Tokat Zile Pekmezi

Tokat Zile Pekmezi, Tokat ilinin Zile ilçesine özgü, geleneksel yöntemlerle üretilen, beyaz renkli ve katı kıvamlı bir üzüm pekmezidir. Diğer üzüm pekmezlerinden renk, doku ve üretim tekniği bakımından ayrılan ürün, yöresel mutfak kültürünün karakteristik unsurlarından biridir.

Coğrafi Yayılım ve Köken

Zile pekmezi, üretim ve ünü itibarıyla Tokat ili Zile ilçesi ile özdeşleşmiştir. Ürünün ayırt edici özellikleri, üretimin bu coğrafyada uzun yıllardır sürdürülmesi ve yerel bilgi birikimiyle şekillenmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Zile ilçesi, pekmezin geleneksel üretim merkezi olarak kabul edilmektedir.

Hammaddeler

Zile pekmezinin temel hammaddesi üzüm şırasıdır. Üretim sürecinde şıranın işlenmesi amacıyla;

• Pekmez toprağı
• Kalsiyum karbonat
• Sodyum karbonat
• Yumurta akı kullanılmaktadır. Bu maddeler, ürünün durultulması, asitliğinin azaltılması ve karakteristik beyaz renginin elde edilmesinde rol oynar.

Üretim Yöntemi

Zile pekmezi üretimi, geleneksel yöntemlere dayalı çok aşamalı bir süreçtir. Üzümlerden elde edilen şıra, öncelikle asitliğini azaltmak ve berraklaştırmak amacıyla pekmez toprağı ile birlikte kalsiyum ve sodyum karbonat kullanılarak durultulur. Bu işlemin ardından şıra kaynatılarak yoğunlaştırılır.

Ürünü diğer pekmezlerden ayıran temel aşama, yumurta akı ile çırpma (ağartma) işlemidir. Yoğun çırpma sonucunda pekmez açık beyaz bir renk alır ve katı bir kıvama ulaşır. Bu yöntem, Zile pekmezinin ayırt edici üretim tekniği olarak kabul edilir.

Fiziksel ve Ayırt Edici Özellikler

Zile pekmezi;

• Beyaz veya açık krem renkli
• Katı ve yoğun kıvamlı
• Geleneksel çırpma işlemiyle elde edilmiş bir yapıya sahiptir. Yumurta akı kullanımı, ürünün hem rengini hem de dokusunu belirleyen en önemli unsurdur. Bu özellikler, Zile pekmezini Türkiye’de üretilen diğer pekmez türlerinden ayırmaktadır.

Coğrafi İşaret Durumu

Zile pekmezi, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işareti ile tescil edilmiştir. Coğrafi işaret;

• Ürünün Zile ilçesiyle olan bağını
• Geleneksel üretim yöntemlerini
• Ayırt edici niteliklerini hukuki olarak koruma altına almaktadır. Tescil, ürünün belirlenen coğrafi alanla özdeşleştiğini ve bu özelliklerle üretildiğini belgelemektedir.

Kültürel ve Yerel Değeri

Zile pekmezi, Zile ve çevresinde hem evlerde hem de ticari ölçekte üretilmektedir. Bölge halkının günlük beslenme alışkanlıklarında yer alan ürün, Tokat’ın geleneksel gıda kültürünün önemli bir parçası olarak kabul edilir. Aynı zamanda yöresel bilgi ve üretim pratiğinin günümüze taşınmasını sağlayan kültürel bir değer niteliği taşır.