Ana YazarMustafa AKDENİZ13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0003-2424-1864

Tatrîz, geleneksel bir nakış sanatıdır. Kadınlar tarafından kuşaktan kuşağa aktarılan bu el sanatı【1】, tarih boyunca Filistinliler tarafından kimlik, aidiyet ve direnişin sembolü olarak kullanılmıştır. Kelimenin Arapça kökeni “nakış” anlamına gelir. Tatrîz, Filistin toplumunda yüzyıllardır devam etmektedir. Filistinli kadınlar, giysilerini ve ev tekstil ürünlerini süslemek için bu nakış tekniklerini kullanmışlardır. Filistin’in geleneksel kıyafetleri, yalnızca birer giysi değil, aynı zamanda kültürel kimliğin bir ifadesi olarak değerlendirilmektedir. Köy ve şehir giysileri arasındaki farklılıkları belirleyen tatrîz motifleri, bir kadının ait olduğu köyü, medeni durumunu ve sosyal statüsünü yansıtan semboller taşımaktadır.1948’deki Nekbe (Büyük Felaket) sonrasında Filistinli kadınlar için tatrîz, diasporadaki kimliklerini koruma ve Filistin’e olan bağlılıklarını ifade etme aracı haline gelmiştir. Genellikle renkli ipliklerle yapılan geometrik desenlerden oluşur. En yaygın kullanılan motifler arasında yıldızlar, çiçekler, kuşlar ve ağaçlar gibi doğadan esinlenen figürler yer almaktadır. Nakış teknikleri çoğunlukla çapraz dikiş yöntemine dayanır ve belirli motiflerin bulunduğu desenler, anlam farklılıklarını göstermektedir (Ahmed, 2023).Filistin geleneksel giysileri (tatrîz desenleri ile işlenmiş) olan thobeler, bölgesel gelenekler, sosyopolitik etkiler ve her bir dönemin maddi bulunabilirliği tarafından tanımlanan zaman dilimine bağlıdır. Ancak thobe aynı zamanda yüzyıllardır var olan görsel dilde zamansızlığı temsil eden ve işleyicinin yıllar sonra ve evinden uzaktaki hayatının hikâyesini anlatmaktadır. Thobelerin tasarımı birçok anlama gelmekte ve birden fazla şeyi ifade etmektedir. Her thobe, biçimsel özellikleriyle bir kadının ait olduğu köyü, kabileyi veya kasabayı; medeni durumunu ve yaşamının misyonerlik faaliyetleri, sömürgecilik ya da savaş tarafından maddi veya manevi olarak etkilenip etkilenmediğini yansıtmaktadır. Daha geniş anlamda, thobe, sözlü aktarım yoluyla nesiller arasında aracı görsel bir dil olarak işlev gören Filistinli yetişkin kadınların ve kız çocuklarının tarihini belgelemektedir. Filistinliler, köylerinin anıları ve kimlikleriyle bu tarihi, diasporadaki torunları için korumuşlardır. Yaşlılar savaş ve yerinden edilme nedeniyletatrîzgeleneklerini kaybettiklerinde, bir sonraki nesil nakış için kullandıkları iğnelerini yalnızca ellerinin kas hafızasıyla yönlendirmektedir (Ghnaim, 2024).UNESCO, 2021 yılında Filistin nakışını İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine eklemiş ve bunu “Filistin’de yaygın sosyal ve nesiller arası bir uygulama”, “ulusal gururun sembolü” ve “kadınların aile gelirini desteklemenin yolu” olarak kabul etmiştir (UNESCO, 2021).Modern dönemde tatrîz, diaspora topluluklarında Filistin kimliğini muhafaza etme ve politik direnişi ifade etme aracı olarak da kullanılmaktadır. İsrail’in Batı Şeria, Gazze ve Kudüs’ün doğusunu işgal ettiği 1967’deki Nekbe’nin ardından tatrîz, yasın sanatsal bir ifadesi ve ulusal gururun bir sembolü haline gelmiştir. Filistinli kadınların işlediği nakışların sessiz bir iletişim aracı, öz temsil biçimi, kimlik ifadesi ve kolektif hafızanın bilinçli bir yansıması olduğu savunulmaktadır. Tatrîz, işgal ve ataerkil sistemler de dâhil olmak üzere baskıcı yapılara karşı direnişi simgeleyen özellikle kadınlara özgü bir gelenek olarak kabul edilmektedir. Aynı zamanda kültürel ve politik bir uygulama olarak, Filistinlilerin kolektif hafızasının ve tarihlerinin silinmesine ve susturulmasına karşı önemli bir direnç mekanizması işlevi görmektedir. Tatrîz hem kültürel bir ifade biçimi hem de Filistin davasına yönelik bir farkındalık yaratma aracı haline gelmiştir. ABD Kongre Üyesi Filistinli Rashida Tlaib, Temsilciler Meclisi’nde geleneksel Filistin giysisi ile yemin ederek tatrîzi bir kimlik sembolü olarak kullanmıştır (Sabah, 2019).