Seydiler (İlçe)

Seydiler, Kastamonu’nun batısında, İnebolu-Kastamonu karayolu üzerinde yer alan bir ilçedir. Tarihi belgeler, ilçenin en az 17. yüzyıla kadar uzanan bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Nüfusun büyük bölümü ilçe merkezinde yaşamaktadır. Tarım ve hayvancılık, ilçenin temel ekonomik faaliyetleridir. İlçede ayrıca bazı doğal ve kültürel alanlar bulunmaktadır.

Seydiler (Kastamonu Seydiler İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü)

Tarih

Seydiler’in Türkler için bir yerleşim yeri olmasına dair kesin olarak kanıtlanmış en eski tarihsel yapı Merkez Çayır Mahallesi’ndeki Seyyid-i Zülfikar Camii'dir. Bu camiinin minaresinin 1112 (Milâdî) yılında inşa edilmiş olması Türk yerleşimi olarak seydilerin tarihini 12.yy'a kadar götürür. Bunun yanı sıra bölgenin, M.Ö. 1300 dolaylarından itibaren Hitit hâkimiyetine girmiş olduğu sonrasında M.S. 1309 yılından itibaren Lidya, Frig, Pers, Roma ve Bizans gibi farklı güçlerin egemenliğine dâhil olduğu bilinmektedir. Nihayetinde bölge, Osmanlı hakimiyetinden hemen önce Candaroğulları Beyliği toprakları içinde varlığını sürdürmüştür. Zaviye ve kervansaray gibi yapılar, Osmanlı döneminde bu güzergâhın canlı bir ticaret merkezi olduğunu göstermektedir.

Cumhuriyet öncesinde, İnebolu-Kastamonu karayolu üzerinde “İpek Yolu” adıyla anılan kervan yolunun önemli bir durağı konumunda bulunan Seydiler’de, Çayır Mahallesi çevresinde kervansaraylar, deve hanları ve hamamlar inşa edilmiş; bu yapıların kalıntıları günümüzde bile geçimini büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayayan yöre halkının kültürel belleğinde yer tutmuştur.

Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında İnebolu’dan Ankara’ya cephane naklinde stratejik bir rota üzerinde bulunan Seydiler halkı, erkek ve kadın nüfusuyla lojistik desteğe katılmış; bu dönemin en bilinen sembollerinden biri olan Şehit Şerife Bacı, 1921 kışında kağnısındaki mermileri ve çocukları korumak amacıyla donarak şehit düşmüş ve rölyef ile anıtı aracılığıyla gelecek kuşaklara aktarılmıştır.

Cumhuriyet sonrasında yaşanan idari gelişmeler önce İnebolu’ya, ardından 1926’da Küre’ye, 1944’te Devrekâni’ye bağlı bucak statüsünde yönetilen Seydiler’in, 1967’de belediye teşkilatına kavuşması ve 1990’da ilçe ilan edilmesiyle sonuçlanmıştır. 25 Ağustos 1925’te Mustafa Kemal Atatürk’ün ilçeye uğrayıp ayran içmesi, günümüzde törenlerle anılan bir etkinlik olarak süreklilik kazanmıştır.

Coğrafya ve İklim

Seydiler, Kastamonu il merkezinin kuzeybatısında, 1.100 m. yükseltide konumlanmış olup, doğuda Devrekâni, güneybatıda Daday, kuzeybatıda Ağlı, kuzeyde Küre ve güneyde merkez ilçe ile sınır paylaşır. İlçe merkezi ve kimi köyler düzlük, diğer köyler ise ağırlıklı olarak ormanlık arazilerle çevrilidir. Toplam 24.100 ha alandan 5.300 ha ormanlık, 12.100 ha ekilebilir tarım, 3.750 ha mera-çayır ve 2.950 ha tarım dışı alan olarak yararlanılmaktadır.

Hidrografik açıdan Devrekâni, Mancılık ve Takazlar çayları başlıca akarsulardır. Devrekâni Çayı, Başakpınar köyünden doğup ilçeyi doğudan batıya kat ederek Cide yönüne akmaktadır. İlkbaharda debileri artan bu akarsular, yazın kısmen kuruyarak tarımsal sulama koşullarını da belirlemektedir.

Floranın ağırlığını karaçam, köknar, meşe, kavak ve söğüt oluştururken alt bitki örtüsünde fundalıklar yaygındır. İklim bakımından bölge, karasal ile Karadeniz iklim tiplerinin geçiş zonunda yer alır. Yaz sıcaklıkları +5 ile +33 °C arasında büyük değişkenlik gösterirken kış aylarında −27 ila −6 °C aralığında değerler kaydedilir. Yılda ortalama 60 gün kar yağışı, 110 gün kırağı ve 150 gün don olayı gözlenir. Son yıllarda Kepez yakınlarındaki Beyler Barajı, gece-gündüz sıcaklık farkını bir miktar dengelemektedir.

