batı Çölü ve Doğu Çölü geniş yüzölçümler kaplamaktadır.

Batı Çölü, Mısır topraklarının önemli bir bölümünü oluşturan Sahra Çölü’nün uzantısıdır. Bölge genel olarak geniş çöl düzlükleri, plato alanları ve vahalardan meydana gelmektedir. Doğu Çölü ise Nil Vadisi ile Kızıldeniz arasında yer almakta olup daha engebeli bir yapıya sahiptir. Sina Yarımadası ise ülkenin kuzeydoğusunda yer alan ve Asya kıtasındaki bölümünü oluşturan coğrafi bölgedir.

Mısır’daki dağlık alanlar başlıca Sina Yarımadası ve Doğu Çölü’nde bulunmaktadır. Ülkenin en yüksek noktası Sina Yarımadası’nda yer alan Cebel Katerina’dır (Jabal Katrina). Yaklaşık 2.642 metre yüksekliğe sahip olan bu dağ, aynı zamanda Mısır’ın en yüksek zirvesi olarak kabul edilmektedir.^【32】

Sina Yarımadası’nda Cebel Musa (Mount Sinai) ve Cebel Umm Şumar gibi diğer önemli yükseltiler de bulunmaktadır. Bölgenin topoğrafyası granit ve diğer sert kayaçlardan oluşan dağlık kütlelerle karakterize edilmektedir.

Doğu Çölü’nde Kızıldeniz kıyılarına paralel şekilde uzanan dağ sıraları yer almaktadır. Bu dağlık alanlar Nil Vadisi ile Kızıldeniz arasında doğal bir geçiş kuşağı oluşturmaktadır.

Batı Çölü genel olarak dağlık bir görünüm göstermemekle birlikte çeşitli plato alanları ve kaya oluşumlarına sahiptir. Bu bölgede yer alan Kristal Dağ (Crystal Mountain), kristal yapılı kaya oluşumlarıyla tanınan doğal bir jeolojik oluşumdur.

Nil Vadisi, Mısır’ın en önemli fiziki coğrafya birimlerinden biridir. Nil Nehri boyunca uzanan bu dar vadi, nehrin taşıdığı alüvyonlar sayesinde verimli topraklara sahiptir. Ülkenin nüfusunun büyük bölümü ve tarımsal faaliyetlerin önemli kısmı bu alan üzerinde yoğunlaşmıştır.

Nil Deltası, Nil Nehri’nin Akdeniz’e döküldüğü bölgede oluşmuş geniş bir alüvyal ovadır. Delta bölgesi, Mısır’ın tarımsal üretim faaliyetlerinin merkezlerinden biri durumundadır. Nil Nehri burada çeşitli kollara ayrılarak Akdeniz’e ulaşmaktadır.

Batı Çölü içerisinde Bahariye, Farafra, Dakhle ve Harice gibi vahalar bulunmaktadır. Bu alanlar yer altı su kaynaklarının etkisiyle oluşmuş olup çöl ortamı içerisinde yerleşim ve tarımsal faaliyetlerin görüldüğü bölgeler arasında yer almaktadır.

Mısır’ın en önemli akarsuyu Nil Nehri’dir. Güneyden kuzeye doğru akan nehir, ülke toprakları boyunca uzanarak Akdeniz’e ulaşmaktadır. Nil Nehri, Mısır’ın su kaynaklarının temelini oluşturmakta ve ülkenin tarihî, ekonomik ve sosyal gelişiminde önemli bir yer tutmaktadır.

Nil Nehri’nin taşımış olduğu alüvyonlar, Nil Vadisi ve Nil Deltası’nın oluşumunda etkili olmuştur. Tarımsal üretim büyük ölçüde nehir sularına dayanan sulama sistemleriyle gerçekleştirilmektedir.

Asvan Yüksek Barajı’nın inşa edilmesinden sonra oluşan Nasır Gölü, Mısır’ın en büyük yapay gölüdür. Göl, Nil Nehri üzerinde yer almakta olup su depolama ve sulama faaliyetlerinde kullanılmaktadır.^【33】

Mısır’da ayrıca Akdeniz kıyıları boyunca çeşitli lagün gölleri bulunmaktadır. Bu göller kıyı bölgelerinin doğal coğrafi unsurları arasında yer almaktadır.

^{Catherina Dağı} (mapcarta)

Mısır’da genel olarak kurak çöl iklimi hüküm sürmektedir. Ülke topraklarının büyük bölümü kurak ve yarı kurak alanlardan oluşmaktadır. İklim özellikleri üzerinde coğrafi konum, geniş çöl alanları ve Akdeniz ile Kızıldeniz’e olan kıyılar etkili olmaktadır.

Yağışlar ülke genelinde düzensiz bir dağılış göstermektedir. Yağış miktarı Akdeniz kıyılarında diğer bölgelere göre daha yüksek olmakla birlikte ülkenin büyük bölümünde sınırlıdır. Güney kesimlere doğru gidildikçe yağış miktarında azalma görülmektedir.

Sıcaklık koşulları bölgelere ve mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Yaz aylarında sıcaklıklar özellikle iç ve çöl bölgelerinde yükselirken, kış aylarında daha düşük değerler görülmektedir. Akdeniz kıyıları ise iç kesimlere göre daha ılıman iklim özellikleri göstermektedir.

Mısır’ın doğal bitki örtüsü büyük ölçüde kurak iklim koşullarına uyum sağlamış bitki türlerinden oluşmaktadır. Çöl alanlarında seyrek bitki örtüsü görülürken, Nil Vadisi ve Nil Deltası çevresinde su kaynaklarının etkisiyle daha yoğun bitki örtüsü ve tarımsal faaliyetler bulunmaktadır.

Nil Nehri, ülkenin bitki örtüsü ve tarımsal üretimi üzerinde belirleyici bir role sahiptir. Tarımsal faaliyetler büyük ölçüde Nil Vadisi ve Nil Deltası boyunca yoğunlaşmakta olup sulama sistemleri bu faaliyetlerin temel unsurlarından birini oluşturmaktadır.

Mısır, çeşitli maden ve enerji kaynaklarına sahip bir ülkedir. Ülkedeki doğal kaynaklar arasında petrol, doğal gaz, fosfat, demir cevheri, manganez, altın ve diğer bazı mineral kaynakları yer almaktadır. Bu kaynaklar ülkenin farklı bölgelerinde bulunmakta ve ekonomik faaliyetlerde değerlendirilmektedir.^【34】

Mısır’ın mineral kaynakları arasında fosfat önemli bir yer tutmaktadır. Fosfat yatakları ülkenin çeşitli bölgelerinde bulunmakta olup madencilik faaliyetlerinin temel unsurlarından birini oluşturmaktadır. Bunun yanında demir cevheri ve manganez de çıkarılan başlıca madenler arasında yer almaktadır.

Altın, Mısır’ın sahip olduğu değerli maden kaynaklarından biridir. Özellikle Doğu Çölü’nde bulunan altın yatakları madencilik faaliyetleri kapsamında işletilmektedir. Ülkede altının yanı sıra çeşitli endüstriyel mineraller de çıkarılmaktadır.

Enerji kaynakları bakımından petrol ve doğal gaz önemli bir konuma sahiptir. Bu kaynaklar hem enerji üretiminde hem de ekonomik faaliyetlerde kullanılmaktadır. Doğal gaz, Mısır’ın enerji sektöründe kullanılan başlıca kaynaklardan biri durumundadır.

Mısır’ın doğal kaynakları yalnızca maden ve enerji kaynaklarıyla sınırlı değildir. Nil Nehri ve onun oluşturduğu verimli alüvyal topraklar da ülkenin temel doğal kaynakları arasında yer almaktadır. Tarımsal faaliyetler büyük ölçüde Nil Havzası’ndaki su kaynaklarına ve verimli topraklara dayanmaktadır. Sulama sistemleri de bu kaynakların kullanımında önemli bir rol oynamaktadır.

Tarımsal üretim açısından değerlendirildiğinde Nil Vadisi ve Nil Deltası, ülkenin başlıca üretim alanlarını oluşturmaktadır. Bu bölgelerdeki toprak ve su kaynakları, Mısır’daki tarımsal faaliyetlerin temel doğal kaynaklarını meydana getirmektedir.

Mısır’ın enerji kaynakları arasında petrol, doğal gaz ve yenilenebilir enerji kaynakları bulunmaktadır. Enerji sektörü, ülke ekonomisinin temel sektörlerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Mısır’da enerji üretimi ve enerji kaynaklarının kullanımı, ekonomik faaliyetlerin sürdürülmesinde önemli bir yere sahiptir.

Mısır’ın enerji sektöründe petrol ve doğal gaz önemli kaynaklar arasında yer almaktadır. Ülkede enerji üretimi kapsamında bu kaynaklardan yararlanılmakta, ayrıca elektrik üretiminde farklı enerji kaynakları kullanılmaktadır.

Mısır’da elektrik üretiminde hidroelektrik enerjiden de yararlanılmaktadır. Nil Nehri üzerinde bulunan Asvan Yüksek Barajı, ülkenin enerji altyapısında yer alan önemli tesislerden biridir. Bunun yanında yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar da enerji sektörünün unsurları arasında bulunmaktadır.^【35】

Mısır’ın ulaşım altyapısı kara yolu, demir yolu, deniz yolu, hava yolu ve iç su yollarından oluşmaktadır. Ulaşım sektörü, ülke içindeki bağlantıların sağlanması ve ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi amacıyla geliştirilen altyapı alanlarından biridir.

^{Başkent Kahire'den bir görsel} (AA)

Kara yolu ulaşımı, Mısır’daki ulaşım sisteminin temel unsurlarından birini oluşturmaktadır. Ülkede kara yolu ağlarının geliştirilmesine yönelik ulaşım projeleri uygulanmaktadır.

Demir yolu ulaşımı, ülkenin önemli ulaşım araçlarından biridir. Demir yolu altyapısının geliştirilmesi ve ulaşım hizmetlerinin iyileştirilmesine yönelik çalışmalar ulaşım sektörü politikaları içerisinde yer almaktadır.

Deniz ulaşımı açısından Mısır, Akdeniz ve Kızıldeniz’e kıyısı bulunan bir ülkedir.Süveyş Kanalı, Akdeniz ile Kızıldeniz arasında bağlantı sağlayan önemli ulaşım yollarından biridir.

Nil Nehri, Mısır’da kullanılan iç su yollarından biridir. Nehir, ulaşım altyapısının doğal unsurlarından biri olarak ülkenin coğrafi yapısı içerisinde önemli bir yere sahiptir.

Mısır’da çevre sorunları, iklim değişikliği, su kaynakları, kıyı alanları ve doğal çevrenin korunmasıyla ilgili konular etrafında ele alınmaktadır. Ülkenin çevre politikalarında iklim değişikliğinin etkileri ve bu etkilerin yönetilmesine yönelik çalışmalar önemli bir yer tutmaktadır.^【36】

İklim değişikliği, Mısır’ın karşı karşıya olduğu çevresel konular arasında bulunmaktadır. Özellikle iklim değişikliğinin su kaynakları, tarım alanları ve kıyı bölgeleri üzerindeki etkileri çevre politikaları kapsamında değerlendirilmektedir.

Nil Deltası ve kıyı bölgeleri, iklim değişikliğinin etkilerinin incelendiği alanlar arasında yer almaktadır. Deniz seviyesindeki değişimler ve iklim koşullarındaki farklılıklar bu bölgelerle ilgili çevresel değerlendirmelerde ele alınmaktadır.

Mısır’da doğal afetler arasında çöl bölgelerinde görülen kum ve toz fırtınaları ile bazı bölgelerde meydana gelen sel olayları bulunmaktadır. Bu doğal olaylar, ülkenin farklı coğrafi alanlarında görülebilmektedir.

Çöl alanlarının geniş yer kapladığı Mısır’da kum fırtınaları ve benzeri atmosferik olaylar doğal çevrenin özellikleriyle ilişkilidir. Bu olaylar özellikle çöl bölgelerinde etkili olan doğal süreçler arasında değerlendirilmektedir.

Mısır ekonomisi; tarım, sanayi, enerji, turizm, ulaştırma ve hizmet sektörlerinin birlikte yer aldığı çok sektörlü bir ekonomik yapıya sahiptir. Ülke ekonomisinde dış ticaret, enerji kaynakları, Süveyş Kanalı gelirleri ve çeşitli üretim faaliyetleri önemli ekonomik unsurlar arasında bulunmaktadır. Mısır ekonomisinin temel göstergeleri içerisinde gayrisafi yurt içi hasıla, kişi başına düşen gelir, ihracat ve ithalat değerleri ekonomik yapının değerlendirilmesinde kullanılan başlıca ölçütlerdir.^【37】

Mısır ekonomisinin temel göstergeleri; gayrisafi yurt içi hasıla (GSYİH), kişi başına düşen gelir, ekonomik büyüme oranı, enflasyon, işsizlik, dış ticaret ve yatırım göstergeleri üzerinden değerlendirilmektedir. Ülkenin ekonomik büyüklüğünü gösteren temel verilere göre Mısır’ın gayrisafi yurt içi hasılası 2024 yılında yaklaşık 383,1 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Aynı dönemde kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasıla yaklaşık 3.338 ABD doları olarak belirtilmiştir.^【38】

Mısır ekonomisinde büyüme oranı, fiyat hareketleri ve kamu maliyesine ilişkin göstergeler ekonomik yapının değerlendirilmesinde kullanılan temel ölçütler arasında yer almaktadır. 2024 yılında ekonomik büyüme oranı %2,4 olarak gerçekleşmiş, enflasyon oranı ise %28,3 seviyesinde kaydedilmiştir. İşsizlik oranı aynı dönemde %6,8 olarak belirtilmiştir.^【39】

Mısır’ın dış ticaret göstergeleri ihracat ve ithalat hareketleri üzerinden değerlendirilmektedir. Ülkenin ihracatında enerji ürünleri, kimyasal ürünler, tarımsal ürünler ve çeşitli sanayi ürünleri önemli kalemler arasında yer almaktadır. İthalatta ise makine ve ekipmanlar, ulaşım araçları, enerji ürünleri ve çeşitli ara malları öne çıkmaktadır.^【40】

Mısır ekonomisinde yatırım ve döviz kaynakları ekonomik göstergelerin önemli unsurlarından biridir. Doğrudan yabancı yatırımlar, turizm gelirleri, Süveyş Kanalı gelirleri ve işçi dövizleri ülkenin dış gelir kaynakları arasında bulunmaktadır. Ekonomik programlar kapsamında yatırım ortamının geliştirilmesi, özel sektörün desteklenmesi ve yatırım faaliyetlerinin artırılması ekonomik politikaların temel unsurları arasında yer almaktadır.

