Ana YazarTaner KAMACI13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0003-2326-0174

Filistin, birçok alanda olduğu gibi sağlıkta da İsrail ablukasında olmasına rağmen hem Filistin makamları ve sağlık çalışanlarının gayreti hem de dış ülkelerden Filistin’e yapılan yardımlar sayesinde savaş dönemleri dışında zor şartlar altında da olsa işleyen bir sağlık sistemine sahiptir. Ekim 2023 sonrasında hem sağlık tesislerine ve sağlık çalışanlarına yönelik saldırılar hem de elektrik ve suyun kesilmesi, dışardan tıbbi malzeme ve ilaç girişine engel olunması nedeniyle çok ciddi sağlık problemleri yaşanmaktadır【1】 (WHO, 2023).Filistin’de temel tıp eğitimi, Batı Şeria’da El-Quds ve Nejah üniversitelerinde, Gazze’de ise Gazze İslam Üniversitesi ve El-Ezher Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde verilmektedir. Bu fakülteler, İsrail’in tüm engellemelerine rağmen iyi derecede tıp eğitimi vermekte ve nitelikli doktorlar yetiştirmektedir【2】.Filistin Merkez İstatistik Bürosunun 2022 yılı verilerine göre 58’i Batı Şeria, 35’i Gazze’de olmak üzere toplam 93 hastane bulunmaktadır. Bu hastanelerin 29’u Sağlık Bakanlığı, 64’ü ise STK’lar tarafından idare edilmektedir. Bin hastaya düşen yatak sayısı 1.3’tür (PCBS, 2022).Filistin’deki sağlık sistemi, aile hekimliği ve koruyucu sağlık hizmetlerinde bazı eksiklikler yaşasa da acil durumlara hızlı müdahale edebilen ve tedavi süreçlerini yöneten bir yapıya sahiptir. Hastane öncesi acil sağlık hizmetini veren kurumlar Filistin Kızılay Derneği, Filistin Sağlık Bakanlığı, Sivil Savunma, Askeri Sağlık Hizmetleri ve sivil toplum kuruluşlarıdır (STK). Ancak savaş döneminde ambulansların dahi vurulması ve güvenlik sorunları nedeniyle hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde de ciddi sorunlar yaşanmaktadır.Filistin’de sağlık hizmetleri dört ana unsurdan oluşan bir sistemle yürütülmektedir (Alameddin vd., 2019: 22-30).(1) Sağlık Bakanlığına Bağlı 1, 2 ve 3. Basamak Sağlık Kuruluşları: Sigorta sistemi ile çalışır ve sigortası olan tüm vatandaşlara ücretsiz sağlık hizmeti sunar. Filistin içinde yapılamayacak tedaviler için hasta yurt dışına gönderilir ve masrafları yine bakanlık tarafından karşılanır. Filistin topraklarındaki sağlık harcamalarının yaklaşık yüzde 32’sini bakanlık karşılar (Hamdan, 2007). 2007 öncesinde tüm sağlık hizmetleri, Fetih hükûmetine bağlı Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülürken 2007’den sonra Hamas yönetimi Gazze’de kendi sağlık bakanını atamıştır. 2007 öncesinde memurluğa atanan sağlık çalışanları hâlâ maaşlarını merkezi Fetih hükûmetinden alırken 2007 sonrasında atanan sağlık çalışanları maaşlarını Hamas hükûmetinden almaktadır.(2) Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansına (UNRWA) Bağlı Sağlık Kuruluşları: Bunlar genellikle birinci basamak sağlık hizmeti sunan ve hastaneden daha küçük kliniklerden oluşan sağlık birimleridir. Genelde pratisyen hekimler ile kadın doğum, dahiliye ve çocuk alanlarında uzman hekimler çalışır. Sadece göçmen kartı bulunan aileler bu kliniklerden faydalanabilmektedir. UNRWA, Filistin’deki tüm sağlık harcamalarının yaklaşık yüzde 24’ünü finanse etmektedir.(3) Hükümet Dışı Sağlık Organizasyonları (NGOS) olarak adlandırılan Sivil Toplum Kuruluşlarına Bağlı Sağlık Kuruluşları: Bunlar genellikle 2. basamak sağlık hizmeti veren ve Filistin halkına destek olmak amacıyla yabancı ülke STK’ları tarafından kurulan hastanelerdir. Kâr amacı gütmeden ve cüzi ücretlerle Filistin halkına sağlık hizmeti sunmaktadırlar. Giderleri çoğunlukla hastaneyi kuran ülke ve STK’lar tarafından karşılanmaktadır. NGOS hastaneleri, Filistin sağlık sektöründeki çalışanların yüzde 33’ünü istihdam etmektedir (World Bank, 2006). Türkiye tarafından TİKA aracılığı ile de Gazze’de Türk-Filistin Dostluk Hastanesi yapılmış ve kanser hastalarının tedavisi için kullanılmıştır. Hastane, Ekim 2023‘te başlayan savaş sırasında İsrail’in düzenlediği saldırının ardından boşaltılmıştır.Özel Sektör: Kâr amacı güden ve çoğunlukla muayenehane şeklinde çok küçük birimlerden oluşan kurumlardır. Batı Şeria ve Kudüs’te daha çok özel hastane ve klinik bulunurken Gazze’de az sayıda bulunmaktadır. Özel sektör, Gazze ve Batı Şeria’daki sağlık hizmetlerine yapılan tüm harcamaların yüzde 37’sini oluşturmaktadır.Ekim 2023’te başlayan İsrail saldırıları, Gazze’deki sağlık altyapısını büyük ölçüde tahrip etmiş ve bölgedeki sağlık çalışanları ağır kayıplar vermesine neden olmuştur. Gazze Şeridi’nde bulunan 38 hastaneden 23’ü tamamen yıkılmış, kalan 15 hastane ise ciddi hasar almıştır. İsrail’in saldırıları sonucu, Ekim 2023‘ten bu yana Gazze’de 1000’den fazla sağlık çalışanı hayatını kaybetti. Bu kayıplar arasında doktorlar, hemşireler, ilk yardım çalışanları ve hastane idarecileri bulunmaktadır. Ayrıca 300’den fazla sağlık çalışanı tutuklanmış ve 130 ambulans aracı kullanılamaz hale gelmiştir. Sınır Tanımayan Doktorlar ekibi de Ekim 2023‘ten sonra Gazze’de sağlık hizmeti vermiş ve 27.500’den fazla hastayı tedavi etmiştir. Bu ekipten 6 sağlık çalışanı hayatını kaybetmiştir (Fayez vd., 2024). İsrail, bölgeye tıbbi desteği engellenmektedir. Bu nedenle Gazze’de sağlık sistemi çökme aşamasına gelmiştir.Okuma ÖnerileriGilbert, Mads & Fosse, Erik (2018). Gazzenin Göz Yaşları. İstanbul: Pegasus Yayınları.