Nüfus ve Demografi

Seydiler ilçesinin toplam nüfusu 2007 yılı itibarıyla 4.274 kişi iken 2024 yılında 4.627 kişiye ulaşmıştır; bu dönemde 2012–2013, 2017–2018 ve 2022–2023 yıllarında sırasıyla 133, 203 ve 430 kişilik artışlar; diğer yıllarda ise değişen oranlarda azalışlar kaydedilmiştir. 2024 verilerine göre ilçede 2.339 erkek (%50,55) ve 2.288 kadın (%49,45) bulunmaktadır ve cinsiyetler arasındaki sayısal fark genellikle birkaç düzine kişi ölçeğinde kalmıştır. Yıllık nüfus değişimleri, yerel nüfus kayıt güncellemeleri ve iç göç hareketleri gibi çeşitli dinamiklerle açıklanabilecek dalgalı bir seyir izlemiştir.

Ekonomi

Seydiler ekonomisi, tarım sektörü odaklı olarak hayvancılık, sanayi ve kooperatif örgütlenmesinden beslenmektedir. İlçe arazisinin yarıdan fazlası ekilebilir niteliğe sahiptir; bunların yaklaşık 2.000 ha’sı sulanabilmekte, Beyler Barajı ve sulama kanalları hızla genişleyen tarımsal üretime imkan tanımaktadır. Tahıl (arpa, buğday vb.) ekimi 8.500 ha, şeker pancarı 300 ha, baklagiller-sebze 15 ha, geri kalan ise yem bitkilerine ayrılmıştır. Seracılık girişimleri ve modern tarım araçlarının yaygın kullanımı, verim artışına yönelik potansiyeli işaret etmektedir.

Hayvancılık, 9.900 civarında büyükbaş (çoğunluğu kültür ırkı ve melezi) varlığıyla yöre halkının başlıca geçim kaynağını oluşturur. Besi amaçlı sığır yetiştiriciliği yıllık yaklaşık 3.000 hayvanın pazarlanmasına olanak sağlar. Büyük gelişme gösteren kümes hayvancılığında tavukçuluk ve hindicilik; arıcılıkta ise 1.100 koloniyle üretim sürdürülmektedir. Küçükbaş hayvan varlığı 900–1.000 adet arasında değişirken, at-katır-merkep sayıları teknolojik tarım araçları nedeniyle büyük oranda azalmıştır.

Sanayide, 1970’lerde elektriğin ilçeye ulaşmasıyla su değirmenlerinin yerini elektrikli un fabrikaları almış, bugün 2 un fabrikası; 9 demirci; 6 marangoz; oto tamiri, elektrik, boya ve kaportacılık atölyeleri; mermer işleme tesisleri; süt ürünleri işleme tesisi (60 ton/gün kapasiteli) gibi birimler faaliyet göstermektedir. Tarım Kredi Kooperatifi (705 üye) ve Pancar Üreticileri Satış Kooperatifi, tarımsal girdi-makine temini, pazarlama ve nakdi-ayni destek hizmetleri sunarak kırsal kalkınmaya katkı sağlamaktadır.

Turizm-Kültür-Mutfak

Seydiler’in turizm potansiyeli, tarihî eserler, doğal alanlar ve geleneksel yaşam biçimlerinin üç eksende kesişmesinden doğar. 1112 tarihli Seyyid-i Zülfikar Camii ve çevresindeki kervansaray, han ve hamam kalıntıları, Osmanlı döneminin ticaret izlerini yansıtır. Şehit Şerife Bacı Anıtı ile ilçede her yıl düzenlenen anma törenleri, Atatürk’ün 25 Ağustos 1925 tarihli ayran ziyareti hatırasını yaşatan etkinlikler, zaviye ve medrese kalıntıları kültür turizmi zenginlikleri arasındadır.

Doğa turizmi kapsamında ormanlık yaylalar (Yayla, Demirciözü, Ayvatlar vb.), Devrekâni, Mancılık ve Takazlar çayları kenarları ile Beyler Barajı çevresi dinlence imkânları sunar. Kırsal turizm çerçevesinde, geleneksel köy yaşamı gözlemi ve yayla konaklamaları alternatif turistik aktiviteler arasındadır.

Kültürel yaşamda evlilikten cenaze merasimlerine dek pek çok gelenek korunmaktadır. Görücü usulü evlenme, kız görme, söz alma, şerbet içme, el öptürme, çeyiz gönderme, köy düğünleri ve kına geceleri gibi ritüeller devam ettirilmektedir.

Yöresel mutfak, un ve et temelli özgün örnekleriyle dikkat çeker. Etli ekmek, banduma (ıslama), tarhana çorbası, cızlama, ekşili pilav ve tirit gibi yemekler, hem günlük beslenme hem de tören sofralarında sunulur. Bu yemekler, yerel tarım-hayvancılık ürünlerinin değerlendirilmesine dayanan pratik tariflerle hazırlanır ve ilçenin kültürel kimliğini tatlı-ekşi, ekmek-et uyumuyla yansıtır.