Ülkenin temel ekonomik göstergeleri şunlardır:

• 2024 yılı Gayrisafi yurt içi hasılası (GSYİH): $ 347,34 milyar dolar
• Satın alma gücü paritesine göre kişi başına düşen millî gelir: $ 21.608 dolar^【41】
• 2024 yılında İhracat: $ 44,9 milyar dolar
• 2024 yılı İthalat: $ 94,7 milyar doları^【42】

Mısır ekonomisi; tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin birlikte faaliyet gösterdiği çok sektörlü bir ekonomik yapıya sahiptir. Ülkenin ekonomik faaliyetlerinde tarımsal üretim, sanayi faaliyetleri, iletişim teknolojileri, turizm, ulaştırma ve çeşitli hizmet alanları önemli sektörler arasında yer almaktadır. Ekonomik yapı içerisinde farklı sektörlerin gelişimi, üretim kapasitesi ve istihdam olanakları açısından değerlendirilmektedir.

Mısır’da tarım sektörü ekonomik faaliyetlerin önemli alanlarından biridir. Tarımsal alanların ülke yüz ölçümü içerisindeki payı sınırlıdır. 2023 yılı verilerine göre ekilebilir arazi oranı toplam kara alanının yaklaşık %3,12’sini, tarım arazilerinin oranı ise yaklaşık %4,08’ini oluşturmaktadır. Aynı dönemde toplam tarım arazisi yaklaşık 40.580 kilometrekare olarak belirtilmiştir.^【43】

Tarım sektöründe ekili alanların genişletilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Mısır’ın tarımsal alanı 2024 yılında yaklaşık 10 milyon feddana ulaşmış ve tarım ihracatında artış kaydedilmiştir. Tarımsal ihracat kapsamında çeşitli tarım ürünleri uluslararası pazarlara gönderilmektedir.^【44】

Mısır’ın tarımsal üretim yapısı içerisinde yetiştirilen ürünler arasında tahıl, sebze, meyve ve diğer tarımsal ürünler bulunmaktadır. Ancak insanların tükettiği temel gıda ürünleri ve beslenme alışkanlıklarına ilişkin ayrıntılı bilgiler kullanılan kaynaklarda yer almamaktadır.

Mısır’da sanayi sektörü, ekonomik yapının temel üretim alanlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Sanayi faaliyetleri ülkenin ekonomik üretim kapasitesinde önemli bir yere sahip olup imalat, madencilik, enerjiye dayalı üretim ve çeşitli sanayi kollarını kapsamaktadır. Sanayi sektörü, ekonomik büyümenin desteklenmesi ve üretim kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla uygulanan ekonomik politikaların önemli unsurlarından biri olarak ele alınmaktadır.^【45】

Mısır sanayisinin gelişiminde iş gücü, yatırım ortamı, ulaşım altyapısı ve hammadde kaynakları önemli unsurlar arasında bulunmaktadır. Ülkede tarımsal ürünler, hayvansal kaynaklar ve madenler sanayi üretiminde kullanılan temel girdiler arasında yer almaktadır. Tarımsal hammaddeler arasında sebze, meyve, pamuk, keten, susam, şeker kamışı ve şeker pancarı; hayvansal hammaddeler arasında ise süt ve deri sanayi üretiminde kullanılan kaynaklar bulunmaktadır. Ayrıca demir, fosfat, kömür, mangan, bakır, çinko, kurşun, alüminyum, kireç taşı ve kuvars gibi maden kaynakları çeşitli sanayi faaliyetlerinde değerlendirilmektedir.^【46】

Mısır’daki sanayi faaliyetleri içerisinde tekstil, gıda sanayi, kimya, metalürji, otomotiv, enerji ve mühendislik sektörleri yer almaktadır. Sanayi sektörü içerisinde farklı üretim alanlarının bulunması, ülkenin sanayi yapısının çeşitlilik göstermesine neden olmaktadır. Devlet tarafından sanayi üretiminin artırılması, yerli üretimin geliştirilmesi ve sanayi yatırımlarının desteklenmesine yönelik düzenlemeler uygulanmaktadır.^【47】

Sanayi sektörünün geliştirilmesine yönelik düzenlemeler kapsamında sanayi lisans süreçlerinin kolaylaştırılması amacıyla 2017 yılında Sanayi Lisans Kanunu çıkarılmıştır. Bu düzenleme ile sanayi kuruluşlarının lisans alma süreçlerinin hızlandırılması ve sanayi faaliyetlerinin daha etkin yürütülmesi amaçlanmıştır. Ayrıca yerli ürünlerin kamu alımlarındaki kullanımını destekleyen düzenlemeler yapılmıştır.^【48】

Mısır sanayisinde ihracata yönelik üretim ve katma değerli sektörlerin geliştirilmesi ekonomik politikalar içerisinde yer almaktadır. Sanayi sektöründe özellikle imalat faaliyetlerinin geliştirilmesi, teknoloji yoğun üretim alanlarının artırılması ve özel sektörün sanayi faaliyetlerindeki rolünün güçlendirilmesi hedeflenmektedir.

Mısır ekonomisinde hizmetler sektörü; turizm, ulaştırma, iletişim ve bilgi teknolojileri gibi farklı faaliyet alanlarını kapsayan önemli ekonomik unsurlardan biridir. Hizmet sektörleri içerisinde özellikle turizm ile iletişim ve bilgi teknolojileri alanları ekonomik faaliyetlerin geliştirilmesine yönelik politikaların temel başlıkları arasında yer almaktadır.^【49】

Turizm sektörü, Mısır ekonomisinde döviz gelirleri sağlayan önemli faaliyet alanlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Sektörün geliştirilmesine yönelik olarak personel eğitimi, turizm hizmetlerinin iyileştirilmesi, iç turizmin desteklenmesi ve turizm yatırımlarının artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Turizm alanında uygulanan politikalar kapsamında sektörün ekonomik faaliyetlerdeki rolünün güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

İletişim ve bilgi teknolojileri sektörü, Mısır’ın hizmetler sektörü içerisinde gelişen alanlardan biridir. Devlet tarafından iletişim altyapısının genişletilmesi, dijital dönüşümün desteklenmesi ve bilgi teknolojileri alanında faaliyetlerin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda Mısır Dijital Stratejisi çerçevesinde dijital hizmetlerin geliştirilmesi, teknolojik altyapının güçlendirilmesi ve bilgi teknolojileri sektörünün ekonomik faaliyetlerdeki payının artırılması hedeflenmektedir.^【50】

Mısır’ın finansal sistemi içerisinde Merkez Bankası ve bankacılık sistemi önemli bir yere sahiptir. Mısır Merkez Bankası, para ve bankacılık sisteminin düzenlenmesi, finansal istikrarın sağlanması ve fiyat istikrarının korunması amacıyla faaliyet göstermektedir. Merkez Bankasının görevleri arasında para ihracı, para politikalarının uygulanması ve bankacılık sisteminin düzenlenmesi bulunmaktadır.^【51】

Finansal araçlar alanında ise ekonomik faaliyetleri desteklemeye yönelik çeşitli düzenlemeler uygulanmaktadır. Finansal sistemin geliştirilmesi, ekonomik istikrarın desteklenmesi ve yatırım faaliyetlerinin kolaylaştırılması amacıyla finansal araçların kullanımına yönelik politikalar yürütülmektedir.

Mısır ekonomisinde enerji sektörü, ekonomik faaliyetlerin ve altyapı gelişiminin önemli unsurlarından biridir. Ülkenin enerji politikaları; enerji kaynaklarının geliştirilmesi, enerji altyapısının güçlendirilmesi ve farklı enerji kaynaklarından yararlanılması üzerine şekillenmektedir. Enerji sektörü içerisinde elektrik, yenilenebilir enerji, petrol ve doğal gaz alanları başlıca faaliyet alanları arasında yer almaktadır.^【52】

Mısır’da elektrik sektörü, enerji altyapısının temel bileşenlerinden biridir. Elektrik üretim kapasitesinin artırılması, elektrik şebekelerinin geliştirilmesi ve dağıtım altyapısının iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Elektrik altyapısının geliştirilmesi amacıyla son on yılda 60,6 milyar Mısır poundunu aşan yatırım yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda 2014 yılında günlük 6.000 megavat seviyesinde bulunan elektrik üretim-tüketim açığının, daha sonra günlük 13.000 megavatı aşan elektrik fazlasına dönüştüğü belirtilmektedir.^【53】

Mısır, enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi kapsamında yenilenebilir enerji alanına yönelik çalışmalar yürütmektedir. Ülkede hidroelektrik, güneş, rüzgâr, biyokütle, nükleer enerji ve yeşil hidrojen gibi farklı enerji alanlarının geliştirilmesine yönelik politikalar uygulanmaktadır. Mısır’ın enerji politikaları kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretimindeki payının artırılması hedeflenmekte ve 2030 yılı için bu oranın %42’nin üzerine çıkarılması planlanmaktadır.^【54】

Mısır’ın doğal kaynakları içerisinde çeşitli mineral kaynaklar bulunmaktadır. Ülkede demir, fosfat, kömür, mangan, bakır, çinko, kurşun, alüminyum, kireç taşı ve kuvars gibi maden kaynakları yer almaktadır. Bu kaynaklar ülkenin doğal kaynak potansiyelinin önemli unsurları arasında değerlendirilmektedir.^【55】

^{Doğu Akdeniz'de Mısır'a ait Zohr doğal gaz sahasında geliştirme çalışmaları devam ediyor} (AA)

Enerji ve doğal kaynaklar alanında yürütülen politikalar kapsamında sektörlerin geliştirilmesi, yatırımların desteklenmesi ve mevcut kaynakların ekonomik faaliyetlerde daha etkin kullanılması amaçlanmaktadır. Enerji kaynaklarının geliştirilmesi ve doğal kaynakların değerlendirilmesi, Mısır’ın ekonomik planlamasında önemli başlıklardan biri olarak ele alınmaktadır.

Mısır’ın ulaştırma sektörü içerisinde Süveyş Kanalı önemli bir ekonomik ve stratejik unsur olarak değerlendirilmektedir. Süveyş Kanalı, uluslararası deniz taşımacılığında kullanılan temel ulaşım güzergâhlarından biri olup Mısır ekonomisinde önemli bir gelir kaynağı olarak yer almaktadır. Kanal, Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan bir su yolu olarak ekonomik faaliyetler ve uluslararası ticaret açısından önemli bir konuma sahiptir.^【56】

Süveyş Kanalı’nın geliştirilmesine yönelik çalışmalar kapsamında kanal altyapısının iyileştirilmesi ve geçiş kapasitesinin artırılması amacıyla projeler yürütülmektedir. Kanalın geliştirilmesi, deniz taşımacılığındaki rolünün güçlendirilmesi ve ekonomik katkısının artırılması hedefleri doğrultusunda ele alınmaktadır.^【57】

Ulaştırma sektörü, Mısır ekonomisinin temel hizmet alanlarından biridir. Ülkede kara yolu, demir yolu, deniz taşımacılığı ve hava ulaşımı alanlarında altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Ulaştırma altyapısının geliştirilmesi, ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi ve farklı bölgeler arasındaki bağlantıların güçlendirilmesi amacıyla çeşitli projeler uygulanmaktadır.^【58】

Mısır’da kara yolu ulaşımı, ulaştırma sisteminin önemli unsurlarından biridir. Yol ağının geliştirilmesi, yeni yolların inşa edilmesi ve mevcut ulaşım altyapısının iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmalar, ulaştırma hizmetlerinin geliştirilmesi ve ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi kapsamında değerlendirilmektedir.

^{Süveyş kanalı harita üzerinden (}Picrly⁾

Demir yolu, deniz ve hava ulaşımı alanlarında da altyapı geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir. Demir yolu sisteminin modernizasyonu, limanların geliştirilmesi ve hava taşımacılığı altyapısının iyileştirilmesi ulaştırma sektörüne yönelik politikalar içerisinde yer almaktadır.

Mısır’ın dış ticaret yapısı, ülke ekonomisinin önemli unsurlarından biri olup ihracat ve ithalat faaliyetleri üzerinden şekillenmektedir. Dış ticaret politikaları; ticari ilişkilerin geliştirilmesi, ihracat kapasitesinin artırılması ve uluslararası ticaret bağlantılarının güçlendirilmesi çerçevesinde yürütülmektedir. Mısır, çeşitli bölgesel ve uluslararası ticaret anlaşmaları aracılığıyla dış ticaret faaliyetlerini geliştirmeye yönelik politikalar uygulamaktadır.^【59】

Mısır’ın ihracat yapısında enerji ürünleri, tarım ürünleri, sanayi ürünleri ve çeşitli imalat ürünleri önemli yer tutmaktadır. Ülkenin dış ticaret faaliyetlerinde doğal kaynaklara dayalı ürünler ile farklı sanayi kollarına ait ürünler ihraç edilmektedir. İthalat faaliyetlerinde ise ekonomik üretimin devamlılığı için gerekli olan çeşitli ürün grupları bulunmaktadır.^【60】

Mısır’ın dış ticaretinde bölgesel ve uluslararası ticaret anlaşmaları önemli bir yere sahiptir. Ülke, Dünya Ticaret Örgütü üyeliği, Arap ülkeleriyle yapılan ticaret düzenlemeleri, Afrika kıtasındaki ticaret anlaşmaları ve diğer ekonomik iş birlikleri aracılığıyla dış ticaret ilişkilerini geliştirmektedir. Bu anlaşmalar, Mısır’ın farklı pazarlara erişimini kolaylaştırmaya yönelik düzenlemeler içermektedir.^【61】

Mısır’da dış ticaretin geliştirilmesine yönelik olarak ihracatın desteklenmesi, ticari işlemlerin kolaylaştırılması ve yatırım ortamının geliştirilmesi amacıyla çeşitli ekonomik düzenlemeler uygulanmaktadır. Ticaret anlaşmaları ve ekonomik iş birlikleri, ülkenin uluslararası ticaret sistemindeki faaliyetlerinin önemli unsurları arasında yer almaktadır.

Mısır’da yatırım faaliyetleri, yatırım ortamının düzenlenmesi amacıyla oluşturulan yasal çerçeve, yatırım teşvikleri, serbest bölgeler ve yatırım fırsatlarının tanıtılmasına yönelik uygulamalar kapsamında yürütülmektedir. Ülkedeki yatırım politikaları, yatırım faaliyetlerini düzenleyen mevzuat ve kurumsal yapılar aracılığıyla şekillendirilmektedir.^【62】

Mısır’daki yatırım ortamının temel hukuki düzenlemelerinden biri 2017 tarihli Yatırım Kanunu’dur (Investment Law No. 72 of 2017). Bu kanun ile yatırım faaliyetlerine ilişkin düzenlemeler oluşturulmuş, yatırım işlemlerinin yürütülmesine yönelik hükümler belirlenmiştir. Kanun kapsamında yatırım projelerine yönelik teşvikler ve yatırımcıların haklarına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır.^【63】

Yatırım Kanunu kapsamında yatırım projelerine çeşitli teşvikler sağlanmaktadır. Bu teşvikler arasında yatırım projelerine yönelik özel düzenlemeler ve kanunda belirtilen koşullar çerçevesinde uygulanan avantajlar bulunmaktadır. Yatırım faaliyetlerinin düzenlenmesi ve yatırım ortamının geliştirilmesi amacıyla yatırım mevzuatında çeşitli değişiklikler yapılmıştır.^【64】

Mısır’da serbest bölgeler, yatırım faaliyetlerinin yürütüldüğü özel ekonomik alanlar arasında yer almaktadır. Serbest bölgeler, yatırım projelerinin gerçekleştirilmesi amacıyla oluşturulmuş olup bu alanlara ilişkin düzenlemeler Mısır yatırım sistemi içerisinde yer almaktadır.

Mısır Yatırım Haritası, ülkedeki yatırım fırsatlarının tanıtılması amacıyla oluşturulan araçlardan biridir. Yatırım haritasında farklı sektörlerdeki yatırım fırsatları ve yatırım projelerine ilişkin bilgiler sunulmaktadır.

Mısır’da özel sektörün desteklenmesine yönelik politikalar kapsamında özel sektörün ekonomik faaliyetlerdeki rolünün artırılması ve yatırım faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik düzenlemeler uygulanmaktadır. Bu kapsamda özel sektörün katılımını destekleyen uygulamalar ekonomik politikalar içerisinde yer almaktadır.

Mısır’da hukuk sistemi anayasal çerçeveye dayalı olarak yapılandırılmıştır ve devletin temel düzeni anayasa tarafından belirlenmektedir. Anayasa, devletin yapısını, temel hak ve özgürlükleri ve kamu otoritesinin sınırlarını düzenleyen temel hukuki metin niteliğindedir. Hukuk sistemi yazılı hukuk kuralları üzerine kuruludur ve normlar hiyerarşisi anayasal düzen içinde işlemektedir.

Anayasal sistemde yargı bağımsızlığı temel ilkeler arasında yer almaktadır. Yargı organları, yürütme ve yasama organlarından ayrı bir yapı olarak düzenlenmiş olup hukukun uygulanması ve uyuşmazlıkların çözümünde yetkilidir. Bu yapı, anayasal denetim ve hukuk kurallarının uygulanmasını kapsayan farklı yargı kurumları üzerinden işlemektedir.

Anayasal yargı denetimi, Anayasa Mahkemesi tarafından yürütülmektedir. Bu mahkeme, yasaların anayasaya uygunluğunu denetleme yetkisine sahiptir. Bunun yanında idari yargı alanında Devlet Konseyi, idari işlemlerin hukuka uygunluğunu inceleyen bir yargı mercii olarak görev yapmaktadır.

Kamu davaları ve soruşturmalar, yargı sistemi içinde yer alan ilgili savcılık ve kamu dava kurumları tarafından yürütülmektedir. Bu yapı, adli süreçlerin işletilmesinde ve kamu düzenine ilişkin hukuki süreçlerde rol almaktadır.

Anayasal sistem aynı zamanda devletin temel organları arasındaki yetki dağılımını belirlemekte ve yasama, yürütme ve yargı erklerinin birbirinden ayrılmasını esas almaktadır. Bu çerçevede devlet organlarının görev ve yetkileri anayasa ile sınırlandırılmıştır.

Mısır’da yönetim sistemi anayasal düzen içinde cumhuriyet esasına dayanmaktadır. Yürütme yetkisi devlet başkanı olan cumhurbaşkanı ile hükümet arasında paylaşılmaktadır. Yönetim yapısı, devlet başkanlığı makamı ile yürütme organı olarak kabineyi içeren idari bir çerçeveye dayanmaktadır.

Cumhurbaşkanı, devletin en üst yürütme organı olarak konumlanmakta ve devletin genel politikasının belirlenmesi ile uygulanmasında yetkili olmaktadır. Cumhurbaşkanı, yürütme alanında hükümetin oluşumuna ilişkin süreçlerde rol almakta ve kabinenin atanması ile ilgili yetkiler kullanmaktadır. Ayrıca devletin iç ve dış temsil görevlerini yürütmektedir.

Hükümet, başbakan ve bakanlardan oluşan bir yürütme organı olarak faaliyet göstermektedir. Bakanlar Kurulu, kamu politikalarının uygulanmasından ve devletin idari işleyişinin sürdürülmesinden sorumludur. Bakanlıklar, kendi görev alanlarına ilişkin kamu hizmetlerini yürütmektedir.

Yönetim sisteminde yürütme organı, devletin idari faaliyetlerinin koordinasyonunu sağlamakta ve kamu hizmetlerinin yürütülmesini organize etmektedir. Bu yapı içinde merkezi yönetim, kamu politikalarının uygulanmasında temel idari mekanizma olarak işlemektedir.

Devlet başkanı ile hükümet arasındaki ilişki, anayasal çerçevede belirlenen yetki ve sorumluluk dağılımına dayanmaktadır. Bu yapı, yürütme fonksiyonlarının farklı organlar arasında paylaşılması esasına göre düzenlenmiştir.

Mısır’da yasama, yürütme ve yargı erkleri anayasal çerçeve içinde birbirinden ayrılmış şekilde yapılandırılmıştır. Devletin kurumsal yapısı, yetki dağılımının belirli organlar arasında tanımlandığı bir sistem üzerinden işlemektedir. Yasama yetkisi iki meclisli yapı içinde Temsilciler Meclisi ve Senato tarafından kullanılmaktadır. Temsilciler Meclisi, yasama sürecinin merkezinde yer almakta olup yasa tekliflerinin görüşülmesi, kabul edilmesi ve devlet bütçesinin onaylanması gibi temel görevleri yürütmektedir. Senato ise yasama sürecinde danışma niteliğinde görev üstlenmekte ve belirli politika alanlarında görüş bildirmektedir. Temsilciler Meclisi üyeleri seçim yoluyla belirlenmekte olup yasama faaliyetleri anayasal düzenlemeler çerçevesinde yürütülmektedir.

Yürütme yetkisi cumhurbaşkanı ve hükümet arasında paylaşılmaktadır. Cumhurbaşkanı devletin en üst yürütme organı olarak ülkenin genel politikasını belirleme ve uygulama süreçlerinde yetkilidir. Cumhurbaşkanı aynı zamanda devletin iç ve dış temsil görevlerini yürütmektedir. Hükümet ise başbakan ve bakanlardan oluşmakta olup kamu politikalarının uygulanması ve devletin idari işleyişinin sürdürülmesinden sorumludur. Bakanlıklar, kendi görev alanlarına ilişkin kamu hizmetlerini yürütmektedir. Yürütme organı, merkezi yönetim yapısı içinde devletin idari mekanizmasının temel bileşeni olarak faaliyet göstermektedir.

Yargı yetkisi bağımsız mahkemeler tarafından kullanılmaktadır. Yargı sistemi, anayasal denetim yetkisine sahip Anayasa Mahkemesi, idari yargı alanında görev yapan Devlet Konseyi ve kamu davalarıyla ilgili yargı kurumlarını içeren çok katmanlı bir yapıdan oluşmaktadır. Anayasa Mahkemesi yasaların anayasaya uygunluğunu denetlemektedir. Devlet Konseyi idari işlemlerin hukuka uygunluğunu incelemekte ve idari uyuşmazlıkların çözümünde görev almaktadır. Yargı organları, hukukun uygulanması ve yargısal denetimin sağlanması işlevini yerine getirmektedir.

Mısır’da siyasi partiler çok partili bir yapı içinde faaliyet göstermektedir. Siyasi partilerin kuruluşu ve faaliyetleri, anayasal ve yasal düzenlemeler çerçevesinde belirlenmiş koşullara tabidir. Siyasi sistem, kayıtlı partilerin seçim süreçlerine katılımı üzerinden işlemektedir.

Siyasi partiler sistemi içinde farklı ideolojik ve programatik yönelimlere sahip partiler bulunmaktadır. Bu partiler, seçimlerde Temsilciler Meclisi’ne ve Senato’ya temsilci gönderebilmekte ve yasama sürecine katılım sağlamaktadır. Parti sisteminin yapısı, seçimler aracılığıyla parlamentoda temsil edilen siyasi aktörler üzerinden şekillenmektedir.

Güncel siyasi yapı, yürütme organı ile yasama organı arasındaki ilişki çerçevesinde işlemektedir. Cumhurbaşkanı, yürütme gücünün merkezinde yer almakta ve devlet politikalarının belirlenmesinde etkili olmaktadır. Hükümet, yürütme organı olarak kamu politikalarının uygulanmasından sorumludur. Yasama organı ise Temsilciler Meclisi ve Senato aracılığıyla yasama faaliyetlerini yürütmektedir.

Seçim sistemi, yasama organının belirlenmesinde temel mekanizma olarak işlemektedir. Temsilciler Meclisi üyeleri seçim yoluyla belirlenmekte olup bu süreç, siyasi partilerin temsil düzeyini belirleyen temel unsur olarak işlev görmektedir.

Mısır’da siyasi yapı, anayasal kurumlar ile siyasi partiler arasındaki etkileşim üzerinden şekillenmekte olup yürütme ve yasama organlarının işleyişi bu çerçevede düzenlenmektedir.

Mısır’ın nüfusu 2024 yılı itibarıyla 114 milyonu aşmıştır. Birleşmiş Milletler verilerine göre ülkenin nüfus artış hızı son yıllarda düşüş eğilimi göstermekle birlikte pozitif seyrini sürdürmektedir. Nüfusun yaş yapısında çalışma çağındaki kesim ağırlıklı konumdadır. 15-64 yaş grubundaki nüfus toplam nüfusun yaklaşık üçte ikisini oluştururken, 0-14 yaş grubundaki nüfus toplam nüfusun dörtte birinden fazladır. Buna karşılık 65 yaş ve üzeri nüfusun oranı daha düşük seviyededir.^【65】

2024 yılı verilerine göre doğum oranı binde 21 civarında, ölüm oranı ise binde 6 düzeyindedir. Doğum oranlarının ölüm oranlarından yüksek olması ülkenin doğal nüfus artışının devam etmesine yol açmaktadır. Ortalama yaşam süresi ise 70 yaşın üzerindedir.^【66】

Mısır’da nüfusun coğrafi dağılımı oldukça dengesizdir. Ülke yüzölçümünün büyük kısmını çöl alanları oluşturmasına rağmen nüfusun önemli bölümü Nil Vadisi ve Nil Deltası boyunca yoğunlaşmıştır. Yerleşim alanları, tarımsal faaliyetler ve ekonomik merkezler büyük ölçüde bu bölgelerde toplanmıştır.

Şehirleşme oranı son yıllarda artış göstermiştir. Nüfusun yaklaşık %43’ü kentsel alanlarda yaşamaktadır. Kahire, Gize ve İskenderiye ülkenin en büyük nüfus merkezleri olup sanayi, ticaret, eğitim ve kamu hizmetlerinin yoğunlaştığı başlıca şehirlerdir. İç göç hareketleri özellikle kırsal bölgelerden büyük kentlere doğru gerçekleşmekte ve şehirleşme sürecini desteklemektedir.^【67】

Mısır nüfusunun büyük çoğunluğunu Araplar oluşturmaktadır. Bunun yanında Nubiler, Bejalar, Berberiler ve Sina Yarımadası’nda yaşayan çeşitli Bedevi toplulukları ülkedeki başlıca etnik gruplar arasında yer almaktadır.

Nubiler ağırlıklı olarak Asvan ve çevresinde yaşarken, Bejalar Kızıldeniz kıyılarında, Berberi toplulukları ise özellikle Siva Vahası çevresinde yaşamaktadır. Sina Yarımadası’ndaki Bedevi toplulukları da bölgenin tarihî nüfus unsurlarından biridir. Resmî istatistiklerde etnik gruplara ilişkin ayrıntılı nüfus verileri yayımlanmadığından bu toplulukların nüfus içerisindeki oranları kesin olarak belirtilmemektedir.

Mısır’da nüfusun yaklaşık %94’ı Müslümandır. Müslüman nüfusun büyük bölümü Sünni İslam mezhebine mensuptur.^【68】

Nüfusun yaklaşık %6 sını Kıpti Hristiyanlar oluşturmaktadır. Hristiyanlar içerisinde en büyük topluluk Kıpti Ortodoks Kilisesi mensuplarıdır. Bunun yanında Katolik, Protestan ve diğer Doğu Hristiyan toplulukları da bulunmaktadır.^【69】

Dinî yapı ülkenin toplumsal yaşamında önemli bir yer tutmaktadır. Camiler ve kiliseler yalnızca ibadet mekânları olarak değil, aynı zamanda çeşitli sosyal ve kültürel faaliyetlerin yürütüldüğü kurumlar olarak da işlev görmektedir

Mısır, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’nın önemli göç kaynaklarından biri olmasının yanında göç alan ülkeler arasında da yer almaktadır. Ülkeden gerçekleşen uluslararası göç hareketleri büyük ölçüde ekonomik nedenlerle bağlantılıdır. Özellikle çalışma amacıyla gerçekleştirilen göçler, Mısır’ın uluslararası nüfus hareketlerindeki konumunu şekillendiren başlıca unsurlar arasında bulunmaktadır.

Mısırlı göçmenlerin önemli bir bölümü Arap Körfez ülkelerinde yaşamaktadır. Bunun yanında Avrupa ülkeleri de Mısır kaynaklı göç hareketlerinin yöneldiği bölgeler arasında yer almaktadır. Avrupa’ya yönelik göçler iş gücü talebi, eğitim olanakları ve aile birleşimi gibi nedenlerle gerçekleşmektedir. Özellikle İtalya ve Yunanistan, Akdeniz üzerinden gerçekleşen göç hareketlerinde öne çıkan ülkeler arasında bulunmaktadır.

Mısır, göç veren bir ülke olmasının yanı sıra göç alan bir ülke niteliği de taşımaktadır. Ülkede Sudan, Suriye, Yemen ve çeşitli Afrika ülkelerinden gelen göçmenler ile uluslararası koruma arayışındaki kişiler yaşamaktadır. Bu durum Mısır’ın bölgesel göç sistemleri içerisinde hem kaynak hem transit hem de hedef ülke özellikleri taşıdığını göstermektedir.

Ülke içerisindeki nüfus hareketleri de demografik yapının önemli unsurlarından biridir. Kırsal bölgelerden Kahire, Gize ve İskenderiye gibi büyük kentlere yönelen iç göç hareketleri şehirleşme sürecini desteklemektedir. Eğitim olanakları, kamu hizmetlerine erişim ve istihdam imkânları iç göçün temel nedenleri arasında yer almaktadır.

Uluslararası göç hareketleri Mısır’ın ekonomik ve toplumsal yapısı üzerinde etkili olmaktadır. Yurt dışında yaşayan Mısır vatandaşları ile ülke arasındaki ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkiler devam etmekte; göç olgusu ülkenin nüfus yapısını etkileyen unsurlardan biri olarak varlığını sürdürmektedir.

Mısır’da eğitim sistemi okul öncesi eğitim, temel eğitim, ortaöğretim ve yükseköğretim kademelerinden oluşmaktadır. Eğitim politikalarının belirlenmesi ve uygulanmasından başlıca Eğitim ve Teknik Eğitim Bakanlığı ile Yükseköğretim ve Bilimsel Araştırmalar Bakanlığı sorumludur. Ülkede temel eğitim zorunlu olup ilköğretim ve hazırlık aşamalarını kapsamaktadır. Bunun yanında genel ortaöğretim ve teknik ortaöğretim olmak üzere farklı eğitim yolları bulunmaktadır.

Son yıllarda eğitim altyapısının geliştirilmesi, teknik eğitimin güçlendirilmesi, dijital eğitim uygulamalarının yaygınlaştırılması ve yükseköğretim kurumlarının kapasitesinin artırılmasına yönelik çeşitli çalışmalar yürütülmüştür. Eğitim alanındaki reformlar, öğrenci sayısındaki artışa paralel olarak eğitim hizmetlerinin genişletilmesini hedeflemektedir.

Okuryazarlık, bir ülkenin eğitim düzeyinin değerlendirilmesinde kullanılan temel göstergelerden biridir. Mısır’da son yıllarda eğitim hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve zorunlu eğitimin kapsamının genişletilmesine bağlı olarak okuryazarlık oranlarında artış yaşanmıştır. Güncel verilere göre 15 yaş ve üzerindeki nüfusta okuryazarlık oranı %75,2’dir.^【70】

Okuryazarlık oranı cinsiyetlere göre farklılık göstermektedir. Erkeklerde okuryazarlık oranı %80,8 olarak kaydedilirken kadınlarda bu oran %69,8’dir. Bu veriler, kadın ve erkek nüfus arasındaki okuryazarlık farkının devam ettiğini göstermektedir. Bununla birlikte eğitim hizmetlerine erişimin genişlemesiyle birlikte kadınların eğitim düzeyinde de artış meydana gelmiştir.^【71】

Genç nüfus içerisinde okuryazarlık oranları genel nüfusa kıyasla daha yüksek düzeydedir. Bu durum, eğitim sistemine katılım oranlarının yükselmesi ve temel eğitimin yaygınlaşmasıyla ilişkilendirilmektedir. Özellikle son yıllarda okul çağındaki çocukların eğitime erişiminin artırılmasına yönelik uygulamalar, genç kuşaklardaki okuryazarlık seviyesinin yükselmesine katkı sağlamıştır.

Eğitim göstergeleri, Mısır’da bir çocuğun eğitim hayatı boyunca almasının beklenen toplam eğitim süresinin 13 yıl olduğunu göstermektedir. Bu süre, öğrencilerin temel eğitim, ortaöğretim ve yükseköğretim aşamalarında geçirmesi öngörülen toplam eğitim süresini ifade etmektedir.^【72】

Okuryazarlık oranlarının yükseltilmesi amacıyla yetişkin eğitimi programları, dijital öğrenme uygulamaları ve dezavantajlı bölgelerde eğitime erişimi artırmaya yönelik projeler yürütülmektedir. Eğitim alanındaki bu çalışmalar, okuryazarlık düzeyinin ülke genelinde yükseltilmesini hedeflemektedir.

Mısır’ın eğitim sistemi okul öncesi eğitim, temel eğitim, ortaöğretim ve yükseköğretim kademelerinden oluşmaktadır. Eğitim hizmetleri büyük ölçüde devlet tarafından sunulmakla birlikte özel eğitim kurumları, dinî eğitim kurumları ve uluslararası okullar da sistem içerisinde yer almaktadır. Eğitim ve Teknik Eğitim Bakanlığı okul öncesi eğitimden ortaöğretime kadar olan kademelerin yönetiminden sorumluyken, yükseköğretim kurumları Yükseköğretim ve Bilimsel Araştırmalar Bakanlığı tarafından koordine edilmektedir.

Temel eğitim aşaması ilkokul ve hazırlık (ortaokul) kademelerini kapsamaktadır. Bu aşama zorunlu eğitim kapsamında yer almakta olup öğrencilerin temel okuma, yazma, matematik ve sosyal bilimler alanlarında eğitim almalarını amaçlamaktadır. Temel eğitimin ardından öğrenciler genel ortaöğretim veya teknik ortaöğretim kurumlarına yönelmektedir.

Ortaöğretim sistemi genel eğitim veren liseler ile teknik ve mesleki eğitim kurumlarından oluşmaktadır. Teknik ortaöğretim kurumları sanayi, ticaret, tarım ve hizmet sektörlerine yönelik eğitim programları yürütmektedir. Mısır’da ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin önemli bir bölümü teknik ve mesleki eğitim kurumlarında öğrenim görmektedir. Bu kurumlar iş gücü piyasasının ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesinde önemli bir işlev üstlenmektedir.

Mesleki ve teknik eğitimin geliştirilmesi amacıyla çeşitli reform programları uygulanmaktadır. Bu programlar kapsamında eğitim müfredatlarının güncellenmesi, uygulamalı eğitimin yaygınlaştırılması, okul-sanayi iş birliğinin güçlendirilmesi ve teknik eğitim mezunlarının istihdam olanaklarının artırılması hedeflenmektedir.

Mısır’da devlet okullarının yanı sıra özel eğitim kurumları da faaliyet göstermektedir. Bunun yanında yabancı eğitim programları uygulayan uluslararası okullar ve belirli yabancı eğitim sistemlerine bağlı kurumlar da bulunmaktadır. Bu kurumlar özellikle büyük şehirlerde yoğunlaşmıştır.

Dijital eğitim alanında gerçekleştirilen çalışmalar eğitim kurumlarının yapısında önemli değişikliklere yol açmıştır. Bu kapsamda oluşturulan Mısır Bilgi Bankası (Egyptian Knowledge Bank), öğrenci, öğretmen, araştırmacı ve akademisyenlerin bilimsel yayınlara, veri tabanlarına ve eğitim materyallerine erişimini sağlayan ulusal bir dijital bilgi platformu olarak faaliyet göstermektedir.^【73】

Son yıllarda eğitim altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalar kapsamında yeni okul binalarının inşa edilmesi, mevcut eğitim kurumlarının kapasitesinin artırılması ve eğitim teknolojilerinin kullanımının yaygınlaştırılması yönünde uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, artan öğrenci nüfusunun eğitim hizmetlerine erişiminin sürdürülmesini amaçlamaktadır.

Mısır’ın yükseköğretim sistemi devlet üniversiteleri, özel üniversiteler, teknoloji üniversiteleri, yabancı üniversite kampüsleri ve yüksek enstitülerden oluşmaktadır. Yükseköğretim kurumlarının genel koordinasyonu ve denetimi Yükseköğretim ve Bilimsel Araştırmalar Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Üniversiteler arasındaki akademik koordinasyon ise Üniversiteler Yüksek Konseyi tarafından sağlanmaktadır.

Mısır’da yükseköğretim kurumları lisans, yüksek lisans ve doktora düzeylerinde eğitim vermektedir. Üniversiteler; tıp, mühendislik, fen bilimleri, sosyal bilimler, hukuk, eğitim ve beşerî bilimler gibi farklı alanlarda faaliyet göstermektedir. Yükseköğretim sistemi aynı zamanda bilimsel araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü temel kurumsal yapıyı oluşturmaktadır.

Devlet üniversiteleri yükseköğretim sisteminin en geniş bölümünü meydana getirmektedir. Bunun yanında son yıllarda özel üniversitelerin sayısında artış yaşanmıştır. Ayrıca belirli yabancı üniversitelerin Mısır’da faaliyet göstermesine imkân tanıyan düzenlemeler sonucunda uluslararası ortaklı yükseköğretim kurumları da sistem içerisinde yer almaya başlamıştır.

Yükseköğretim sisteminde uygulamalı eğitime yönelik yeni kurum türleri de oluşturulmuştur. Bu kapsamda açılan teknoloji üniversiteleri, sanayi ve teknoloji alanlarında uzmanlaşmış iş gücünün yetiştirilmesini amaçlamaktadır. Teknoloji üniversitelerinde teorik eğitimin yanı sıra uygulamalı eğitim ve sektör iş birlikleri de eğitim sürecinin önemli unsurları arasında bulunmaktadır.

Bilimsel araştırmaların geliştirilmesi yükseköğretim politikalarının temel hedeflerinden biridir. Bu çerçevede üniversitelerin araştırma kapasitesinin artırılması, bilimsel yayınların desteklenmesi ve araştırma altyapısının güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bilimsel Araştırma ve Teknoloji Akademisi ile Mısır Bilim Akademisi, araştırma faaliyetlerinin desteklenmesinde görev alan başlıca kurumlardır.

Yükseköğretim sistemi içerisinde yenilik ve fikrî mülkiyet çalışmalarına yönelik kurumsal yapılar da bulunmaktadır. Mısır Patent Ofisi, buluşların tescili ve fikrî mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin işlemleri yürütmektedir. Bu kurum, araştırma faaliyetleri ile teknolojik üretim süreçleri arasında bağlantı kurulmasına katkı sağlamaktadır.

Uluslararasılaşma politikaları doğrultusunda yabancı üniversitelerle iş birlikleri geliştirilmiş ve çeşitli uluslararası yükseköğretim kurumlarının ülkede faaliyet göstermesi teşvik edilmiştir. Bu kapsamda farklı ülkelerin eğitim sistemlerine bağlı üniversite ve enstitüler Mısır yükseköğretim yapısının bir parçası hâline gelmiştir.

Mısır'ın kültürel yapısı, Antik Mısır, Kıpti, İslam ve modern dönemlerin tarihsel birikimlerinin birleşmesiyle şekillenmiştir. Ülkedeki kültürel kurumlar, edebiyat, sanat, mimari, kültürel mirasın korunması ve toplumsal yaşamın sürdürülmesinde önemli işlevler üstlenmektedir. Mısır Anayasası'nın kültüre ilişkin hükümleri, kültürel mirasın korunmasını ve kültürel faaliyetlerin desteklenmesini devletin görevleri arasında tanımlamaktadır.

Mısır edebiyatı, ülkenin tarihsel süreç içerisinde şekillenen kültürel mirasının önemli bileşenlerinden biridir. Antik Mısır döneminden itibaren gelişen yazılı kültür, sonraki dönemlerde Kıpti, İslam ve modern kültürel geleneklerle birlikte varlığını sürdürmüştür.

Antik Mısır kültürü, yazının kullanımı ve metin üretimi bakımından ülkenin edebi mirasının erken dönemlerini oluşturmaktadır. Kıpti kültürü, dini metinler ve yazılı gelenekler aracılığıyla Mısır'ın kültürel birikiminin bir parçası hâline gelmiştir. İslam kültürü ise Arap dilinin yaygınlaşmasıyla birlikte edebi faaliyetlerin gelişmesinde etkili olmuştur. Modern dönemde kültürel kurumların yaygınlaşmasıyla birlikte yayıncılık ve edebiyat faaliyetleri kurumsal bir yapı kazanmıştır.

Mısır'da yayıncılık faaliyetlerinin yürütülmesinde Genel Mısır Kitap Kurumu (General Egyptian Book Organization) önemli bir rol üstlenmektedir. Kurum, kitap yayıncılığı faaliyetlerinin yanı sıra kültürel yayınların hazırlanması ve kitap fuarlarının düzenlenmesinden sorumludur.^【74】

Arap Dili Akademisi (Academy of the Arabic Language), Arapçanın korunması, geliştirilmesi ve bilimsel yöntemlerle incelenmesi amacıyla faaliyet göstermektedir. Akademi tarafından sözlük çalışmaları hazırlanmakta, dil araştırmaları yürütülmekte ve çeşitli bilimsel yayınlar yayımlanmaktadır.^【75】

Ulusal Çeviri Merkezi (National Center for Translation), dünya edebiyatı ve farklı akademik alanlardaki eserlerin Arapçaya çevrilmesini desteklemektedir. Kurum ayrıca Arapça eserlerin yabancı dillere çevrilmesine yönelik çalışmalar yürütmektedir.^【76】

Mısır'daki kütüphaneler ve bilgi merkezleri, yazılı kültürel mirasın korunmasında önemli işlevler üstlenmektedir. İskenderiye Kütüphanesi araştırma merkezleri ve uzmanlık kütüphanelerini bünyesinde barındıran bir bilgi kurumu olarak faaliyet göstermektedir. Dar el-Kutub Ulusal Kütüphanesi ise yazma eserler, nadir kitaplar ve tarihî belgelerden oluşan koleksiyonları muhafaza etmektedir.

El-Ezher Kütüphanesi, İslam bilimleri ve Arap dili alanlarındaki yazma eser koleksiyonlarıyla dikkat çeken kurumlardan biridir. Mısır Kamu Kütüphaneleri ağı ile Bilimsel Enstitü Kütüphanesi de araştırma ve okuma faaliyetlerini destekleyen kurumlar arasında yer almaktadır.

Yüksek Kültür Konseyi, kültürel ve edebi faaliyetlerin desteklenmesine yönelik konferanslar, yayın projeleri ve kültürel etkinlikler düzenlemektedir. Kültürel Kalkınma Fonu ise kültürel projelerin ve yayın faaliyetlerinin desteklenmesine katkı sağlamaktadır.

Mısır'da fikrî mülkiyet haklarının korunmasına yönelik çalışmalar, Mısır Fikrî Mülkiyet Kurumu tarafından yürütülmektedir. Ayrıca Ulusal Fikrî Mülkiyet Stratejisi, kültürel ve edebi üretimin korunmasına yönelik kurumsal çerçevenin bir parçasını oluşturmaktadır.

Mısır'da sahne sanatları; tiyatro, opera, bale, müzik ve çeşitli performans sanatlarını kapsayan kurumsal bir yapı içerisinde gelişmiştir. Bu alanın yönetimi ve desteklenmesi, Kültür Bakanlığına bağlı çeşitli kurumlar aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.

Tiyatro faaliyetlerinin organizasyonu ve geliştirilmesinden Tiyatro Sektörü (Theater Sector) sorumludur. Kurum, ülke genelinde tiyatro sanatının yaygınlaştırılması, tiyatro topluluklarının desteklenmesi ve sahne sanatlarına yönelik etkinliklerin düzenlenmesi amacıyla faaliyet göstermektedir. Tiyatro Sektörü bünyesinde farklı uzmanlık alanlarına sahip tiyatro toplulukları faaliyet göstermektedir.

Mısır'daki sahne sanatlarının en önemli kurumlarından biri Kahire Opera Binası'dır (Cairo Opera House). Opera binası, opera, bale, senfonik müzik, oda müziği ve çeşitli sahne gösterilerine ev sahipliği yapmaktadır. Kurum aynı zamanda yerel ve uluslararası sanat etkinliklerinin düzenlendiği kültürel merkezlerden biri olarak faaliyet göstermektedir.

Sanat Akademisi (Academy of Arts), sahne sanatları alanında eğitim veren başlıca yükseköğretim kurumlarından biridir. Akademi bünyesinde tiyatro, sinema, bale, müzik, halk sanatları ve sanat eleştirisi gibi alanlarda eğitim ve araştırma faaliyetleri yürütülmektedir. Kurum, sanat alanında uzman insan kaynağının yetiştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirmektedir.

Yeni İdari Başkent'te kurulan Sanat ve Kültür Şehri (City of Arts and Culture), sahne sanatları için oluşturulan modern kültür komplekslerinden biridir. Yerleşke içerisinde opera binası, tiyatro salonları, konser alanları ve çeşitli kültürel etkinlik mekânları bulunmaktadır. Kültür ve sanat faaliyetlerinin gerçekleştirilmesine yönelik olarak tasarlanan bu yapı, Mısır'ın kültürel altyapısının bir parçasını oluşturmaktadır.

Kültürel Kalkınma Fonu (Cultural Development Fund), kültür ve sanat alanındaki projelerin desteklenmesine yönelik faaliyetler yürütmektedir. Fon tarafından düzenlenen etkinlikler arasında konserler, tiyatro gösterileri ve çeşitli sanatsal faaliyetler yer almaktadır.

Yüksek Kültür Konseyi (Supreme Council of Culture) de sahne sanatları alanındaki kültürel faaliyetlerin desteklenmesine katkı sağlamaktadır. Kurum, kültürel etkinlikler, konferanslar ve sanat programları aracılığıyla kültürel üretimin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütmektedir.

Mısır'da sahne sanatları alanındaki faaliyetler yalnızca başkentle sınırlı değildir. Kültür Sarayları Genel Kurumu (General Authority for Cultural Palaces), ülkenin farklı bölgelerinde kültürel ve sanatsal etkinliklerin düzenlenmesini sağlamaktadır. Bu kurum aracılığıyla tiyatro gösterileri, müzik etkinlikleri ve çeşitli kültürel programlar yerel düzeyde gerçekleştirilmektedir.

Mısır’da görsel sanatlar, ülkenin tarihsel ve kültürel birikimi içinde Antik Mısır, Kıpti, İslam ve modern dönem estetik anlayışlarının etkisiyle şekillenmiştir. Bu alan; resim, heykel, grafik sanatlar, sanat üretimi ve müzecilik faaliyetlerini kapsayan kurumsal bir yapı içinde gelişim göstermektedir.

Görsel sanatların kurumsal düzeyde desteklenmesi Güzel Sanatlar Sektörü (Sector of Fine Arts) tarafından yürütülmektedir. Bu kurum, sanat üretiminin teşvik edilmesi, sanatçılara yönelik destek mekanizmalarının geliştirilmesi ve sanat eserlerinin sergilenmesine yönelik faaliyetlerin düzenlenmesinden sorumludur.

Mısır’da kültürel üretimin desteklenmesinde Kültürel Kalkınma Fonu (Cultural Development Fund) önemli bir rol üstlenmektedir. Fon, görsel sanatlar alanındaki projelerin finansmanı, sanat etkinliklerinin desteklenmesi ve kültürel üretimin yaygınlaştırılması amacıyla faaliyet göstermektedir.

Yüksek Kültür Konseyi (Supreme Council of Culture), görsel sanatlara ilişkin kültürel politikaların geliştirilmesi, sanat etkinliklerinin planlanması ve kültürel araştırmaların desteklenmesi amacıyla çeşitli programlar yürütmektedir.

Mısır’daki görsel sanat ortamı, müze ve sergi kurumları aracılığıyla da desteklenmektedir. İskenderiye Kütüphanesi bünyesinde yer alan sanat ve kültür birimleri ile ulusal düzeyde yürütülen sergi faaliyetleri, sanat eserlerinin korunması ve sergilenmesine katkı sağlamaktadır.

Mısır sanatında Antik Mısır dönemine ait duvar kabartmaları, heykelcilik ve ikonografik anlatım biçimleri önemli bir tarihsel temel oluşturmaktadır. Bu gelenek, sonraki dönemlerde Kıpti ve İslam sanatının estetik unsurlarıyla birleşerek farklı sanat anlayışlarının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Modern dönemde ise çağdaş sanat pratikleri, devlet destekli kurumlar ve sanat akademileri aracılığıyla gelişimini sürdürmektedir.

Sanat eğitimi ve üretimi, Sanat Akademisi (Academy of Arts) bünyesinde yürütülen programlar aracılığıyla desteklenmektedir. Akademi, sanat eğitimi veren birimler ve araştırma merkezleri aracılığıyla görsel sanatlar alanında uzmanlaşmayı teşvik etmektedir.

Mısır mimarisi, Antik Mısır döneminden günümüze kadar uzanan tarihsel süreçte farklı kültürel evrelerin etkisiyle gelişmiş bir yapı sergilemektedir. Antik Mısır mimarisi, anıtsal yapıların inşası, taş malzeme kullanımı ve dini merkezli yapı düzeni ile karakterize edilmektedir. Bu dönemde tapınaklar, mezarlar ve piramitler mimari üretimin temel unsurları arasında yer almıştır.

Kıpti dönem mimarisi, erken Hristiyanlık dönemine ait kilise yapıları ve dini mimari öğelerle şekillenmiştir. Bu dönemde mimari üretim, dini işlevi ön planda tutan yapı tipleri etrafında gelişmiştir. İslam döneminde ise cami, medrese ve kervansaray gibi yapılar aracılığıyla farklı bir mimari gelenek ortaya çıkmıştır. Bu yapılarda geometrik süsleme, hat sanatı ve avlu düzeni gibi unsurlar belirgin hale gelmiştir.

Modern dönemde Mısır mimarisi, tarihsel miras ile çağdaş tasarım anlayışlarının bir arada bulunduğu bir yapıya sahiptir. Kentsel planlama ve kamu yapıları, geleneksel mimari öğeler ile modern yapı tekniklerinin birlikte kullanıldığı örnekler sunmaktadır.

Ulusal Kentsel Uyum Kurumu (National Organization for Urban Harmony), tarihi yapıların korunması, kentsel dokunun düzenlenmesi ve mimari mirasın belgelenmesi amacıyla faaliyet göstermektedir. Bu kurum, şehir estetiğinin korunmasına yönelik projeler yürütmektedir.

Yeni İdari Başkent’te yer alan Sanat ve Kültür Şehri, çağdaş mimari tasarımın örneklerinden biri olarak planlanmıştır. Bu kompleks, opera binaları, kültür merkezleri ve etkinlik alanlarıyla çok işlevli bir kültürel yapı niteliği taşımaktadır.

Mısır mutfak kültürü, Nil Vadisi boyunca gelişen tarımsal üretim faaliyetlerine dayanan tarihsel bir yapıya sahiptir. Antik Mısır döneminden itibaren ekmek ve bira temel besin maddeleri arasında yer almakta, bu ürünler günlük beslenme düzeninin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır.

Antik Mısır toplumunda beslenme düzeni, tahıl üretimine dayalı bir ekonomik sistemle ilişkilidir. Bu dönemde buğday ve arpa gibi tahıllar ekmek üretiminde temel bileşenler olarak kullanılmıştır. Aynı zamanda sebze ve meyve tüketimi de günlük beslenme alışkanlıkları içinde yer almıştır.

Nil Nehri çevresindeki tarımsal faaliyetler, balıkçılık ve su kaynaklarının kullanımıyla birlikte besin çeşitliliğini artırmıştır. Bu durum, protein kaynaklarının balık ve su ürünleri üzerinden sağlanmasına katkı sunmuştur.

Antik Mısır’da mutfak kültürü, sadece beslenme ihtiyacının karşılanmasıyla sınırlı olmayıp toplumsal yaşamın bir parçası olarak değerlendirilmiştir. Yemek üretimi ve tüketimi, ekonomik faaliyetler ve sosyal organizasyonlarla ilişkili bir yapı göstermiştir.

Mısır’da gelenekler ve toplumsal yaşam, Antik Mısır’dan günümüze uzanan tarihsel süreklilik içinde Kıpti, İslam ve halk kültürü unsurlarının etkileşimiyle şekillenmiştir. Bu kültürel yapı, günlük yaşam pratikleri, dini uygulamalar, toplumsal organizasyonlar ve kültürel etkinlikler aracılığıyla görünürlük kazanmaktadır.

Kıpti kültürü, Hristiyanlıkla ilişkili dini törenler, bayramlar ve toplumsal ritüeller üzerinden toplumsal yaşamın bir parçası olarak varlığını sürdürmektedir. Bu gelenekler, özellikle dini takvim doğrultusunda düzenlenen ibadet ve kutlama pratikleriyle toplumsal yapıya entegre olmaktadır.

İslam kültürü ise Mısır toplumunun önemli bir bölümünün dini ve sosyal yaşamında belirleyici bir rol üstlenmektedir. Dini bayramlar, toplumsal dayanışma pratikleri ve kültürel ritüeller, bu yapının temel bileşenleri arasında yer almaktadır.

Halk kültürü kapsamında müzik, dans, sözlü anlatım gelenekleri, el sanatları ve yerel festivaller toplumsal yaşamın önemli unsurları olarak değerlendirilmektedir. Bu unsurlar, farklı bölgelerde yerel özellikler göstererek çeşitlilik arz etmektedir.

Modern dönemde kültürel etkinlikler, devlet kurumları tarafından düzenlenen festivaller, sanat etkinlikleri ve kültürel programlar aracılığıyla desteklenmektedir. Bu etkinlikler, ülke genelinde farklı sosyal grupların katılımına açık olarak gerçekleştirilmektedir.

Sporun Mısır'daki geçmişi Antik Mısır dönemine kadar uzanmaktadır. Tapınaklar, mezarlar ve diğer arkeolojik yapılarda bulunan kabartmalar ile duvar resimleri, spor faaliyetlerinin Antik Mısır toplumunda uygulandığını göstermektedir. Bu tasvirlerde çeşitli spor dalları ile spor karşılaşmalarına ilişkin sahneler yer almaktadır.^【77】

Antik Mısır'da güreş, halter, uzun atlama, koşu, yüzme, kürek, okçuluk, boks, balıkçılık ve çeşitli top oyunları uygulanmıştır. Spor müsabakalarının belirli kurallar çerçevesinde gerçekleştirildiği, hakemlerin görev yaptığı ve başarılı sporcuların ödüllendirildiği belirtilmektedir. Koşu yarışları hükümdarların tahta çıkış törenlerinde gerçekleştirilen etkinlikler arasında yer alırken, yüzme, kürek ve okçuluk da uygulanan spor dalları arasında bulunmaktadır.^【78】

Günümüzde futbol, Mısır'da en yaygın ve en fazla ilgi gören spor dalıdır. Bunun yanında squash, hentbol, basketbol, voleybol, güreş ve halter de ülkede gerçekleştirilen spor dalları arasında yer almaktadır. Modern spor kulüplerinin kuruluşu 19. yüzyılın sonlarına uzanmakta, Mısır Futbol Federasyonu ise 1921 yılında kurulmuştur. Mısır, Afrika Futbol Konfederasyonunun kurucu üyeleri arasında yer almaktadır.^【79】

Mısır, Olimpiyat Oyunları, Akdeniz Oyunları, Afrika Oyunları ve diğer uluslararası spor organizasyonlarına katılım sağlamaktadır. Mısır Olimpiyat Komitesi 1910 yılında kurulmuş, ülke 1912 yılından itibaren Olimpiyat Oyunları'nda yer almaya başlamıştır. Ayrıca 3 Mart, Mısır Spor Günü olarak kutlanmaktadır.^【80】

Spor alanındaki politikalar, Gençlik ve Spor Ulusal Stratejisi 2025–2032 kapsamında yürütülmektedir. Strateji; gençlerin güçlendirilmesi, sporun yaygınlaştırılması, uluslararası sportif rekabet gücünün geliştirilmesi ve spor yönetiminin desteklenmesi olmak üzere dört temel eksenden oluşmaktadır.^【81】

Mısır, tarih boyunca farklı uygarlıklara ev sahipliği yapmış olması nedeniyle çok sayıda tarihî, arkeolojik ve kültürel miras alanını bünyesinde barındırmaktadır. Ülkenin turistik çekim alanları; UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan miras alanları, tarihî şehirler, anıtsal yapılar, arkeolojik sitler, müzeler ile doğal ve kıyı turizmine yönelik destinasyonlardan oluşmaktadır. Bu alanlar, kültürel mirasın korunmasına yönelik ulusal uygulamalar ile uluslararası koruma mekanizmaları kapsamında değerlendirilmektedir.^【82】

Mısır'ın UNESCO Dünya Miras Listesi'nde kayıtlı yedi miras alanı bulunmaktadır. Bunlar; Antik Teb ve Nekropolü, Tarihî Kahire, Memphis ve Nekropolü – Gize'den Dahşur'a Piramit Alanları, Ebu Mina, Nubia Anıtları (Abu Simbel'den Philae'ye), Aziz Katerina Bölgesi ve Vadi el-Hitan (Balinalar Vadisi) olarak sıralanmaktadır. Bu alanlar kültürel ve doğal miras kategorilerinde listeye dâhil edilmiş olup Antik Mısır uygarlığı, erken Hristiyanlık dönemi, İslam mimarisi ve jeolojik mirasa ilişkin farklı özellikler taşımaktadır.^【83】

Antik Teb ve Nekropolü, günümüzdeki Luksor ve çevresini kapsamakta olup Nil Nehri'nin doğu ve batı kıyılarında yer alan tarihî yapıları içermektedir. Alan içerisinde Karnak Tapınağı, Luksor Tapınağı, Krallar Vadisi ve Kraliçeler Vadisi gibi Antik Mısır dönemine ait anıtsal yapılar bulunmaktadır. Memphis ve Nekropolü ise Antik Mısır'ın eski başkentlerinden biri olan Memphis ile birlikte Gize, Sakkara, Abusir, Dahşur ve Abu Rawash'taki piramit alanlarını kapsamaktadır. Gize Piramitleri ve Büyük Sfenks bu miras alanının önemli bileşenleri arasında yer almaktadır.^【84】

Tarihî Kahire, Fatımi, Eyyubi, Memlük ve Osmanlı dönemlerine ait camiler, medreseler, surlar, hanlar ve sivil mimari örneklerini içeren tarihî kent dokusundan oluşmaktadır. Ebu Mina, erken Hristiyanlık dönemine ait arkeolojik kalıntıları kapsarken; Nubia Anıtları, Asvan Yüksek Barajı'nın yapımı sırasında yürütülen uluslararası koruma çalışmaları sonucunda korunarak Dünya Miras Listesi'ne alınan Abu Simbel ve Philae'deki tarihî yapıları içermektedir.^【85】

Aziz Katerina Bölgesi, Sina Yarımadası'nda yer alan Aziz Katerina Manastırı ile çevresindeki kültürel peyzajı kapsamaktadır. Vadi el-Hitan ise Fayyum bölgesinde bulunan ve tarih öncesi balina fosillerini barındıran doğal miras alanıdır. UNESCO tarafından doğal miras olarak kaydedilen bu alan, balinaların evrimsel gelişimini gösteren fosil kalıntıları nedeniyle koruma altına alınmıştır.^【86】

UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'nde ise Mısır'a ait çok sayıda kültürel ve doğal miras alanı bulunmaktadır. Geçici listedeki alanlar arasında tarihî yerleşimler, manastırlar, arkeolojik alanlar, doğal koruma bölgeleri, çöl alanları ve Nil Havzası'na ilişkin kültürel peyzajlar yer almaktadır. Bu alanlar, Dünya Miras Listesi adaylığı kapsamında UNESCO tarafından değerlendirilen miras varlıklarını oluşturmaktadır.^【87】

Mısır'ın tarihî şehirleri arasında Kahire, Gize, Luksor, Asvan ve İskenderiye öne çıkmaktadır. Bu kentlerde Antik Mısır, Helenistik, Roma, Kıpti ve İslam dönemlerine ait çok sayıda mimari eser ve arkeolojik alan bulunmaktadır. Kahire, tarihî kent dokusu ve dinî yapılarıyla; Gize ise piramitleri ve Büyük Sfenks'iyle ülkenin önemli kültürel miras merkezleri arasında yer almaktadır.^【88】

Luksor, Antik Teb yerleşiminin bulunduğu bölgede gelişmiş olup Karnak Tapınağı, Luksor Tapınağı, Krallar Vadisi ve Kraliçeler Vadisi gibi anıtsal yapıları bünyesinde barındırmaktadır. Asvan'da Philae Tapınağı ve Nubia Anıtları yer almakta, Abu Simbel Tapınakları ise II. Ramses döneminde inşa edilen kaya tapınakları arasında bulunmaktadır. Bu yapılar Antik Mısır'ın dinî mimarisine ve anıtsal yapı geleneğine ilişkin örnekler arasında gösterilmektedir.^【89】

İskenderiye, Helenistik dönemde kurulan önemli kentlerden biri olup Greko-Romen döneme ait arkeolojik kalıntıları, tarihî yapıları ve kültürel kurumlarıyla öne çıkmaktadır. Sina Yarımadası'nda bulunan Aziz Katerina Manastırı ise dinî işlevini sürdüren tarihî yapılardan biri olmasının yanında UNESCO Dünya Miras Alanı içerisinde yer almaktadır.^【90】

Kızıldeniz kıyısında bulunan Şarm eş-Şeyh, Hurgada ve Marsa Alam deniz turizmi ve dalış faaliyetlerinin yürütüldüğü başlıca turizm merkezleri arasında yer almaktadır. Nil Nehri boyunca gerçekleştirilen nehir turizmi ile Fayyum ve çöl bölgelerinde yürütülen doğa temelli turizm faaliyetleri de ülkenin turistik çekim alanları arasında bulunmaktadır.^【91】

Mısır'da müzeler, ülkenin tarihî ve kültürel mirasının korunması, belgelenmesi, araştırılması ve sergilenmesine yönelik faaliyet göstermektedir. Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığına bağlı müzeler ülkenin farklı şehirlerinde hizmet vermekte olup arkeoloji, sanat tarihi, uygarlık tarihi ve etnografya alanlarında koleksiyonlara ev sahipliği yapmaktadır.^【92】

Ülkedeki başlıca müzeler arasında Büyük Mısır Müzesi (Grand Egyptian Museum), Kahire'deki Mısır Müzesi, Ulusal Mısır Uygarlığı Müzesi, İslam Sanatları Müzesi, Kıpti Müzesi, İskenderiye Ulusal Müzesi, Luksor Müzesi, Nubia Müzesi, Kraliyet Mücevherleri Müzesi ve Sharm El Sheikh Müzesi bulunmaktadır. Bunun yanında ülkenin farklı bölgelerinde faaliyet gösteren bölgesel arkeoloji müzeleri ile uzmanlık müzeleri de müze ağının bir parçasını oluşturmaktadır.^【93】

Büyük Mısır Müzesi, Gize Piramitleri yakınında inşa edilmiş olup Antik Mısır eserlerinin korunması ve sergilenmesine yönelik geliştirilen müze projelerinden biridir. Müzenin koleksiyonlarının düzenlenmesi, sergi salonlarının hazırlanması ve ziyaretçi hizmetlerine ilişkin çalışmalar 2025 yılı boyunca sürdürülmüştür.^【94】

Mısır'ın turizm politikası, turizm sektörünün geliştirilmesi, turizm gelirlerinin artırılması, turizm yatırımlarının teşvik edilmesi ve ülkenin uluslararası turizm pazarındaki konumunun güçlendirilmesine yönelik uygulamaları kapsamaktadır. Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı tarafından yürütülen programda sürdürülebilir turizmin desteklenmesi, turizm ürünlerinin çeşitlendirilmesi, dijital dönüşüm uygulamalarının geliştirilmesi, yatırım ortamının iyileştirilmesi, insan kaynağının niteliğinin artırılması ve uluslararası tanıtım faaliyetlerinin güçlendirilmesi temel politika alanları arasında yer almaktadır.^【95】

Bakanlık programında kültür turizmi, kıyı turizmi, yat turizmi, çöl turizmi, eko turizm ve dinî turizm gibi farklı turizm türlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar ile özel sektör yatırımlarının desteklenmesi ve turizm hizmet kalitesinin yükseltilmesine ilişkin uygulamalara da yer verilmektedir.^【96】

Mısır'a gelen uluslararası ziyaretçiler kültürel miras alanları, kıyı turizmi, dalış turizmi, dinî merkezler ve doğal alanlara yönelik seyahatler gerçekleştirmektedir. Ülkenin turizm tanıtım faaliyetleri farklı uluslararası pazarlara yönelik olarak yürütülmekte ve ziyaretçi çeşitliliğinin artırılması hedeflenmektedir.^【97】

Devlet Bilgi Servisi tarafından yayımlanan verilere göre Mısır, 2025 yılında yaklaşık 19 milyon uluslararası turist ağırlamıştır. Aynı açıklamada bu sayının 2024 yılına göre yaklaşık %21 artış gösterdiği belirtilmektedir.^【98】

Turizm, Mısır ekonomisinde döviz geliri sağlayan hizmet sektörlerinden biridir. Devlet Bilgi Servisi tarafından yayımlanan bilgilerde sektörün ekonomik faaliyetler içerisindeki rolüne yer verilmekte; turizm yatırımlarının desteklenmesi, ulaşım altyapısının geliştirilmesi, elektronik vize uygulamalarının yaygınlaştırılması ve kültürel miras alanlarının turizm faaliyetlerine kazandırılmasına yönelik çalışmaların sürdürüldüğü belirtilmektedir.^【99】

2025 yılında kaydedilen ziyaretçi sayısındaki artış, turizm sektöründeki büyümenin sürdüğünü göstermektedir. Ayrıca 2026 yılının ilk dört ayına ilişkin açıklanan veriler, uluslararası turist gelişlerinin artmaya devam ettiğini ortaya koymaktadır.^【100】

Mısır’ın güncel dış politikası, Arap dünyası, Afrika kıtası, Akdeniz havzası ve Asya ile kurduğu ilişkiler üzerine şekillenmektedir. Ülke, bölgesel krizlerin yönetimi, terörle mücadele, ekonomik iş birliği, enerji güvenliği ve çok taraflı diplomasi alanlarında faaliyet göstermektedir. Son yıllarda Gazze’deki gelişmeler, Nil Havzası meselesi, Afrika ile ilişkilerin geliştirilmesi ve Avrupa Birliği ile kurulan stratejik ortaklıklar dış politikanın öne çıkan unsurları arasında yer almıştır.

Mısır ile Rusya arasındaki ilişkiler, siyasi diyalog, ekonomik iş birliği, enerji, savunma ve uluslararası platformlardaki etkileşimler çerçevesinde gelişmektedir. İki ülke arasındaki ilişkiler, çok taraflı sistem içinde iş birliğinin artırılması ve karşılıklı çıkarların bulunduğu alanlarda koordinasyonun sürdürülmesi temeline dayanmaktadır. Mısır, Rusya ile ilişkilerini bölgesel ve küresel düzeyde dengeli dış politika yaklaşımı kapsamında değerlendirmektedir.

Son yıllarda Mısır ile Rusya arasındaki ilişkilerde ekonomik ve ticari iş birliği alanları öne çıkmaktadır. Enerji, sanayi, tarım ve altyapı projeleri iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin temel alanlarını oluşturmaktadır. Bunun yanında turizm ve ulaştırma gibi sektörlerde de karşılıklı etkileşim bulunmaktadır. İki ülke, çeşitli uluslararası örgütler ve platformlar üzerinden de diplomatik temaslarını sürdürmektedir.

Mısır, Rusya ile ilişkilerini aynı zamanda çok kutuplu uluslararası sistem çerçevesinde değerlendirmekte ve BRICS ile Şanghay İşbirliği Örgütü gibi platformlarda geliştirilen iş birliği mekanizmaları aracılığıyla ilişkilerini çeşitlendirmektedir. Bu durum, iki ülke arasındaki ilişkilerin yalnızca ikili düzeyde değil, aynı zamanda küresel yönetişim yapıları içinde de sürdürüldüğünü göstermektedir.

Türkiye ile Mısır arasındaki diplomatik ilişkiler 1925 yılında kurulmuştur. İki ülke arasındaki ilişkiler tarihsel süreç içerisinde siyasi gelişmelere bağlı olarak farklı dönemlerden geçmiş, zaman zaman yakınlaşma ve zaman zaman gerilim dönemleri yaşamıştır. Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından ikili ilişkilerde gelişme gözlenmiş, siyasi temasların yanı sıra ekonomik ve ticari ilişkiler de genişlemiştir.^【101】

2010’lu yıllarda yaşanan siyasi gelişmeler nedeniyle diplomatik ilişkilerde gerileme yaşanmış olsa da 2020’li yılların başından itibaren iki ülke arasında normalleşme süreci başlamıştır. Bu kapsamda diplomatik temaslar yeniden yoğunlaşmış, karşılıklı görüşmeler gerçekleştirilmiş ve büyükelçilik düzeyinde temsil yeniden tesis edilmiştir.^【102】

Günümüzde Türkiye ile Mısır arasındaki ilişkiler siyasi diyalog, ticaret, enerji, ulaştırma ve bölgesel meseleler çerçevesinde sürdürülmektedir. Filistin meselesi, Libya’daki gelişmeler ve Doğu Akdeniz’e ilişkin konular iki ülke arasındaki görüşmelerde öne çıkan başlıca gündem maddeleri arasında yer almaktadır.

Libya, Mısır’ın batı sınırında yer alması nedeniyle dış politika ve güvenlik açısından önemli bir konuma sahiptir. İki ülke yaklaşık 1.200 kilometrelik ortak kara sınırını paylaşmaktadır. Bu nedenle Libya’daki siyasi ve güvenlik gelişmeleri, Mısır’ın ulusal güvenliğiyle doğrudan ilişkili görülmektedir. Mısır’ın Libya politikasında ülkenin egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün korunması, devlet kurumlarının güçlendirilmesi, yabancı müdahalelerin sınırlandırılması ve siyasi çözüm süreçlerinin desteklenmesi temel ilkeler arasında yer almaktadır.^【103】

Mısır, Libya’daki kriz sürecinde diplomatik girişimlere ve siyasi diyalog mekanizmalarına destek vermiştir. Bu kapsamda Libya Temsilciler Meclisi ile Devlet Yüksek Konseyi temsilcileri arasında gerçekleştirilen görüşmelere ev sahipliği yapmış ve anayasal uzlaşı çabalarına katkıda bulunmuştur. Ayrıca 30 Ekim 2021 tarihinde Kahire’de Libya Ortak Askeri Komitesi’nin (5+5) toplantılarına ev sahipliği yapılmış, askeri kurumların birleştirilmesi ve ateşkesin uygulanmasına yönelik görüşmeler desteklenmiştir. Mısır, Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen siyasi süreçleri desteklediğini açıklamış ve Libya’da seçimlerin gerçekleştirilmesine yönelik girişimleri teşvik etmiştir.^【104】

Libya ile ilişkiler yalnızca siyasi ve güvenlik boyutuyla sınırlı değildir. İki ülke arasında ekonomik iş birliği, yeniden imar faaliyetleri, enerji, ulaştırma ve iş gücü hareketliliği gibi alanlarda da temaslar sürdürülmektedir. Mısır, Libya’daki istikrarın sağlanmasının ekonomik ilişkilerin gelişmesi açısından önem taşıdığını vurgulamakta ve iki ülke arasındaki kurumsal iş birliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütmektedir.

Sudan, Mısır’ın güney komşusu olması ve iki ülkenin tarihsel, coğrafi ve ekonomik bağlara sahip bulunması nedeniyle Mısır dış politikasında önemli bir yere sahiptir. İkili ilişkiler; sınır güvenliği, Nil Nehri sularının kullanımı, ekonomik iş birliği ve bölgesel istikrar konuları çerçevesinde şekillenmektedir. Mısır, Sudan’ın egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve devlet kurumlarının korunmasını desteklemekte, ülkedeki siyasi ve güvenlik sorunlarının diyalog yoluyla çözülmesini savunmaktadır.

Sudan’da 2023 yılında başlayan çatışmalar sonrasında Mısır, ateşkes ve siyasi çözüm girişimlerini desteklemiş, diplomatik temaslarını sürdürmüştür. Ayrıca Sudan’daki gelişmelerin insani boyutuna da önem verilmiş ve Sudan’dan gelen sığınmacılara yönelik çeşitli düzenlemeler uygulanmıştır. Mısır makamlarının verilerine göre ülkede 1,2 milyondan fazla Sudan vatandaşı bulunmaktadır.^【105】

^{Nil Nehri} (AA)

Nil Havzası ülkeleriyle ilişkiler, Mısır dış politikasının temel unsurlarından birini oluşturmaktadır. Nil Nehri, ülkenin su kaynaklarının büyük bölümünü sağladığından havza ülkeleriyle kurulan ilişkiler stratejik önem taşımaktadır. Mısır, Nil Havzası’ndaki iş birliğinin geliştirilmesi, ortak kalkınma projelerinin desteklenmesi ve su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımına yönelik mekanizmaların güçlendirilmesi yönünde politikalar yürütmektedir. Bu çerçevede havza ülkeleriyle siyasi, ekonomik, teknik ve güvenlik alanlarında çeşitli iş birliği girişimleri gerçekleştirilmektedir.

Nil Havzası; Mısır, Sudan, Güney Sudan, Etiyopya, Uganda, Kenya, Tanzanya, Ruanda, Burundi, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Eritre’den oluşmaktadır. Havza ülkelerinin toplam yüzölçümü yaklaşık 8,9 milyon km² olup Afrika kıtasının yaklaşık yüzde 30’unu kapsamaktadır. Bölgenin nüfusu dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 7’sine karşılık gelmektedir. Mısır, havza ülkeleriyle ilişkilerinde ekonomik bütünleşme, altyapı yatırımları, ticaretin geliştirilmesi ve bölgesel güvenliğin güçlendirilmesi konularına önem vermektedir. Bu kapsamda çeşitli ülkelerle savunma, güvenlik ve teknik iş birliği anlaşmaları imzalanmış, ortak kalkınma projeleri desteklenmiştir.^【106】

Avrupa Birliği (AB), Mısır’ın dış politika ve ekonomik ilişkilerinde önemli bir yere sahiptir. Taraflar arasındaki ilişkiler; siyasi diyalog, ekonomik iş birliği, ticaret, yatırım, enerji, göç ve güvenlik konularını kapsamaktadır. Akdeniz havzasında yer alan Mısır, Avrupa ile Orta Doğu ve Afrika arasında bir bağlantı noktası oluşturması nedeniyle AB’nin bölgesel politikalarında önemli ortaklardan biri olarak değerlendirilmektedir. Bu çerçevede taraflar arasında düzenli diplomatik temaslar yürütülmekte ve çeşitli iş birliği mekanizmaları işletilmektedir.

Mısır ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkiler, son yıllarda daha kapsamlı bir çerçeveye taşınmıştır. Mart 2024’te Kahire’de düzenlenen Avrupa-Mısır Zirvesi sonucunda taraflar arasında “Stratejik ve Kapsamlı Ortaklık” ilan edilmiştir. Bu ortaklık; siyasi ilişkiler, ekonomik istikrar, yatırım, ticaret, enerji güvenliği, düzensiz göçün yönetimi, eğitim ve teknoloji gibi alanları kapsamaktadır.^【107】

2025 yılında Mısır-Avrupa Birliği ilişkilerinde ekonomik ve yatırım boyutu öne çıkmıştır. Taraflar arasındaki iş birliği, özellikle enerji kaynaklarının geliştirilmesi, yenilenebilir enerji projeleri, altyapı yatırımları ve bölgesel istikrar konularında yoğunlaşmıştır. Ayrıca Gazze’deki gelişmeler, düzensiz göç hareketleri ve Doğu Akdeniz’deki güvenlik meseleleri de ilişkilerin önemli gündem başlıkları arasında yer almıştır.^【108】

Mısır’ın güvenlik politikası, devletin iç istikrarının korunması, sınır güvenliğinin sağlanması ve terörle mücadele kapasitesinin güçlendirilmesi üzerine kuruludur. Bu kapsamda özellikle Sina Yarımadası’nda faaliyet gösteren silahlı gruplara karşı yürütülen operasyonlar, güvenlik politikasının temel bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Devlet, terörizmi ulusal güvenliğe yönelik temel tehditlerden biri olarak değerlendirmekte ve bu doğrultuda askeri, istihbari ve yasal mekanizmaları birlikte kullanmaktadır.

Terörle mücadele yaklaşımı yalnızca güvenlik operasyonlarıyla sınırlı olmayıp, aynı zamanda ideolojik ve toplumsal boyutları da içermektedir. Bu çerçevede dini söylemlerin radikalleşmeye karşı yeniden yorumlanması ve şiddetin meşrulaştırılmasına karşı entelektüel girişimlerin desteklenmesi hedeflenmektedir. El-Ezher tarafından hazırlanan “Şiddete Karşı El-Ezher Belgesi”, bu kapsamda dini ve fikrî düzeyde yürütülen çalışmalara örnek olarak değerlendirilmektedir.^【109】

Mısır, terörle mücadelede uluslararası iş birliğine de önem vermektedir. Bu kapsamda çeşitli bölgesel ve küresel platformlarda bilgi paylaşımı, güvenlik koordinasyonu ve sınır aşan terörle mücadele mekanizmalarına katılım sağlanmaktadır. Aynı zamanda silahlı kuvvetlerin modernizasyonu ve güvenlik kapasitesinin artırılması amacıyla farklı ülkelerle savunma alanında iş birliği yürütülmektedir.

Filistin meselesi, Mısır dış politikasının temel ve sürekli gündem başlıklarından birini oluşturmaktadır. Mısır, Filistin sorununa ilişkin yaklaşımında iki devletli çözüm ilkesini desteklemekte ve 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasını savunmaktadır. Bu çerçevede ülke, Filistinli taraflar arasındaki uzlaşı girişimlerinde ve İsrail-Filistin çatışmasına yönelik diplomatik temaslarda rol üstlenmiştir. Mısır’ın Filistin politikası, bölgesel istikrarın korunması, çatışmaların sınırlandırılması ve siyasi çözüm süreçlerinin desteklenmesi esaslarına dayanmaktadır.^【110】

Gazze Şeridi’nde 7 Ekim 2023 sonrasında yaşanan gelişmeler karşısında Mısır, ateşkes girişimleri, insani yardım faaliyetleri ve diplomatik müzakerelerde aktif rol oynamıştır. Mısır makamlarının verilerine göre, ateşkes sürecinde Gazze’ye toplam 6.406 yardım tırı ulaştırılmış ve sevk edilen yardımların toplam ağırlığı 105.951 tona ulaşmıştır. Bu yardımların 3.965 tırı gıda maddeleri, 871 tırı tıbbi malzemeler ve 1.570 tırı diğer insani yardım malzemelerinden oluşmuştur. Aynı dönemde 6.500 Filistinli yaralının Mısır’daki hastanelerde tedavi gördüğü belirtilmiştir.^【111】

Mısır, dış politikasını çok taraflı diplomasi temelinde şekillendiren ve hem küresel hem de bölgesel düzeyde çok sayıda uluslararası örgüte üye olan bir devlettir. Ülke, Birleşmiş Milletler (BM) sistemi içinde kurucu üyeler arasında yer almakta ve örgütün barışın korunması, uluslararası güvenliğin sağlanması ve kalkınma hedeflerine yönelik çalışmalarına düzenli katılım sağlamaktadır. Mısır ayrıca BM Güvenlik Konseyi’nde dönemsel üyelikler üstlenmiş ve çok taraflı diplomasi süreçlerinde aktif rol oynamıştır.

Ekonomik ve finansal alanda Mısır, Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası Grubu ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) gibi kuruluşların üyesidir. Bu üyelikler, ülkenin küresel ekonomik sistemle bütünleşmesini desteklemekte ve mali istikrar, kalkınma finansmanı, ticaret politikaları ve yapısal reformlar gibi alanlarda uluslararası iş birliğini mümkün kılmaktadır. Aynı zamanda Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) ve Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) gibi teknik ve sektörel kuruluşlarda da yer almaktadır.

Bölgesel düzeyde Mısır, Arap Birliği’nin kurucu üyeleri arasında yer almakta ve örgütün merkezine Kahire’de ev sahipliği yapmaktadır. Arap Birliği çerçevesinde Arap ülkeleriyle siyasi koordinasyon, ekonomik entegrasyon ve bölgesel güvenlik konularında faaliyet yürütmektedir. Ayrıca İslam İşbirliği Teşkilatı (OIC), Bağlantısızlar Hareketi (NAM) ve G77 gibi platformlarda yer alarak özellikle Küresel Güney ülkeleriyle iş birliğini sürdürmektedir.

Afrika kıtasında Mısır, Afrika Birliği’nin aktif üyeleri arasında yer almakta ve kıtasal düzeyde barış ve güvenlik mimarisine katkı sağlamaktadır. Bu kapsamda Afrika Barış ve Güvenlik Konseyi gibi mekanizmalarla ilişkili çalışmalara katılım göstermekte, kıta içi ekonomik entegrasyon ve kalkınma girişimlerini desteklemektedir.

Buna ek olarak Mısır, Avrupa Birliği ile Akdeniz çerçevesinde iş birliği mekanizmalarına katılmakta ve “Akdeniz için Birlik” platformunda yer almaktadır. Doğu Akdeniz Gaz Forumu gibi enerji merkezli bölgesel yapılar da Mısır’ın aktif olduğu alanlar arasındadır. Son yıllarda Mısır’ın BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü gibi çok kutuplu sistem yapılarında da yer alması, ülkenin dış politikasında coğrafi çeşitlendirme ve çok yönlü diplomasi eğilimini güçlendirmiştir.

Mısır'ın askerî teşkilatı, devletin savunma ve güvenlik politikalarının uygulanmasından sorumlu kurumsal yapılardan oluşmaktadır. Mısır Silahlı Kuvvetleri; kara, deniz ve hava kuvvetleri ile bunlara bağlı destek unsurlarını kapsayan birleşik bir komuta yapısına sahiptir. Silahlı kuvvetlerin görev alanı, ülkenin egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün korunmasının yanı sıra ulusal güvenliğe yönelik tehditlere karşı savunma faaliyetlerini yürütmeyi içermektedir.

Mısır Silahlı Kuvvetleri, birleşik bir komuta yapısı altında faaliyet gösteren kara, deniz, hava ve hava savunma kuvvetlerinden oluşan düzenli askerî unsurlar ile çeşitli destek teşkilatlarını kapsamaktadır. Teşkilat yapısı içerisinde muharip birliklerin yanı sıra lojistik, eğitim, teknik destek, mühendislik, sağlık ve idarî hizmetlerden sorumlu birimler de bulunmaktadır.

Personel yapısı, profesyonel askerî personel ile zorunlu askerlik hizmeti kapsamında görev yapan yükümlülerden meydana gelmektedir. Mısır'da askerlik hizmeti, belirli yaş grubundaki erkek vatandaşlar için yürürlükte bulunan yükümlülük sistemi çerçevesinde uygulanmaktadır. Aktif görev personelinin yanı sıra yedek personel sistemi de silahlı kuvvetlerin insan kaynağı yapısının bir parçasını oluşturmaktadır.

Modern Mısır ordusunun personel teşkilatı, XIX. yüzyıldan itibaren gerçekleştirilen askerî reformlar sonucunda şekillenmiş, XX. yüzyıl boyunca yaşanan savaşlar ve bölgesel güvenlik gelişmeleri doğrultusunda yeniden yapılandırılmıştır. Bu süreç içerisinde personel organizasyonu, eğitim faaliyetleri ve kuvvetler arası koordinasyon mekanizmaları geliştirilmiştir.^【112】

Mısır'ın savunma harcamaları, genel kamu maliyesi yapısı içerisinde değerlendirilen bütçe kalemlerinden birini oluşturmaktadır. Savunma alanına ayrılan kaynaklar, devletin mali politikaları ile ekonomik göstergeler doğrultusunda şekillenmekte olup yıllar içerisinde değişim göstermektedir.

Savunma alanına yönelik mali kaynaklar, silahlı kuvvetlerin personel ihtiyaçları, askerî teçhizatın tedariki, bakım ve modernizasyon faaliyetleri ile savunma sanayii projelerinin yürütülmesi gibi farklı alanlarda kullanılmaktadır. Bunun yanında, savunma sektörüne yönelik harcamalar, yerli üretim kapasitesinin geliştirilmesi ve uluslararası iş birliği faaliyetleriyle bağlantılı projeleri de kapsamaktadır.

Mısır'ın askerî harcamalarına ilişkin veriler uluslararası ekonomik veri platformları tarafından düzenli olarak takip edilmekte ve yıllık değişimler ekonomik göstergeler çerçevesinde yayımlanmaktadır. Bu veriler, savunma bütçesinin zaman içerisindeki gelişiminin izlenmesine imkân sağlamaktadır.

Mısır savunma sanayii, silahlı kuvvetlerin ihtiyaç duyduğu silah, mühimmat, askerî teçhizat ve çeşitli destek sistemlerinin tedariki, üretimi ve modernizasyonuna yönelik faaliyet gösteren kurumsal yapılardan oluşmaktadır. Bu yapı içerisinde Askerî Üretim Bakanlığı ve ona bağlı kuruluşlar önemli bir yer tutmaktadır.

Savunma sanayiine ilişkin faaliyetler, silahlı kuvvetlerin ihtiyaçlarının karşılanmasının yanı sıra teknolojik kapasitenin geliştirilmesi ve üretim altyapısının modernizasyonunu da kapsamaktadır. Mısır Silahlı Kuvvetleri envanterinde yer alan sistemlerin bir bölümü dış tedarik yoluyla sağlanırken, yerli üretim ve montaj faaliyetleri de savunma sanayiinin temel bileşenleri arasında yer almaktadır.

Savunma sanayiinde yürütülen çalışmalar, uluslararası iş birliği mekanizmaları aracılığıyla desteklenmektedir. Bu kapsamda Mısır, çeşitli yabancı şirketlerle savunma üretimi ve teknoloji alanlarında ortaklıklar geliştirmekte, bilgi ve teknik kapasite paylaşımına yönelik girişimlerde bulunmaktadır.

Askerî Üretimden Sorumlu Devlet Bakanlığı tarafından yürütülen faaliyetler çerçevesinde, Yunanistan merkezli şirketlerle savunma sanayii alanında iş birliği olanakları ele alınmıştır. Görüşmelerde mühimmat üretimi ile askerî ürünlerin ortak imalatına yönelik teknik ve endüstriyel iş birliği konuları üzerinde durulmuştur.

Savunma sanayiine yönelik iş birlikleri, yalnızca askerî amaçlı üretimle sınırlı olmayıp teknoloji transferi, üretim altyapısının geliştirilmesi ve sanayi kapasitesinin genişletilmesine yönelik girişimleri de içermektedir. Bu çerçevede Mısır, uluslararası ortaklıklar aracılığıyla savunma sanayiinde teknik bilgi paylaşımını ve üretim kabiliyetlerini geliştirmeye yönelik faaliyetler yürütmektedir.

Silahlı kuvvetlerin envanterinde bulunan sistemlerin modernizasyonu, yeni silah sistemlerinin tedariki ve farklı kuvvet komutanlıklarının ihtiyaçlarına yönelik teçhizat temini, savunma sanayiinin faaliyet alanları arasında yer almaktadır. Kara, hava ve deniz kuvvetlerinin ihtiyaçları doğrultusunda gerçekleştirilen modernizasyon ve tedarik süreçleri, savunma sanayiinin gelişiminde etkili olan unsurlar arasında bulunmaktadır.

Mısır Silahlı Kuvvetleri, birleşik bir komuta yapısı altında faaliyet gösteren kara, deniz, hava ve hava savunma kuvvetlerinden oluşmaktadır. Kuvvet yapısı, muharip unsurların yanı sıra teknik, lojistik ve destek birimlerini de içeren müşterek bir organizasyon çerçevesinde teşkilatlanmıştır. Silahlı kuvvetlerin teşkilat yapısı, ülkenin savunma ihtiyaçları doğrultusunda farklı kuvvet komutanlıkları arasında görev paylaşımına dayanmaktadır.

Mısır Kara Kuvvetleri, Mısır Silahlı Kuvvetlerinin temel muharip bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Kara kuvvetleri, ülkenin kara sınırlarının savunulması, askerî harekâtların icrası ve diğer kuvvet komutanlıklarıyla koordinasyon içerisinde müşterek operasyonların yürütülmesi amacıyla teşkilatlanmıştır.

Kara kuvvetlerinin yapısı, zırhlı birlikler, mekanize birlikler, topçu birlikleri, mühendislik birlikleri ve çeşitli destek unsurlarından meydana gelmektedir. Muharip birliklerin yanı sıra lojistik, ulaştırma, bakım, haberleşme ve teknik destek hizmetlerinden sorumlu birimler de kara kuvvetlerinin organizasyon yapısının bir parçasını oluşturmaktadır.

Kara kuvvetlerinin envanteri, farklı dönemlerde çeşitli ülkelerden tedarik edilen silah sistemleri ile zırhlı araçlardan oluşmaktadır. Envanter içerisinde ana muharebe tankları, zırhlı personel taşıyıcıları, piyade savaş araçları, topçu sistemleri, tanksavar sistemleri ve çeşitli hafif silahlar yer almaktadır. Bu yapı, kara birliklerinin farklı harekât türlerine yönelik görev icra edebilmesine imkân sağlayan çeşitli platformları kapsamaktadır.

Modernizasyon faaliyetleri, kara kuvvetlerinin teçhizat yapısının geliştirilmesi ve mevcut sistemlerin yenilenmesine yönelik süreçleri içermektedir. Bu kapsamda silahlı kuvvetlerin envanterine yeni platformların dâhil edilmesi, mevcut sistemlerin modernize edilmesi ve teknik kabiliyetlerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir.

Kara kuvvetlerinin faaliyetleri, yalnızca konvansiyonel askerî görevlerle sınırlı olmayıp terörle mücadele ve güvenlik operasyonlarını da kapsamaktadır. Bu çerçevede Mısır Silahlı Kuvvetleri tarafından yürütülen Sina 2018 Kapsamlı Operasyonu, kara birlikleri ile diğer kuvvet unsurlarının koordinasyonu içerisinde icra edilmiştir. Operasyon sürecinde kara birlikleri, hava kuvvetleri ve deniz kuvvetleriyle müşterek harekât anlayışı doğrultusunda görev yapmıştır.

Mısır kara kuvvetlerinin teşkilat yapısı ve teçhizat sistemi, silahlı kuvvetlerin genel modernizasyon politikaları çerçevesinde geliştirilmekte olup farklı kuvvet komutanlıkları arasındaki koordinasyon esasına dayanan müşterek askerî yapı içerisinde faaliyet göstermektedir.

Mısır Hava Kuvvetleri, Mısır Silahlı Kuvvetlerinin temel kuvvet bileşenlerinden birini oluşturmakta olup hava sahasının korunması, hava harekâtlarının icrası ve diğer kuvvet komutanlıklarına destek sağlanması gibi görevleri yerine getirmektedir. Hava unsurları, müşterek harekât anlayışı çerçevesinde kara ve deniz kuvvetleriyle koordinasyon içerisinde faaliyet göstermektedir.

Hava kuvvetlerinin envanteri, farklı dönemlerde çeşitli ülkelerden tedarik edilen savaş uçakları, eğitim uçakları, nakliye uçakları, helikopterler ve destek platformlarından meydana gelmektedir. Bu yapı, hava üstünlüğünün sağlanması, yakın hava desteği, keşif, ulaştırma ve lojistik görevler gibi farklı operasyonel ihtiyaçlara yönelik çeşitli kabiliyetleri kapsamaktadır.

Mısır Silahlı Kuvvetleri bünyesinde hava savunma kuvvetleri, müstakil bir kuvvet komutanlığı olarak teşkilatlanmıştır. Hava savunma unsurları, ülkenin hava sahasına yönelik tehditlerin tespit edilmesi ve bunlara karşı savunma faaliyetlerinin yürütülmesinden sorumludur. Bu kapsamda radar sistemleri, füze sistemleri ve çeşitli hava savunma araçları, hava savunma teşkilatının temel bileşenlerini oluşturmaktadır.

Hava savunma kuvvetlerinin kurumsal yapısı içerisinde bilimsel ve teknik faaliyetler de önemli bir yer tutmaktadır. Bu çerçevede düzenlenen Birinci Hava Savunma Kuvvetleri Bilimsel Forumu, hava savunma alanındaki teknolojik gelişmelerin, bilimsel araştırmaların ve uzmanlık çalışmalarının değerlendirilmesine yönelik bir platform niteliği taşımaktadır. Forum kapsamında hava savunma sistemleri ile ilgili teknik ve bilimsel konular ele alınmış, araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ilişkin çalışmalar üzerinde durulmuştur.

Mısır Silahlı Kuvvetlerinin yürüttüğü müşterek operasyonlarda hava unsurları önemli bir rol üstlenmektedir. Sina 2018 Kapsamlı Operasyonu sırasında hava kuvvetleri, kara ve deniz kuvvetleriyle koordinasyon içerisinde faaliyet göstermiş; keşif, gözetleme ve hava desteği görevleri icra edilmiştir. Operasyon süreci, farklı kuvvet unsurlarının eşgüdüm içerisinde yürüttüğü müşterek harekât anlayışının bir örneğini teşkil etmiştir.^【113】

Hava unsurlarının teçhizat yapısı ve operasyonel kabiliyetleri, silahlı kuvvetlerin genel modernizasyon politikaları doğrultusunda geliştirilmektedir. Bu süreç, mevcut platformların yenilenmesi, yeni sistemlerin envantere dâhil edilmesi ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik faaliyetleri kapsamaktadır.

Mısır Deniz Kuvvetleri, Mısır Silahlı Kuvvetlerinin temel kuvvet bileşenlerinden birini oluşturmakta olup ülkenin deniz alanlarının korunması, deniz ulaştırma hatlarının güvenliğinin sağlanması ve deniz harekâtlarının yürütülmesi görevlerini üstlenmektedir. Deniz kuvvetleri, müşterek harekât anlayışı çerçevesinde kara ve hava kuvvetleriyle koordinasyon içerisinde faaliyet göstermektedir.

Deniz unsurları, muharip gemiler ile destek ve yardımcı platformlardan oluşan bir organizasyon yapısına sahiptir. Envanter içerisinde farklı dönemlerde çeşitli ülkelerden tedarik edilen savaş gemileri, denizaltılar, devriye gemileri ve yardımcı deniz araçları yer almaktadır. Bu yapı, deniz gözetleme, kıyı savunması, deniz güvenliği, lojistik destek ve çeşitli deniz harekâtlarının icrasına yönelik kabiliyetleri kapsamaktadır.

Mısır Silahlı Kuvvetlerinin modernizasyon politikaları çerçevesinde deniz kuvvetlerinin teçhizat yapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu süreç kapsamında mevcut platformların yenilenmesi, yeni sistemlerin hizmete alınması ve çeşitli destek araçlarının envantere dâhil edilmesi hedeflenmektedir.

Deniz kuvvetleri bünyesinde arama ve kurtarma faaliyetlerine yönelik özel platformlar da bulunmaktadır. Bu kapsamda SAR-1700 sınıfı kurtarma botları Mısır Deniz Kuvvetleri envanterine dâhil edilmiştir. Söz konusu platformlar, denizde arama ve kurtarma görevleri ile acil durumlara müdahale faaliyetlerinde kullanılmak üzere hizmete alınmıştır.

Deniz kuvvetleri, müşterek operasyon anlayışı doğrultusunda diğer kuvvet komutanlıklarıyla birlikte görev icra etmektedir. Sina 2018 Kapsamlı Operasyonu sırasında deniz unsurları, kara ve hava kuvvetleriyle koordinasyon içerisinde faaliyet göstermiştir. Operasyon sürecinde deniz alanlarının kontrolü, kıyı bölgelerinin güvenliğinin desteklenmesi ve müşterek harekât faaliyetlerinin yürütülmesine yönelik görevler icra edilmiştir.^【114】

Mısır Deniz Kuvvetlerinin organizasyon yapısı ve envanteri, silahlı kuvvetlerin genel modernizasyon programları doğrultusunda geliştirilmekte olup deniz harekâtlarına yönelik teknik ve operasyonel kabiliyetlerin artırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

Mısır Silahlı Kuvvetlerinin operasyonel geçmişi, modern Mısır ordusunun ortaya çıkışıyla birlikte şekillenmiş ve XIX. yüzyıldan itibaren gerçekleştirilen askerî reformlar doğrultusunda gelişmiştir. Modern dönemde ordunun kurumsal yapısı, bölgesel çatışmalar, savaşlar ve güvenlik ortamındaki değişimlerin etkisi altında yeniden düzenlenmiş; teşkilat yapısı, eğitim sistemi ve kuvvet organizasyonu zaman içerisinde farklı aşamalardan geçmiştir.^【115】

XX. yüzyıl boyunca Mısır Silahlı Kuvvetleri, Orta Doğu'daki siyasi ve askerî gelişmelerin etkisi altında faaliyet göstermiştir. Bu süreç içerisinde ordunun personel yapısı, eğitim sistemi ve teçhizatı çeşitli modernizasyon programları aracılığıyla geliştirilmiş, farklı kuvvet komutanlıkları arasındaki koordinasyon mekanizmaları güçlendirilmiştir.^【116】 Tarihsel gelişim süreci içerisinde kara, hava, deniz ve hava savunma kuvvetleri arasındaki iş birliği esasına dayanan müşterek harekât anlayışı, operasyonel yapının temel unsurlarından biri hâline gelmiştir.

Mısır Silahlı Kuvvetlerinin operasyonel faaliyetleri, farklı kuvvet bileşenlerinin eşgüdüm içerisinde görev yapmasına dayanmaktadır. Bu çerçevede kara kuvvetleri, hava kuvvetleri, deniz kuvvetleri ve hava savunma kuvvetleri müşterek komuta anlayışı doğrultusunda faaliyet göstermekte, çeşitli güvenlik tehditlerine karşı koordineli operasyonlar yürütmektedir.

Sağlanan kaynaklarda ayrıntılı biçimde yer verilen operasyonlardan biri, 2018 yılında başlatılan Sina 2018 Kapsamlı Operasyonu olmuştur. Söz konusu operasyon, Mısır Silahlı Kuvvetleri ile güvenlik kurumlarının katılımıyla yürütülen müşterek bir harekât niteliği taşımaktadır.

Operasyona kara kuvvetleri, hava kuvvetleri, deniz kuvvetleri, hava savunma kuvvetleri, sınır muhafız birlikleri ve emniyet güçleri iştirak etmiştir.^【117】 Operasyon süresince farklı kuvvet komutanlıkları arasında koordinasyon sağlanmış, hava unsurları keşif ve destek görevleri yürütürken deniz kuvvetleri deniz alanlarının kontrolüne yönelik faaliyetlerde bulunmuş, kara birlikleri ise kara harekâtlarını icra etmiştir.

Sina 2018 Kapsamlı Operasyonu, Mısır Silahlı Kuvvetlerinin müşterek harekât kabiliyetinin uygulanmasına dayanan operasyonlardan biri olarak tanımlanmıştır. Operasyon kapsamında askerî birlikler ile güvenlik kurumları arasında eşgüdüm sağlanmış, farklı kuvvet unsurlarının aynı operasyonel çerçeve içerisinde görev yapmasına dayanan bir yapı oluşturulmuştur.^【118】

Operasyonel tecrübeler, silahlı kuvvetlerin organizasyon yapısı ile teknik ve lojistik kapasitesinin geliştirilmesine yönelik süreçler üzerinde etkili olmuştur. Bu doğrultuda modernizasyon faaliyetleri, kuvvetler arası koordinasyonun güçlendirilmesi ve müşterek harekât kabiliyetlerinin geliştirilmesi, Mısır Silahlı Kuvvetlerinin operasyonel yapısının önemli unsurları arasında yer almaktadır.